Και από μια κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας και από μια κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ. Ακόμη θυμάμαι την «περιφρούρηση» που έκαναν οι κουκουέδες σε γνωστό κατάστημα ηλεκτρικών της Αριστείδου, όταν ακόμη το κέντρο της Αθήνας ήταν μια μεγάλη εμπορική αγορά.

Η ενιαία αγορά ήταν στα πρώτα της βήματα. Οι τιμές εκατοντάδων αγαθών, που επιβαρύνονταν για δεκαετίες με απίστευτα ειδικά τέλη, δασμούς και άλλα χαράτσια, είχαν γίνει καλύτερες ακόμη και από τις ευρωπαϊκές. Η Ελλάδα άλλαζε.

Κανείς πλέον δεν σκέφτεται να στήσει καρτέρι έξω από τα CityLink, Mall, Cosmos, Avenue, Metro Mall, McArthur-Glenn και άλλα που προφανώς μου διαφεύγουν και να απαγορεύσει τη λειτουργία τους. Η τελευταία προσπάθεια να κλείσουν το Ikea απέτυχε, επειδή κυριάρχησε η απλή λογική.

Παραδόξως, όμως, οι άνθρωποι του Τσίπρα, αναλογιζόμενοι την τέταρτη εντολή «Σάββατο τω Κυρίω και Θεώ σου», αντιτίθενται στη λειτουργία περισσοτέρων καταστημάτων την Κυριακή. Μας το θυμίζει η χθεσινή εφημερίδα «Η Αυγή» με κύριο άρθρο της υπό τον τίτλο «Μνημονεύετε αργία Κυριακής». Πρόλαβαν ακόμη και την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, η οποία επανέλαβε την πάγια αντίρρησή της, τουλάχιστον μέχρι να ολοκληρωθεί ο εκκλησιασμός της Κυριακής. Μετά τη συμμαχία των Συριζαίων με τους Δραχμικούς, να τώρα και η σύγκλιση με τους Επισκόπους.

Τι πρέπει να πει ο πιο σκληρά εργαζόμενος προλετάριος στα εργοστάσια συνεχούς λειτουργίας; Ο μικροαστικός σοσιαλισμός, που έχουν ενστερνιστεί οι συνομήλικοι του Αλέξη αναβρύζει με την πρώτη ευκαιρία.

Η παράταση στη λειτουργία των καταστημάτων αποτελεί μια από τις καλύτερες ιδέες που είχαν άλλα κράτη, όταν χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν κρίσεις παρόμοιες με αυτήν που και εμείς αντιμετωπίζουμε. Διευκολύνει τη συντήρηση ολόκληρου του επιχειρηματικού κυκλώματος και όχι μόνον των εμπορικών επιχειρήσεων. Ευτυχώς, μάλιστα, πρόσφατος νόμος διαχωρίζει το ωράριο των εργαζομένων από το ωράριο των επιχειρήσεων. Που σημαίνει ότι περισσότεροι εργαζόμενοι θα βρουν περισσότερη εργασία. Εξάλλου, ο αριθμός των επιχειρήσεων που ήδη λειτουργούν όπως το κρίνουν σκόπιμο και αποδοτικό είναι πολύ μεγάλος. Δεν μπορεί να μη το έχουν προσέξει οι ηγήτορες των οργανώσεων που «αντιδρούν» στην εξίσωση των πόλεων με την υπόλοιπη τουριστική και επαρχιακή Ελλάδα μας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 12.12.2012

Είναι εξωπραγματικό να εισάγονται οι μισοί (το 53,1% των 80.615 εισακτέων) με βαθμό υψηλότερο από 15! Δεν είναι δυνατόν οι μαθητές μας να έχουν τόσο καλές επιδόσεις. Ακόμη περισσότερο ισχύει αυτή η παρατήρηση για το 37%, που πέρασε το άριστα (πάνω από 17) ή το απίθανο ποσοστό 14,4% που αντιστοιχεί σε όσους εισακτέους πέρασαν με βαθμό μεταξύ 19 και 20!

Θα κατανοήσουμε εύκολα γιατί το σύστημα είναι καπιταλιστικό αν θεωρήσουμε ότι ο «βαθμός» είναι μια «τιμή». Οσο περισσότερο ζητείται το αγαθό τόσο θα μεγαλώνει η τιμή του, όπως στην τέλεια αγορά. Αναμενόμενο, αφού η υψηλή «τιμή» της Νομικής, για παράδειγμα, δικαιολογείται επειδή οδηγεί σε επαγγέλματα τα οποία υπόσχονται αντίστοιχη οικονομική «αποκατάσταση».

Αντιστοίχως ακριβή είναι η αρχική «επένδυση». Οι οικογένειες πληρώνουν ακριβά την παραπαιδεία των φροντιστηρίων και των ιδιαίτερων μαθημάτων, που κατέχουν τη μυστική συνταγή τού «σχεδόν 20». Οι 1.277 μελλοντικοί νομικοί πλήρωσαν πολύ ακριβά τώρα, γιατί περιμένουν να πάρουν πίσω τα χρήματά τους όταν, με το καλό, ασκήσουν κάποιο από τα πολλά επαγγέλματα που συνδέονται με τις σπουδές τους. Δεν κάνουν λάθος, κι ας μην τους επιβεβαιώνουν οι λίστες με τα δηλωμένα προς φορολόγηση εισοδήματα.

Πίσω από το σύστημα αυτό βρίσκεται μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που πίστεψε στον ιδεαλισμό της «δωρεάν παιδείας». Το σύστημα στηρίζεται σθεναρά από ακραίους συνδικαλιστές της «Αριστεράς», οι οποίοι βδελύσσονται οποιαδήποτε σκέψη για την εισαγωγή οιασδήποτε μορφής διδάκτρων. Οι καθηγητές της μέσης εκπαίδευσης δεν θέλουν τη χρηματοδοτική αυτονόμηση των σχολών, γιατί δεν θέλουν να αφήσουν στους πανεπιστημιακούς συναδέλφους τους να διαλέξουν μεταξύ όσων απολύει η δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Αυτά συμβαίνουν επειδή το σύστημα είναι διεφθαρμένο. Δεν επιλέγει τους ικανότερους να αντέξουν στην ανηφόρα και την πειθαρχία της πανεπιστημιακής μόρφωσης. Ξεχωρίζει όσους μπορούν να αντέξουν το κόστος της ιδιωτικής παραπαιδείας. Αντί να βελτιώσει τα δικά μας πανεπιστήμια, επιτρέπει στα παιδιά των πλέον ευπόρων να αποκτούν «καλύτερους» τίτλους στα ξένα πανεπιστήμια. Μήπως πρέπει κάποτε να μιλήσουμε και γι’ αυτά, αντί να κρυβόμαστε πίσω από ένα κράτος που καταρρέει παρασύροντας μαζί του τους πολίτες αυτής της χώρας;

Δημοσιεύθηκε στο skai.gr, 30.8.2012

Είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς ότι το κόμμα των Χριστιανοκοινωνιστών (CSU), κύριος σύμμαχος της κ. Μέρκελ, έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στη βαυαρική Βουλή το 2008, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Δεν είναι καθόλου λίγο και μπορεί να αποβεί καθοριστικό στις ομοσπονδιακές εκλογές, που θα γίνουν το φθινόπωρο του 2013. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι σε λίγους μήνες, θέματα όπως η επαναδιαπραγμάτευση του ελληνικού προγράμματος, εφ’ όσον απαιτούν αποφάσεις των Γερμανών πολιτικών, θα ανακατεύονται τόσο πολύ με τα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Γερμανίας, που πολύ καλά θα κάνουμε να το αποφύγουμε.

Δυσκολίες θα υπάρχουν και στη Γαλλία. Ο νέος πρόεδρος συνεχίζει συστηματικά την προετοιμασία για να πείσει τις αγορές κεφαλαίου ότι η χώρα του δεν θα κινδυνεύσει να μη μπορεί να πληρώσει τα δάνειά της και ότι θα ισορροπήσει μεταξύ λιτότητας και ευημερίας. Δεν θα έχει, όμως, καμία διάθεση να ακούσει με συμπόνια ότι η χώρα μας χρειάζεται νέα βοήθεια για να τα καταφέρει με τις «τρομερές δυσκολίες» μας.

Ισπανία και Ιταλία, που συγκαταλέγονται μεταξύ των κρατών που συνεισφέρουν πολύ στα δανειακά κεφάλαια για τη διάσωση της Ελλάδας, βουλιάζουν σταδιακά στη λιτότητα και την αγωνία με τα χρέη τους και το τραπεζικό τους σύστημα. Είναι φανερό ότι δεν θέλουν να ακούσουν ούτε κουβέντα για νέα σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα, ειδικά αν πρόκειται για προβλήματα που λύνονται με μεγαλύτερα δάνεια.

Οι τέσσερις αυτές χώρες βάζουν το 60% των κεφαλαίων που συγκρατούν την Ελλάδα στο ευρώ και επιτρέπουν στον κρατικό μας προϋπολογισμό τη σταδιακή προσαρμογή του. Τους πληρώνουμε ένα επιτόκιο κοντά στο 3%. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Ταμείου για τη διεθνή οικονομία δείχνουν και νέα συγκράτηση της δραστηριότητας. Επιβεβαιώνουν ότι το 2013 θα είναι δυσκολότερο, για όλους. Κυρίως για τους φορολογουμένους και τους ανέργους αυτών των κρατών. Ας το έχουμε κατά νουν για τον αέρα με τον οποίο θα διατυπώσουμε τις «εθνικές απαιτήσεις» από τους δανειστές μας. Είναι πολύ πιθανόν να είναι, οι δικοί τους λαοί, πιο θυμωμένοι ακόμη και από εμάς.

Δημοσιεύθηκε skai.gr, 19.7.2012

Η κρίση του χάλυβα ήταν ένα από τα δυσάρεστα αποτελέσματα της μεγάλης κρίσης της δεκαετίας του ’70. Εκείνη η κρίση σημαδεύτηκε από την κατάρρευση των σταθερών ισοτιμιών μεταξύ των νομισμάτων της ζώνης του δολαρίου. Χρειάστηκε η επανάσταση που προκάλεσε η απελευθέρωση όλων των αγορών, στη δεκαετία του ’80, για να επανέλθουν σε θετικό έδαφος οι δυτικές οικονομίες και να αντιμετωπιστούν τα μεγάλα προβλήματα των αναδυόμενων κρατών του τρίτου κόσμου.

Οι διεθνείς επενδύσεις και το άνοιγμα του παγκόσμιου εμπορίου έφεραν την παγκοσμιοποίηση. Οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές αποτέλεσαν τη βάση και το εργαλείο αυτής της έκρηξης. Η έκρηξη έφερε πλούτο. Εφερε όμως και μια νέα, ίσως τη χειρότερη απ’ όσες έχουμε γνωρίσει, κρίση στην οικονομία. Αρα στην κοινωνία και στην πολιτική.

Η βιομηχανία του χρήματος είναι, αυτή τη φορά, στο επίκεντρο του σεισμού. Με άλλα λόγια, οι τράπεζες, όπως τα χυτήρια στην εποχή Νταβινιόν, κινδυνεύουν. Κάποιες έκλεισαν. Επειτα από μια μεγάλη απάτη ή την εταιρική τους συγχώνευση. Η μεγάλη κρίση ρευστότητας υποχρέωσε τα κράτη να σπεύσουν προς διάσωση. Σε μια πρώτη φάση, μεταξύ 2008 και 2010, φάνηκε ότι η κρίση θα μπορούσε να αναχαιτισθεί. Χρειάστηκε, βεβαίως, να αναληφθεί ένα τεράστιο χρέος στην πλάτη των κρατών. Με αποτέλεσμα να μεταφερθούν τα ερωτήματα στο αξιόχρεο των κρατικών ομολόγων.

Ομως, ούτε αυτό ήταν αρκετό για να σταματήσει η κρίση. Οι καταθέτες και όσοι επενδύουν σε τίτλους σταθερού εισοδήματος, όπως είναι τα κρατικά ομόλογα, άρχισαν να ανησυχούν. Η εγγύηση μέχρι 100.000 ευρώ για κάθε καταθέτη σε κάθε τράπεζα φάνηκε, αρχικώς, ως μια επαρκής ασπίδα. Γρήγορα, όμως, έγινε αντιληπτό ότι στην περίπτωση που ένα κράτος δεχθεί επίθεση από τις αγορές, με αποτέλεσμα να μειωθεί η αξία των ομολόγων του, η κρίση εμπιστοσύνης θα διαβρώσει τα πάντα.

Πράγματι, πολλοί αποταμιευτές άρχισαν να τοποθετούν τα χρήματά τους έξω από τη χώρα τους. Ισπανοί και Ελληνες, όπως παλαιότερα στην Αργεντινή και πρόσφατα στην Ισλανδία, προτίμησαν να δημιουργήσουν καταθετικούς λογαριασμούς ή να αποκτήσουν μαζικά τίτλους που δημιούργησαν σοβαρή αστάθεια στα εθνικά τραπεζικά συστήματα. Από την αρχή της κρίσης, η Ελλάδα “έχασε” σχεδόν 90 δισ. ευρώ.

Η ιδέα μιας Τραπεζικής Ενωσης ήρθε να προσφέρει μια λύση. Την είχε παρουσιάσει ο πρόεδρος της Επιτροπής Μπαρόζο, στις 23 Μαΐου. Στις 28 Ιουνίου, θα δούμε την αρχική προσπάθεια μιας πολιτικής συμφωνίας για την προώθηση ενός νέου, ενιαίου, συστήματος εγγύησης των καταθέσεων. Επιδιώκεται να απαντηθεί με σαφή τρόπο μια στοιχειώδης ανησυχία των πολιτών. Πού θα είναι ασφαλή τα χρήματά μου;

Η αυθόρμητη απάντηση είναι ότι η Γερμανία, το Λουξεμβούργο, η Αυστρία ή η Ελβετία είναι ασφαλέστεροι θεματοφύλακες. Αν όμως η ασφάλεια είναι ίδια για ένα λογαριασμό που τηρείται στη Νεάπολη της ελληνικής Λακωνίας ή στο Μέμινγκεν της γερμανικής Βαυαρίας, τότε όλοι θα αισθάνονται καλύτερα. Για να συμβεί αυτό, πρέπει η Ευρωπαϊκή Ενωση να εγγυάται όλες τις καταθέσεις, σε όλες τις ευρωπαϊκές τράπεζες.

Χρειάζεται ακόμη κοινός οργανισμός ελέγχου, κοινοί κανόνες ασφαλείας των τραπεζών και ένα σχήμα αμοιβαίας εξασφάλισης. Το τελευταίο, πολύ απλά, σημαίνει ότι αν ένα “εθνικό” ταμείο ασφάλισης καταθέσεων χρειαστεί άμεση υποστήριξη, θα μπορεί να την πάρει από τα άλλα “εθνικά” ταμεία.

Η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ενωση είναι μια καλή ιδέα. Ειδικά στη δική μας περίπτωση. Οπως και σε όσες περιπτώσεις θα γίνεται ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών με ευρωπαϊκά κεφάλαια. Η περίπτωση της Ελλάδας και της Ιρλανδίας, που ήδη ακολουθείται από την Ισπανία, μετά τη διάσωση τραπεζών σε Γερμανία, Αυστρία και Ηνωμένο Βασίλειο, έχει προσφέρει επαρκή εμπειρία.

Ειδικά όμως για τους Ελληνες, η Τραπεζική Ενωση θα προσφέρει κάτι σπουδαιότερο. Αφού οι Ευρωπαίοι θα πληρώσουν την επανακεφαλαιοποίηση, θα αναλάβουν τον έλεγχο και θα γράψουν το χρέος στα δικά τους βιβλία. Κυρίως, όμως, όπως κάποιοι ακόμη ελπίζουν, θα αποτρέψει την παράδοση των τραπεζών σε κομματικά χέρια. Αυτός ο κίνδυνος είναι ίσως ο μεγαλύτερος όλων αυτή τη στιγμή.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.6.2012

Η σχετική “πλατφόρμα των 10 αλλαγών” παρουσιάστηκε κυρίως από τον κ. Αντ. Σαμαρά. Ο πρόεδρος της Ν.Δ. εμπόδισε συστηματικά, στη διάρκεια της μακράς διαπραγμάτευσης που κατέληξε στη μείωση του δημοσίου χρέους και τη συμφωνία του δεύτερου Μνημονίου, να καταστρωθεί ένα πρόγραμμα βαθύτερης αλλαγής των δομών του κράτους και της οικονομίας μας. Κατά κανόνα, απαγόρευσε στα στελέχη του να δώσουν ό,τι καλύτερο διαθέτουν στη διατύπωση του μεσοπρόθεσμου Προγράμματος Εξόδου από τη δημοσιονομική κρίση. Απέτρεψε τον προσδιορισμό συγκεκριμένων μέτρων, δίνοντας εξαιρετικό πάτημα στην αντιπολίτευση. Φάνηκε πως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η πρωθυπουργία.

Ο κ. Τσίπρας τον μιμήθηκε. Δημιούργησε το χειρότερο κλίμα εις βάρος της χώρας, διατηρώντας “ζεστή” την απειλή εξόδου μας από το ευρώ. Εμπόδισε τη χώρα να έχει άμεσο όφελος από το PSI, προπαγανδίζοντας ότι δεν θα διστάσει να διαλύσει τη Ζώνη του Ευρώ. Οδήγησε ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων σε θέσεις ακραίες, αν και γνώριζε άριστα ότι η ικανοποίηση των υποσχέσεων που μοίραζε είναι ανέφικτη, παρά μόνον εφ’ όσον ανατραπεί πλήρως η καθημερινότητά μας, προφανώς όχι προς το καλύτερο. Κατέστη προφανές πως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η πρωθυπουργία.

Το Μνημόνιο περιμένει τον νέο πρωθυπουργό. Πρόκειται γι’ αυτό που η Ευρωπαϊκή Ενωση αποκαλεί “ιδιοκτησία” του προγράμματος. Κανείς δεν πρόκειται να δεχθεί την πρόταξη οιασδήποτε “επαναδιαπραγμάτευσης”, αν δεν είναι εξαιρετικά σαφές ότι η Ελληνική Δημοκρατία αναγνωρίζει όλα τα συμφωνηθέντα.

Αν αυτό δεν αρέσει στους αρχηγούς της “επαναδιαπραγμάτευσης”, τότε να μείνουν σπίτι τους. Ο ελληνικός λαός, οι μισθωτοί του δημόσιου τομέα, οι άνεργοι και οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα, οι επιχειρηματίες και επαγγελματίες πλήρωσαν ακριβά τις ανοησίες των πολιτικών. Ολη αυτή την αγωνία και την ψυχολογική αποθάρρυνση των ανθρώπων, τα φυγαδευμένα κεφάλαια, το χαμένο για πάντα ΑΕΠ, οι νέες απώλειες θέσεων απασχόλησης δεν πρέπει να τα καταβροχθίσει η ανεπάρκεια των πολιτικών μας.

Ολοι εμείς θέλουμε να κάνουμε το επόμενο βήμα. Να διασώσουμε οριστικά το κράτος μας, να επανακεφαλαιοποιηθούν οι τράπεζες, να ανοίξει η πίστη προς τον παραγωγικό τομέα, να δουλέψουν οι άνθρωποι που το θέλουν και η χώρα να παραμείνει στο πλευρό του πολιτισμένου κόσμου. Θέλουν πολιτικούς που έχουν το θάρρος να πάρουν πάνω τους το Μνημόνιο και τη συνεχή συζήτηση με τους εταίρους μας. Δυστυχώς, στο παιχνίδι της “επαναδιαπραγμάτευσης” παραμένει ισχυρός ο κίνδυνος η Ελλάδα να χάσει όσα νόμισε ότι έχει διασφαλίσει.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 16.6.2012

Αν το έκανε αυτό ήδη από τον Νοέμβριο του 2009, τότε η συμμετοχή της Ν.Δ. στην κυβέρνηση Παπαδήμου, δύο χρόνια αργότερα, δεν θα εμφανιζόταν ως υποχώρηση στις “απαιτήσεις των ξένων”. Αλλά ως αναπόφευκτη κίνηση εθνικής συσπείρωσης. Με μόνο κοινό παρονομαστή την πραγματικότητα για τα δημόσια οικονομικά και την αλήθεια για τις δυνατότητες της οικονομίας.

Το τελευταίο λάθος του κ. Σαμαρά ήταν η επιμονή του να ρωτήσει έναν παραζαλισμένο και ταλαιπωρημένο λαό για την κατεύθυνση που πρέπει να πάρει η χώρα. Μια μεγάλη πλειοψηφία πολιτών, ανεξαρτήτως ιδεολογικών διαφορών, αρνήθηκε χθες να συμφωνήσει με τις αποφάσεις που του προτείνονται.

Οι πολίτες δεν καταδίκασαν μόνον τις δυσμενείς γι’ αυτούς πλευρές των μέτρων προσαρμογής. Είναι απογοητευμένοι από την έλλειψη ικανοτήτων των στελεχών των μεγάλων κομμάτων. Ψήφισαν, λοιπόν, εκδικητικά προς ένα μοντέλο διακυβέρνησης που τους ξεγέλασε. Και για την αλήθεια των οικονομικών τους και για το κόστος που θα χρειαζόταν να πληρώσουν για να αποκατασταθεί η ζημιά.

Μια πολύ μεγάλη μερίδα πολιτών πιστεύει ότι οι απειλές πως απειλείται η έξοδός μας από την Ευρωζώνη δεν ήταν αληθινές. Επέλεξε, λοιπόν, έχοντας την ψυχική βεβαιότητα πως ό,τι κι αν αποφασίσει, οι Ευρωπαίοι θα συνεχίσουν να μας υποστηρίζουν.

Αυτό είναι σωστό. Θα ήταν λάθος να “τιμωρηθεί” μια χώρα-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης επειδή οι πολιτικοί της ηγέτες της απέκρυπταν την αλήθεια. Ούτε επειδή, όπως αποκαλύφθηκε τους τελευταίους μήνες, η πολιτική διοίκηση είναι ανίκανη να κάνει όσα χρειάζονται για την επανεκκίνηση της οικονομίας και την αναδιοργάνωση των θεσμών λειτουργίας του κράτους.

Ομως, η βούληση του σώματος των Ελλήνων πολιτών δεν πρόκειται να αλλάξει σε τίποτε τα στοιχεία του προϋπολογισμού ή το εξωτερικό μας ισοζύγιο ή την έλλειψη διαθέσιμων πιστώσεων. Αυτό μπορεί να το κάνει μόνον μια στιβαρή και καλοκουρδισμένη κυβέρνηση. Αλλά γι’ αυτήν θα χρειαστεί να περιμένουμε την επόμενη κάλπη.

Δημοσιεύθηκε στο skai.gr, 7.5.2012

“Πνευματικοί” διάδοχοι της πολιτικής αυτής είναι τα κόμματα που αναγνωρίζονται μεταξύ τους ως “αντιμνημονιακά”. Καταγγέλλουν τις συμφωνίες που συγκρατούν την Ελλάδα στην Ευρωζώνη, επειδή αποτελούν το μόνο πραγματικό εμπόδιο στην αυθαίρετη αναδιανομή της ατομικής και συλλογικής προσπάθειας, μέσω των κρατικών ελλειμμάτων.

Η επιχειρηματολογία που χρησιμοποιούν έχει ελάχιστες διαφορές. “Για μια Ελλάδα και μια Ευρώπη απελευθερωμένη από τη δουλεία των τόκων και των μυστικών διευθυντηρίων των αγορών” λέει ο ένας. “Εμείς την τρόικα θα την απελάσουμε από τη χώρα” υπόσχεται ο άλλος. “Η Ευρώπη δεν θέλει χώρες – εταίρους αλλά εταίρες” καταγγέλλει ο τρίτος. “Οι ξένοι δυνάστες και οι ντόπιοι λακέδες τους επιστρέφουν τη χώρα στις μαύρες μεταπολεμικές δεκαετίες της μεγάλης φτώχειας και εξαθλίωσης”, διαβεβαιώνει γλαφυρά ένας τέταρτος.

Ζητούν από τους πολίτες να (απο)κλείσουμε τη χώρα μέσα στα σύνορά της. Σπεύδουν να διαβεβαιώσουν ότι δεν υπάρχει κανείς κίνδυνος. Το κενό θα καλύψει η εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων, το ενδιαφέρον της Ρωσίας κ.ο.κ. Ποια κεφάλαια, πόσος χρόνος, ποιο ρωσικό ενδιαφέρον; Πού θα στηθεί το “δικαστήριο των λαών”, από το οποίο αναμένουμε τη διαγραφή του “επαχθούς” χρέους και γιατί να συμφωνήσουν τα κράτη της Ευρωζώνης, που μας έχουν (μετά το κούρεμα) δανείσει τα πολλά;

Δεύτερη συλλογική χίμαιρα είναι ότι θα “πάρουμε από τους πλούσιους” τα χρήματα που απαιτούνται για την πραγματοποίηση όσων υπόσχονται οι “αντί”. Κανείς, όμως, εκλογικός συνδυασμός που θέλει την ακύρωση της δανειακής σύμβασης δεν διαθέτει και δεν προτείνει ένα λογιστικώς επαρκές σχέδιο απαλλοτρίωσης των “ζάπλουτων” συμπολιτών μας. Δεν ακούγεται κάτι περί επιβολής συντελεστή φορολογίας εισοδήματος 60%. Ή κάποια έκτακτη φορολόγηση καταθέσεων, περιουσιών ή τοποθετήσεων. Ούτε καν μια νέα ειδική εισφορά επί των κερδών, έστω και μετά την απόσβεση των ακατάσχετων ζημιών.

Με την τρίτη “κοινή” υπόσχεση, οι τράπεζες θα υποχρεωθούν σε διαγραφή δανείων και μετάθεση τόκων. Πράγματι, όλα τα αντιμνημονιακά κόμματα προβλέπουν την κρατικοποίηση ολόκληρου του τραπεζικού συστήματος. Παραδόξως, το ίδιο προβλέπει και το δεύτερο Μνημόνιο, μέσω της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Επειδή όμως η Ευρωζώνη δεν θα χρηματοδοτήσει τίποτε εκτός Μνημονίου, ούτε οι πρακτικώς ήδη πτωχευμένοι μέτοχοι θα συμφωνήσουν να διαγράφουν οι πολιτικοί χρέη ψηφοφόρων τους με τα νέα κεφάλαια, το βάρος προορίζεται για την «πλάτη» των καταθετών. Αν οι πολιτικοί που πάνε “κόντρα στο Μνημόνιο” έχουν κάποια άλλη λύση, παρακαλούμε να ενημερώσουν τους καταθέτες πριν, πολύ λογικά, αποσύρουν τις αποταμιεύσεις τους.

Αλλη “φιλολαϊκή” υπόσχεση είναι η διατήρηση της ονομαστικής αξίας όλων των συντάξεων. Και των μισθών, προφανώς μόνον όσων αμείβονται από το κράτος. Το συνδέω αφού, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν έχει ανακοινωθεί η απαγόρευση των απολύσεων! Εξίσου εύκολα μπορεί να συναχθεί ότι η επαναφορά και διατήρηση δεν θα επιτευχθεί μέχρις ότου πληρώσουν οι πλούσιοι. Δυστυχώς, η μέθοδος της συνεχούς αύξησης του εξωτερικού δανεισμού, που είχε την προτίμηση των σημερινών αντιμνημονιακών δυνάμεων, δεν είναι εφικτή μετά την ψήφιση του Νόμου 3845 του Μαΐου 2010.

Εν κατακλείδι, οι “εκτός Μνημονίου” υποσχέσεις οδηγούν στο ασφαλές συμπέρασμα ότι οι επικριτές της δανειακής σύμβασης θα προβούν σε εσωτερικό δανεισμό. Υποχρεωτικό, προφανώς. Αφού η τρόικα θα έχει αποσύρει τα ωραία της ευρώ και κανείς εχέφρων κάτοικος αυτής της χώρας δεν θα τους δανείζει δραχμή τσακιστή.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.4.2012

Η ελληνική κυβέρνηση συλλέγει λιγότερους φόρους και προκαλεί μεγαλύτερες δαπάνες. Το άθροισμα των δύο υποδεικνύει την απόσταση που έχουμε να διανύσουμε μέχρις ότου προσεγγίσουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πράγματι, το 2009 απήχαμε 10,5 εκατοστιαίες μονάδες του εγχωρίου προϊόντος. Οι 6,3 μονάδες οφείλονταν στην υστέρηση των εσόδων και οι 4,2 μονάδες στα μεγαλύτερα έξοδα.

Ενα χρόνο αργότερα, μετά την αρχική προσπάθεια δημοσιονομικής λιτότητας, η διαφορά αυτή μειώθηκε σε 5,4 μονάδες του ΑΕΠ. Υπολογίστηκε ότι το 2011 έπεσε περαιτέρω στο 4% του ΑΕΠ. Τα πράγματα θα είναι καλύτερα το 2012, οπότε, σύμφωνα με τους υπολογισμούς που υποστηρίζουν το ψηφισμένο από τη Βουλή πρόγραμμα σταθερότητας, η διαφορά αναμένεται να μειωθεί στις 2,5 μονάδες.

Το σημαντικό τμήμα της διόρθωσης πρέπει να γίνει στην πλευρά των δαπανών. Οταν όμως λέμε κρατικές δαπάνες εννοούμε, σε τεράστιο μέγεθος, εισοδήματα για κάποιους. Πράγματι, οι μισθοί έφθασαν το 2009 να αναλογούν σε 13,4% του ΑΕΠ. Το 2001, χωρίς αυτό να αποτελεί έτος αναφοράς, η αναλογία ήταν 10,4%, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 10,9%. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του προγράμματος, αναμένεται ότι θα έχουμε επιστρέψει στο 10,6% του ΑΕΠ το 2015!

Είναι προφανές ότι παρ’ όλη τη σκληρότητα των μέτρων λιτότητας, όπως τη βιώνουν οι απασχολούμενοι στο κράτος και ενόσω η συμβολή τους στην εξυγίανση των δημοσιονομικών πραγμάτων είναι σημαντική, η εξ αυτών των περικοπών περιστολή της δαπάνης δεν επαρκεί. Χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια.

Η μεγάλη απειλή στα δημόσια οικονομικά ήταν και τώρα πλέον έχει γιγαντωθεί, οι ανάγκες υποστήριξης του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Αγνοήσαμε με τον πλέον επιδεικτικό τρόπο την αυξανόμενη αδυναμία του μηχανισμού κρατικών και ασφαλιστικών εσόδων στην υποστήριξη των ταχύτατα αυξανόμενων αναγκών του συστήματος.

Το λάθος δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην πλευρά των πολιτικών. Τουλάχιστον όχι όλων των πολιτικών. Ολόκληρη η Αριστερά, το σύνολο των συνδικαλιστών, οι διευθυντές των αρμοδίων κρατικών υπηρεσιών, κάποιοι καθηγητές ή δήθεν “καθηγητές”, η αγέλη των κίτρινων Μέσων Ενημέρωσης και βεβαίως, οι λαϊκιστές πολιτικοί έχουν ολόκληρη και αδιαίρετη την ευθύνη.

Σε αυτούς πρέπει να τα ρίχνουν οι συνταξιούχοι και όσοι δικαίως περιμένουν ένα αξιοπρεπές κοινωνικό επίδομα και όχι σε όσους υποστηρίζουν την ανάγκη εξυγίανσης. Ας έχουμε ένα στο νου μας, το ακόλουθο: το άδικο που έπληξε τους 11.000 συμπολίτες μας οι οποίοι εμπιστεύθηκαν τα κρατικά ομόλογα θα είχε πλήξει τα 11.000.000 των κατοίκων αυτής της χώρας αν είχαμε παραδεχθεί την ήττα μας, είχαμε, δηλαδή, προτιμήσει την πτώχευση του ελληνικού κράτους.

Σπεύδω, τέλος, να προλάβω όσους θα υποστηρίξουν ότι το πραγματικό βάρος στον προϋπολογισμό προκαλείται από τους υπερβολικούς τόκους. Το υψηλότερο ποσοστό τόκων επί του ΑΕΠ, στο 6,9%, καταγράφηκε το 2011. Η αναμενόμενη βελτίωση δεν είναι σπουδαία, αφού αναμένεται να σταθεροποιηθεί κοντά στο 6% το 2015. Ηταν 6,5% το 2001. Η πραγματική διαφορά βρίσκεται αλλού.

Η μέση δαπάνη για τόκους, μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, είναι μόλις 2,7% του εγχωρίου προϊόντος τους. Λιγότερο από τα μισά! Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να εξοικονομεί πάνω από 3 μονάδες του ετησίου προϊόντος της, επειδή δεν εκμεταλλευθήκαμε το σταθερό ευρώ και τα χαμηλά επιτόκιά του για να περιορίσουμε το χρέος. Αν ίσχυε ο συνταγματικός κανόνας που απαγορεύει τη σύναψη χρέους όταν ξεπερνάει το 60% του ΑΕΠ, τότε η Ελλάδα δεν θα διέφερε από τα καλά ευρωπαϊκά κράτη.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 27.3.2012

Για πάρα πολλές επιχειρήσεις η πτώση που έφερε η κρίση ήταν αναμενόμενη. Κάποιες έτρεχαν στην κόψη του ξυραφιού, αφού ζούσαν με τους φόρους που παρακρατούσαν και το μειωμένο κόστος που τους εξασφάλιζε η παράκαμψη των νόμιμων διαδικασιών. Το παράδοξο είναι ότι η «γκρίνια» έχει μολύνει και τους πιο καλούς, τους πιο εργατικούς, τους πιο επίμονους και –κατά κανόνα– τους πιο νομιμόφρονες επιχειρηματίες. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι περισσότερες μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις της χώρας, στις οποίες εργάζεται το μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων, δεν κάνουν δουλειές με το κράτος και επηρεάζονται από τα σκαμπανεβάσματα της διεθνούς αγοράς.

Αυτός ο κόσμος των (καλών) επιχειρήσεων αναρωτιέται αν αξίζει να συνεχίσει την προσπάθεια. Είναι πολλοί εκείνοι που έχουν ήδη κλείσει κάποια τμήματα από τις εργασίες τους, είναι οι άλλοι που κλείνουν το ένα «μαγαζί» για να κρατήσουν το άλλο και είναι επικίνδυνα πολλοί όσοι εξετάζουν την περίπτωση να σταματήσουν, ολότελα, τις δραστηριότητές τους.

Η έκβαση θα κριθεί από δύο παράγοντες. Ο ένας αφορά την επανένταξη του παράγοντα της εργασίας δίπλα στους επιχειρηματικούς στόχους και εξαρτάται από τον τρόπο που θα εφαρμοστούν οι νέες ρυθμίσεις στην αγορά εργασίας. Ο δεύτερος, πιο κλασικός, έχει να κάνει με την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και απ’ αυτόν εξαρτάται το οξυγόνο που περιμένει, μετά το φθινόπωρο, η οικονομία.

Μένω, σήμερα, στον πρώτο. Ολοι πλέον αναγνωρίζουν την ανάγκη άμεσης μείωσης του κόστους. Επομένως, το κόστος εργασίας πρέπει να μειωθεί και με άλλους τρόπους εκτός από τη μείωση της απασχόλησης. Σημαίνει επίσης ότι η αναδιοργάνωση θα φέρει μικρότερα περιθώρια κέρδους, οριζόντιες και κάθετες συνεργασίες, επιθετικότερη εμπορική πολιτική, αναζήτηση νεωτερισμών και παραγωγικές επενδύσεις.

Η πρώτη –θα έλεγα ενστικτώδης– αντίδραση, τώρα που κατάλαβαν, είναι να παραπονεθούν γιατί δεν επιβλήθηκε με νόμο η άμεση μείωση των αμοιβών. Οι περισσότεροι επιχειρηματίες θα προτιμούσαν να βάλουν τον δικηγόρο ή τον λογιστή τους να δείξει στο σωματείο και στον καθένα εργαζόμενο τον νόμο “που έφτιαξε ο κακός πολιτικός” και που τον υποχρεώνει να του μειώσει τις αποδοχές. Ετσι είχαν συνηθίσει, έτσι το θέλουν και τώρα. Οι ρυθμίσεις του δεύτερου μνημονίου απαιτούν δημιουργικότητα, διάλογο και ευρηματικότητα. Ο σωστός επιχειρηματίας θα φανεί στη φουρτούνα. Οχι μόνον όταν χρειάζεται να βρει αγοραστές αλλά και όταν θα βρει τρόπους να πείσει τον εργαζόμενο ότι αξίζει να κερδίσουν, μαζί, τη μάχη της ανάπτυξης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 17.3.2012

Ούτε οι κοινοτικοί παράγοντες ούτε όμως οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης πρόλαβαν την επερχόμενη καταστροφή. Η κρίση χρέους επιμένει, ακόμη σήμερα, να καταστρέψει πολλά στην Ευρώπη. Με πρώτο θύμα το περίφημο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Και με πρώτο πεδίο εφαρμογής των θυσιών το συνταξιοδοτικό σύστημα των περισσοτέρων κρατών.

Πολλοί από εμάς δείξαμε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη -από όσο τελικώς αποδείχθηκε ορθολογικώς- στην ικανότητα του ενιαίου νομίσματος να προστατεύσει αποτελεσματικά τις οικονομίες μας. Δεν είχαμε ποτέ υπολογίσει την αδυναμία που θα επιδείκνυε την ώρα μιας μεγάλης κρίσης. Κρίση που τελικώς ήρθε και, ακόμη σήμερα, δεν έχει ξεπεραστεί. Το σημαντικό όμως παραμένει εκείνο που οδήγησε στη δημιουργία του κοινού νομίσματος. Η διατήρηση ενός νομίσματος, του ευρώ, κατάλληλου να προστατεύει την αξία των κεφαλαίων που έχουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά στην Ευρώπη.

Η ελληνική κρίση έδειξε το μέγεθος των κινδύνων που έπρεπε να αντιμετωπίσει η Ευρώπη. Ηταν αυτός ένας ακόμη -πολύ σπουδαίος- λόγος για τον οποίο οι εταίροι μας στην Ευρωζώνη, οι Αμερικανοί, ακόμη και οι δύστροποι Βρετανοί, έσπευσαν να εκδηλώσουν -εντελώς πρακτικά- τη συμπαράστασή τους στην Ελληνική Δημοκρατία.

Η ανταλλαγή των ελληνικών ομολόγων, το ελληνικό swap, εγκαινιάζει τη δεύτερη φάση διάσωσης του ελληνικού κράτους. Η επιτυχία του έχει σημαντικές διαστάσεις. Πρώτον, μας κρατά «εντός ευρώ». Ο κίνδυνος ανοικτής κρίσης, ανικανότητας της Ελλάδας να πληρώσει το τριετές ομόλογο που έληγε σε λίγες ημέρες, πανικού και εξόδου των κεφαλαίων είχε πλησιάσει σε απόσταση αναπνοής.

Δεύτερον, το “κούρεμα” κρατά ανοικτές τις τράπεζες. Η κρίση που θα ξέσπαγε σε λίγες ημέρες θα “άδειαζε” τις τράπεζες και θα υποχρέωνε την Τράπεζα της Ελλάδος σε έκτακτα μέτρα διατήρησης της “ψυχραιμίας”. Τρίτον, η ανασυγκρότηση του χρέους θα φέρει, σε μικρότερο χρόνο από εκείνον που παλαιότερα είχε υπολογιστεί, αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας του ελληνικού συστήματος.

Η διαφορά μεταξύ των δύο καταστάσεων είναι τεράστιας σημασίας. Η ίδια διαφορά θα εκδηλωθεί ακόμη εντονότερα, στον πολιτικό και κοινωνικό στίβο. Μεταξύ εκείνων που αντιλαμβανόμενοι τα λάθη που έγιναν, δράττονται όμως τώρα ευκαιριών που παρουσιάζονται -όπως το επιτυχημένο PSI- και εργάζονται σκληρά για την έξοδο από την κρίση. Και των άλλων. Εκείνων που θα προτιμούσαν την πλήρη κατάρρευση, την ανοικτή και μαζική εξαθλίωση των πολλών, με μοναδική δικαιολογία τη “διάσωση” της χώρας εκτός διεθνούς αγοράς. Πάντοτε όμως η Ελλάδα διασώθηκε εντασσόμενη καλύτερα και βαθύτερα στη διεθνή κοινότητα, στην ανοικτή αγορά και τον ακόμη πιο ελεύθερο ανταγωνισμό. Ποτέ το αντίθετο!

Η αντίθεση αυτή θα γίνει εντονότερη καθώς μάλιστα πλησιάζουμε σε χρόνο εκλογικό. Πρόωρων, επιπλέον. Μια αναμέτρηση που την προκαλούν τα γεγονότα και τα οποία δεν είναι καθόλου ευχάριστα. Πολλοί αναρωτιούνται για το είδος και το μέγεθος των κινδύνων που θα χρειαστεί να σταθμίσει το εκλογικό σώμα, όταν βρεθεί μπροστά στην κάλπη.

Θα ψηφίσει, πιστεύουν πολλοί, με τρόπο που θα εκφράζει την οργή που νιώθει για τα λάθη που έγιναν και τον πόνο που προκαλούν στο κοινωνικό σώμα. Καμία αμφιβολία δεν χωρά σε αυτό το θέμα. Τα στοιχεία για την πορεία της ύφεσης, που δημοσιεύτηκαν αργά την Παρασκευή, έδειξαν ότι οι “Αμοιβές Εξαρτημένης Εργασίας” μειώθηκαν το τελευταίο τρίμηνο του 2011 κατά 11% έναντι του ίδιου τριμήνου του 2010 και κατά 21% έναντι εκείνου του 2009. Αντιστοίχως μειώθηκε η «Δαπάνη της Κυβέρνησης (-12% και -34%, αντιστοίχως), δύο από τις κυριότερες προσεγγίσεις για να κατανοήσει κανείς γιατί ο ρυθμός μείωσης του ΑΕΠ έφτασε στο 7%!

Είναι πλέον εξαιρετικά επείγον να βρούμε τρόπους να ξαναβάλουμε μπροστά την οικονομία. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η περαιτέρω ανασυγκρότηση της οικονομίας αποτελεί προτεραιότητα. Η πορεία αυτή, στην οποία έχουμε ήδη δαπανήσει μεγάλο μέρος της σωρευμένης περιουσίας, δεν πρέπει να ανατραπεί. Αυτό θα συμβεί σε περίπτωση που κάποια τυχαία πολιτική συγκυρία οδηγήσει την κυβέρνηση στη λεγόμενη επαναδιαπραγμάτευση.

Αποτελεί εξαιρετικό γεγονός ότι ο Αντώνης Σαμαράς και το κόμμα του εμφανίζονται πεπεισμένοι στην απόφασή τους να εγκαταλείψουν τη ρητορική και, κυρίως, την απειλή να αρνηθούν όσα έχει, ειδικότερα τις τελευταίες εβδομάδες, συμφωνήσει η χώρα. Οσοι νομίζουν πως τώρα που το PSI θα έχει γίνει και, επομένως, δεν θα υπάρχει ο άμεσος κίνδυνος χρεοκοπίας ευκολότερα μπορεί να χαλαρώσουμε στην εφαρμογή του προγράμματος, κάνουν μεγάλο λάθος. Δεν τρέχουμε πλέον για το δημόσιο χρέος, αλλά για να φέρουμε πίσω την ανάπτυξη μια ώρα ενωρίτερα. Και αυτό δεν πρόκειται να γίνει αν βγούμε από τον δρόμο της προσαρμογής.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 11.3.2012