Ο κεντροδεξιός Κοέλιο οικοδόμησε εμπιστοσύνη στη χώρα του. Δεν πολιτεύτηκε καταγγέλλοντας τη δανειακή συμφωνία, δεν διακήρυσσε με κάθε ευκαιρία ότι “δεν θα συναινέσω στο λάθος”. Ο Κοέλιο πήγε με τον πρωθυπουργό Σώκρατες και μαζί, ως υπεύθυνη εθνική ηγεσία, συνυπέγραψαν το μνημόνιο με την τρόικα. Ετσι μεγιστοποίησαν την αξιοπιστία και διαπραγματευτική ισχύ της χώρας τους. Ο Κοέλιο εξελέγη με πιο φιλόδοξους δημοσιονομικούς στόχους από την τρόικα. Τον Ιούνιο, ως νέος πρωθυπουργός, ο Κοέλιο ξεκαθάρισε ότι η Πορτογαλία δεν έχει καμία σχέση με την Ελλάδα, αφού το δικό της μνημόνιο στηρίζεται από κόμματα που εκφράζουν το 80% των εκλογέων (Financial Times, 15/6/2011).

Τον Αύγουστο, η κυβέρνηση Κοέλιο υπέβαλε πρόγραμμα “με τις μεγαλύτερες περικοπές στον δημόσιο τομέα για πάνω από 50 χρόνια” (Financial Times, 31/8/2011). Σήμερα, ο Κοέλιο αναζητεί τη συναίνεση των σοσιαλιστών για συνταγματικό περιορισμό στο δημόσιο έλλειμμα και χρέος. Η διπλανή Ισπανία το έκανε σε 3 μέρες (!), όταν ο κεντροδεξιός ηγέτης συνέπραξε με τον σοσιαλιστή Θαπατέρο στην τάχιστη αναθεώρηση του συντάγματος.

Δεν ξέρω αν τον κ. Κοέλιο απασχολεί πώς θα εορταστούν τα 200 χρόνια εθνικής ανεξαρτησίας της χώρας του. Είναι βέβαιο ότι έχει καταλάβει ότι για μια χώρα υπερχρεωμένη, ο μόνος δρόμος ανάκτησης εθνικής, οικονομικής και δημοσιονομικής ανεξαρτησίας, είναι η άμεση δημοσιονομική εξυγίανση. Υποθέτω ότι στις πατριωτικές ομιλίες του ο κ. Κοέλιο δεν μοιράζει φτηνές υποσχέσεις “επαναδιαπραγμάτευσης”, αλλά ένα σοβαρό σχέδιο ταχείας μετάβασης σε πρωτογενές πλεόνασμα.

Σε μια περίοδο που επιτάσσει καθολική ευθύνη, θυσίες και πόνο, η πολιτική του κ. Σαμαρά έχει τον λαϊκισμό γραμμένο στο κούτελό της. Θέλει το δάνειο αλλά χωρίς τους όρους, θέλει ευρωομόλογο και σχέδιο Μάρσαλ, δηλαδή τα λεφτά των Γερμανών, αλλά χωρίς έλεγχο του πώς τα ξοδεύουμε.

Μιλά για μείωση του ελλείμματος, αλλά εξαγγέλλει μειώσεις φόρων που θα το γύριζαν στο 2009. Μιλά για μείωση του κράτους, ανώδυνα, χωρίς απολύσεις.

Μιλά για απελευθέρωση των επαγγελμάτων, αλλά στηρίζει κάθε πληττόμενη συντεχνία.

Μιλά για αποκρατικοποιήσεις, αλλά απειλεί με ειδικά δικαστήρια αν πουλήσουν σε χαμηλή τιμή. Μιλά για μεταρρυθμίσεις, αλλά καταψηφίζει τις περισσότερες, από το ασφαλιστικό μέχρι τον Καλλικράτη. Μιλά για αλληλεγγύη και υπευθυνότητα στην ΕΕ, αλλά αδιαφορεί για τις επιπτώσεις στην Ευρωζώνη από τον πολιτικό διχασμό στην Ελλάδα. Ο κ. Σαμαράς ξέρει ότι το μεγαλύτερο διαπραγματευτικό πρόβλημα της χώρας σήμερα δεν είναι ούτε ο δημοσιονομικός πανικός ούτε οι αστοχίες της κυβέρνησης. Είναι η έλλειψη εθνικής αξιοπιστίας.

Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στο ευρώ που δεν πείθει ότι είναι αποφασισμένη να κάνει ό, τι χρειάζεται για να σωθεί. Οι εταίροι κοιτούν την Ελλάδα και τι βλέπουν; Βλέπουν μια κυβέρνηση που παλεύει, με τεράστιες αδυναμίες, με οριακή πλειοψηφία στη Βουλή. Από αριστερά δύο κόμματα να επενδύουν πολιτικά στην καταστροφή, στηρίζοντας την ανομία, το “δεν πληρώνω”, για να μη λειτουργήσει τίποτα. Κι από δεξιά βλέπουν το μεγαλύτερο κεντροδεξιό κόμμα να πολιτεύεται σαν να είμαστε ακόμα στο 2007.

Βλέπουν μια οικονομία που η επιβίωσή της κρέμεται από τη μεγαλοψυχία των εταίρων, κι από την απειλή ότι αν βουλιάξει θα τους πάρει μαζί της. Και διακρίνουν τις πολιτικές δυνάμεις να διαγκωνίζονται για το καλύτερο τραπέζι πίστα στο κατάστρωμα του Τιτανικού.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 2.10.2011

Αν και στη χειρότερη αρχική θέση, δεν είμαστε μόνοι. Στην ίδια μοίρα βρέθηκαν λίγο αργότερα Ιρλανδία και Πορτογαλία. Πουθενά το Μνημόνιο δεν έγινε ασμένως δεκτό, αντιμετωπίστηκε όμως με ρεαλισμό. Η κυβέρνηση Σόκρατες της Πορτογαλίας προσπάθησε να αποφύγει την προσφυγή στον μηχανισμό ΕΕ/ΔΝΤ. Η κυβέρνηση Κόουεν της Ιρλανδίας συνετρίβη εκλογικά τον Φεβρουάριο 2011, αφού εκτόξευσε το δημόσιο έλλειμμα στο 30% για να διασώσει τις υπερχρεωμένες τράπεζες, καταφεύγοντας μοιραία στον μηχανισμό διάσωσης. Και οι δύο χώρες ακολούθησαν την τύχη της Ελλάδας, παρότι ξεκίνησαν από καλύτερα δεδομένα.

Οι όροι των τριών “Μνημονίων” συγκλίνουν. Στην προβληματικότερη, ελληνική οικονομία, το Μνημόνιο περιέχει δραστικές μεταρρυθμίσεις, που η χώρα θα έπρεπε να είχε πραγματοποιήσει προ πολλού. Τώρα η στενή επιτήρηση περιορίζει τα περιθώρια άλλων αναβολών.

Η Ελλάδα δεν ήταν μόνο η χώρα με τα χειρότερα μακροοικονομικά δεδομένα. Ηταν επίσης η χώρα που οδηγήθηκε στο Μνημόνιο από μια κυβέρνηση που είχε μόλις αναλάβει εξουσία, άρα τη βάρυναν συγκριτικά λιγότερες πολιτικές ευθύνες. Είναι επίσης η μόνη χώρα στην οποία η αξιωματική αντιπολίτευση, και μέχρι πρότινος κυβέρνηση, εξακολουθεί να επιμένει σε μια στείρα “αντιμνημονιακή” στάση. Ο συνδυασμός τεράστιων ευθυνών για τη δημοσιονομική κρίση και απόλυτης απροθυμίας για ανάληψή τους και συμβολή στην αντιμετώπιση της κρίσης, λέει πολλά για την ποιότητα του πολιτικού μας προσωπικού και του κομματικού μας συστήματος.

Τι έκανε ο κ. Κοέλιο, ο Πορτογάλος κεντροδεξιός ομόλογος του κ. Σαμαρά; Αρχικά παρείχε κοινοβουλευτική ανοχή στα μέτρα λιτότητας της σοσιαλιστικής κυβέρνησης μειοψηφίας του Σόκρατες. Επειτα από επανειλημμένα σκληρά μέτρα που αδυνατούσαν να τιθασεύσουν τα αυξανόμενα spreads, η Κεντροδεξιά έριξε την κυβέρνηση, για να επιβάλει την προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης ΕΕ/ΔΝΤ, στην οποία ο Σόκρατες αντιστεκόταν. Το πορτογαλικό Μνημόνιο συνήψε τελικά η υπηρεσιακή κυβέρνηση Σόκρατες πριν από λίγες ημέρες. Μετά δύο χρόνια περικοπών, περιέχει νέες μειώσεις μισθών και συντάξεων, φορολογικές αυξήσεις και πρόβλεψη για ακόμα δύο χρόνια ύφεσης. Ο κεντροδεξιός Κοέλιο παρέσχε πλήρη στήριξη στο Μνημόνιο, έχοντας ήδη προτείνει σκληρότερα μέτρα, όπως το κλείσιμο δημοσίων φορέων και απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων.

Στην Ιρλανδία, τη δεύτερη που κατέφυγε σε Μνημόνιο μετά την Ελλάδα, ο νέος πρωθυπουργός Κένι, ο οποίος εξελέγη σε ένα κύμα οργής εναντίον της αντίπαλης κυβέρνησης Κόουεν, τώρα πασχίζει να μειώσει το επιτόκιο της Ιρλανδίας στο ύψος εκείνου της Ελλάδας. Εφαρμόζει το Μνημόνιο και απορρίπτει εκκλήσεις απόρριψής του ως ανεύθυνες και καταστροφικές.

Σε καμία χώρα δεν είναι εύκολη η προσαρμογή. Τα τρία προγράμματα είναι προγράμματα λιτότητας που εφαρμόζονται σε συγκυρία ύφεσης, την οποία αναπόφευκτα επιτείνουν. Αυτό επιβαρύνει τον λόγο δημόσιου χρέους/ΑΕΠ: ως ποσοστό, το χρέος Ελλάδας, Ιρλανδίας, Πορτογαλίας, αλλά και Ισπανίας, αναμένεται το 2012 να είναι υψηλότερο από ό,τι ήταν στην αρχή της κρίσης. Η Ιρλανδία έχει ίσως τις αμεσότερες προοπτικές ανάκαμψης, παρά το θεόρατο έλλειμμά της. Είναι όμως μια οικονομία εντελώς ελαστικοποιημένη, που πέρασε ήδη τρία διαδοχικά έτη αιματηρής μείωσης δημόσιων δαπανών και μισθών, και το ΑΕΠ της συρρικνώθηκε 3,5% το 2008, 7,6% το 2009 και 1% το 2010. Οι επιδόσεις της Πορτογαλίας υπολείπονται σημαντικά. Το δημόσιο έλλειμμά της για το 2010 αναθεωρήθηκε στο 9,1% του ΑΕΠ, έναντι επίσημου στόχου 7,3%. Αυτό σημαίνει ότι η Πορτογαλία το 2010 κατάφερε να μειώσει το δημόσιο έλλειμμα μόνο κατά μία ποσοστιαία μονάδα, από το 10,1% του 2009. Συγκριτικά, οι έως τώρα επιδόσεις της Ελλάδας, παρότι υπολείπονται του επιθυμητού, έχουν αποκαταστήσει ένα κεφάλαιο εμπιστοσύνης. Η μείωση του ελλείμματος κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες στο 10,5% το 2010 είναι η μεγαλύτερη στην Ευρωζώνη.

Ξεκινώντας από μεγάλα δημόσια και εξωτερικά ελλείμματα, οι οικονομίες της περιφέρειας του ευρώ δεν έχουν άλλη επιλογή από το να επιδιώξουν πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα και εξωστρεφή ανάπτυξη, για να μπορέσουν να σταθούν στα πόδια τους. Ομως το βάρος του χρέους κινδυνεύει να τις εγκλωβίσει σε έναν φαύλο κύκλο υπερχρέωσης-στασιμότητας. Από αυτήν την παγίδα δεν μπορούν να βγουν χωρίς ακόμα γενναιότερες κινήσεις κοινοτικής αλληλεγγύης της Ευρωζώνης, που θα συνιστούν μεγαλύτερα άλματα οικονομικής ολοκλήρωσης από τα σημαντικά που έχουν ήδη γίνει. Προς το παρόν η Ευρωζώνη αγοράζει χρόνο, περιμένοντας τις προϋποθέσεις πολιτικής αποδοχής του εγχειρήματος να ωριμάσουν.

Χωρίς ισχυρές ενδείξεις ότι οι οικονομίες της περιφέρειας έχουν μπει αποφασιστικά σε πορεία μείωσης των ελλειμμάτων, δεν υπάρχει ευρωπαϊκή λύση. Κανένας “Βόρειος” ηγέτης δεν θα τολμούσε να αποσπάσει από τους ψηφοφόρους μια νέα χρηματοδότηση ή μια οργανωμένη διευθέτηση του χρέους χωρίς σαφείς ενδείξεις εξυγίανσης των οικονομιών της περιφέρειας. Μια σταδιακή ευρω-συμφωνία ελάφρυνσης χρέους είναι αρκετά πιθανή, όσο οι δυσκολίες του Νότου θα αποκρυσταλλώνονται. Προϋπόθεση, όμως, είναι ένα υψηλής αξιοπιστίας μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα προσαρμογής, με άμεσα αποτελέσματα και διακομματική συναίνεση. Το έχουμε;

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 15.5.2011

Μετά τη δεκαετία του ’90, δεκαετία συστηματικής προσαρμογής, ήρθε η δεκαετία του 2000, δεκαετία επανάπαυσης, εφησυχασμού και αυταρέσκειας. Μέλος του περιζήτητου ευρω-κλαμπ, “οι καλύτεροι Ολυμπιακοί Αγώνες”, ακόμα και πρωταθλητής Ευρώπης στο ποδόσφαιρο το 2004! Ενας μύθος άρχισε σιγά σιγά να ριζώνει, και να αναπαράγεται από το ευφορικό πολιτικο-μιντιακό μας σύστημα, ότι η Ελλάδα είναι γραφτό να κερδίζει ενάντια σε όλα τα προγνωστικά, γιατί, όπως το είπαν και οι ντοπαρισμένοι Ολυμπιονίκες μας, “είμαστε γεννημένοι νικητές”. Η κοινωνία μας βέβαια χρειαζόταν ενέσεις αυτοπεποίθησης, υπό την προϋπόθεση ότι οι φύλακες θα αγρυπνούσαν. Ομως οι φύλακες είχαν αποκοιμηθεί μπροστά στην τηλεόραση, ζαλισμένοι από τη φαντασμαγορία των πιο πληθωριστικών ΜΜΕ της Ευρώπης -σύμπτωμα κι αυτό της καταναλωτικής μας ευωχίας. Οι διαρθρωτικές προσαρμογές, αναγκαίες για την επιτυχή επιβίωση στη Ζώνη του Ευρώ, δεν ήρθαν ποτέ. Ο πληθωρισμός μας έτρεχε, η ανταγωνιστικότητα κατρακυλούσε, τα ελλείμματα διευρύνονταν. Η δεκαετία του 2000 κατανάλωσε τους καρπούς των προσπαθειών της δεκαετίας του ’90. Μιας δεκαετίας ’90 που είχε ξεκινήσει με τις πιο απαισιόδοξες προοπτικές, παραλαμβάνοντας διογκωμένα δημόσια ελλείμματα και χρέος από τη δεκαετία ’80.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη του 1990 ήταν ήδη υποθηκευμένη όταν κατέπεσαν οι κρατικές εγγυήσεις στα δάνεια προβληματικών επιχειρήσεων του ’80, προσθέτοντας 10 ποσοστιαίες μονάδες στο δημόσιο χρέος. Η επόμενη κεντροδεξιά κυβέρνηση Καραμανλή του 2004 θεώρησε ότι είχε λάβει το μήνυμα. Με το φάντασμα της “κεντροδεξιάς παρένθεσης” να στοιχειώνει τα επιτελεία του Μαξίμου, η “ήπια προσαρμογή” κυμάνθηκε στα όρια του ανεπαίσθητου το 2004-7, για να μετατραπεί σε ραγδαία υποτροπή κατά τη μοιραία διετία 2007-9.

Το μήνυμα είχε ήδη εκπέμψει η εγκατάλειψη των σημαντικών μεταρρυθμίσεων το 2001, όπως ορθά επισήμανε ο Γιάννης Στουρνάρας (“Καθημερινή”, 31.12.2010). Στη δεκαετία του ’90, οι ηγεσίες είχαν βρεθεί μπροστά από την ελληνική κοινωνία ξεπερνώντας τις αγκυλώσεις της. Στη δεκαετία του 2000, οι παθογένειες της κοινωνίας πήραν την εκδίκησή τους. Συνδικάτα, κομματικό κράτος και σύσσωμη η αντιπολίτευση ακύρωναν τη μια μεταρρυθμιστική απόπειρα μετά την άλλη, καθιστώντας αναπότρεπτη τη μελλοντική έλευση πολλαπλάσιας σκληρότητας μέτρων. Το δικομματικό σύστημα αντάμειψε τους οπαδούς του με χρυσοπληρωμένες θέσεις και χιλιάδες διορισμούς. Το μισθολογικό κόστος Δημοσίου και ΔΕΚΟ εκτοξεύθηκε σαν να μην υπήρχε αύριο. Κρίσιμα μεταρρυθμιστικά μέτωπα (δημοσιονομικό, ασφαλιστικό, σύστημα υγείας, ανώτατη εκπαίδευση, διαφθορά, κ. ά.) εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους με προσχηματικές και αδύναμες παρεμβάσεις. Μέχρι το έτος-σεισμό 2010, το πολιτικό “ζην ακινδύνως” είχε αναχθεί σε κυρίαρχο δόγμα.

Ετσι η δεκαετία που πέρασε, ανέτειλε με υψηλές προσδοκίες, ξεκίνησε με ατολμία, εξελίχθηκε με αναβλητικότητα, κλιμακώθηκε στην παραλυτική αδράνεια, και κατέληξε στην οδυνηρότερη οικονομική αποτυχία της μεταπολίτευσης. Είμαστε στην αρχή μιας νέας μεγάλης ανηφόρας. Αν οι δύο τελευταίες δεκαετίες είναι οδηγός, υπάρχει, τουλάχιστον, ένα αισιόδοξο μήνυμα: τα καταφέρνουμε καλύτερα όποτε οι προοπτικές μας φαίνονται καταδικασμένες…

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 9.1.2011. Παραμένει επίκαιρο.

Έχει μια ιδιαίτερη σημασία η απόφαση του υπουργείου Παιδείας να κλείσει, μέσω συγχωνεύσεων, 1.056 σχολικές μονάδες, συνενώνοντας 1.933 σχολεία σε 877, επί συνόλου 16.000 σε όλη τη χώρα. Δεν είναι μόνο ο προφανής εξορθολογισμός και η εξοικονόμηση πόρων σε μια χώρα που είναι πρώτη στον ΟΟΣΑ σε αναλογία μαθητών/καθηγητών. Δεν είναι ούτε το μέτωπο με την ΟΛΜΕ, τη λαϊκίστικη αντιπολίτευση και τον μικροτοπικισμό. Είναι όλα αυτά και κάτι ακόμα: ότι ένα υπουργείο δείχνει εμπράκτως πως δεν θεωρεί υποχρέωσή του να λειτουργεί ως υπερασπιστής παντός κεκτημένου και πάτρωνας των υπαλλήλων του και των εποπτευόμενων συμφερόντων.

Χουβαρντάδες υπουργοί ξεχείλωσαν τον δημόσιο τομέα οδηγώντας μας όλους στη χρεοκοπία. Υπάλληλοι και προστατευόμενες συντεχνίες είχαν έναν δεδομένο πολιτικό υπερασπιστή: τον κατά κλάδο προϊστάμενο υπουργό, ενάντια ενίοτε στην υπόλοιπη κυβέρνηση και την κοινωνία. Ο υπουργός περιχαράκωνε τον προϋπολογισμό και την επικράτεια του υπουργείου του. Ηταν ο προστάτης πάτρωνας, που έδινε τη μάχη για περισσότερους πόρους, αρμοδιότητες, φορείς κι οργανισμούς, προσλήψεις και λεφτά. Λειτουργούσε κάπως σαν τα μεγάλα αφεντικά του ποδοσφαίρου που πιέζονται από τους οπαδούς να πάρουν το πρωτάθλημα, έστω κι αν χρειαστεί να “φτιάξουν” τον αγώνα. Ετσι κι ο υπουργός–πάτρωνας ήταν ένα είδος πολιτικού αφεντικού, που το κριτήριο επιτυχίας του ήταν να κρατάει την υπουργική επικράτειά του ευχαριστημένη και χορτάτη.

Το κυβερνητικό μας σύστημα ήταν κατ’ ευφημισμόν πρωθυπουργικό. Στην πραγματικότητα, συνιστούσε μια συνομοσπονδία υπουργικών φέουδων, που το καθένα λειτουργούσε για λογαριασμό των “δικών του” υπηκόων. Το γενικό συμφέρον, το δημοσιονομικό κόστος, η εθνική οικονομία, όλα έπονταν μπροστά στην ανάγκη του υπουργού να γίνεται αρεστός στην υπουργική και βουλευτική του πελατεία.

Φεύγουμε από αυτή την παράδοση; Θα έπρεπε επειγόντως, αλλά οι ενδείξεις είναι τουλάχιστον ανάμεικτες. Για κάθε υπουργό Οικονομικών που ξεκινά την οδυνηρή περικοπή επιδομάτων από τους υπαλλήλους του, υπάρχει ένας υπουργός Δικαιοσύνης που προστατεύει τα συντεχνιακά κεκτημένα του κλάδου. Για κάθε μάχη με τη διαφθορά και τα πιράνχας του συστήματος υγείας, υπάρχουν δύο υποχωρήσεις στα οργανωμένα συμφέροντα. Πολλοί στην κυβέρνηση αδυνατούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις δημοσιονομικής πειθαρχίας, έχοντας οικοδομήσει την καριέρα τους στη γενναιοδωρία υποσχέσεων και δημοσίου χρήματος. Ακόμα χειρότερη η εικόνα σε εποπτευόμενους φορείς και οργανισμούς, όπου χτίζονται φέουδα και βαρονίες. Έτσι όμως χάνεται καθημερινά η μάχη.

Υπάρχουν δήμοι στην περιφέρεια που συνεχίζουν να μοιράζουν λεφτά στα στελέχη τους κατά τρόπο προκλητικό. Υπάρχει όμως και ο νέος δήμαρχος Αθηναίων, που είχε το θάρρος, σε εποχή θυσιών για όλους, να πολλαπλασιάσει τους εχθρούς του, εξοικονομώντας πόρους από τον 984 για τις κοινωνικές υπηρεσίες του δήμου. Υπάρχει κι ο νέος δήμαρχος Θεσσαλονίκης που ανακοίνωσε ότι εφεξής θα υποστηρίζει οργανισμούς μόνο εάν υπάρχει συγχρηματοδότηση από την κοινωνία. Κάτι κινείται.

Στο ασφυκτικό περιβάλλον του Μνημονίου, ένα θετικό υπόδειγμα αναδύεται. Η κοινωνία απαιτεί από την κυβέρνησή της έμπρακτες επιδόσεις ορθολογικής διαχείρισης των πόρων. Μαθαίνουμε να μετράμε, να συγκρίνουμε, να αξιολογούμε, να κοστολογούμε. Πρόκειται για μια δραστική αλλαγή αντίληψης. Περάσαμε το μεγαλύτερο μέρος της μεταπολίτευσης με μια λογική πολιτικού βολονταρισμού και χαλαρού δημοσιονομικού περιορισμού: όλα είναι δυνατά, αρκεί να τα θέλουμε. Και τα θέλαμε όλα. Και σχολείο σε κάθε γειτονιά, και συγγράμματα δωρεάν, και σύνταξη στα 50, και “τους καλύτερους Ολυμπιακούς Αγώνες”, και κανόνια και βούτυρο. Και την εφορία μακριά. Στο χείλος της κατάρρευσης του 2009, το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση διαβεβαιώνοντας ακόμα ότι “υπάρχουν λεφτά”. Τώρα πρέπει να αλλάξει τον εαυτό του και τη χώρα.

Ο βολονταρισμός της μεταπολίτευσης έδεσε με την κουλτούρα του κεκτημένου, του “αδιαπραγμάτευτου” και ανυποχώρητου. Όμως στον πραγματικό κόσμο οι επιθυμίες μας περιστέλλονται από εξωτερικούς περιορισμούς. Οι πόροι είναι πάντα περιορισμένοι – σήμερα περισσότερο παρά ποτέ. Η διακυβέρνηση είναι μια διαρκής πορεία επιλογών, διλημμάτων, σταθμίσεων, συμβιβασμών, όπου καλείσαι πάντα να θυσιάσεις κάτι για να πετύχεις κάτι σημαντικότερο. Στη δημόσια σφαίρα καθετί που μπορεί, πρέπει να κοστολογείται, να συγκρίνεται και να αποτιμάται. Για να ξέρουμε τι θυσιάζουμε και τι θα μπορούσαμε να έχουμε στη θέση του.

Αν είμαστε τυχεροί, ο πολιτικός του μέλλοντος θα δίνει λόγο για το χρήμα που διαχειρίζεται, θα ελέγχεται για όσα εξοικονομεί, θα πολλαπλασιάζει τις κοινωνικές αποδόσεις, θα πετυχαίνει πολλά με τα λίγα. Θα λέει “όχι” και δεν θα φοβάται να γίνεται δυσάρεστος.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 20.03.2011