Η πονηρή νοοτροπία

Στα λεξικά της Ελληνικής Γλώσσας ως πονηρή νοοτροπία, ως πονηριά, ορίζεται: «Η ικανότητα κάποιου να επιτυγχάνει τον στόχο του με τεχνάσματα συχνά όχι τίμια, που περιέχουν δόλο, εξαπάτηση, παραπλάνηση» .

Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζει ένας άλλος ορισμός, που διάβασα πριν από πολλά χρόνια σε άρθρο ενός Άγγλου δημοσιογράφου, ο οποίος επισκέφτηκε την Ελλάδα και έγραψε ένα ρεπορτάζ με τις εντυπώσεις του για την πονηρή νοοτροπία των Ελλήνων.

Στο ρεπορτάζ αυτό ο φλεγματικός και έξυπνος Άγγλος έγραφε περίπου τα εξής: «Προσπάθησα να καταλάβω τι σημαίνει η λέξη πονηρός και για αυτό κατάφυγα σε λεξικά. Όμως δεν βρήκα ένα ορισμό που να εξηγεί όλα όσα έβλεπα. Τελικά κατάλαβα πως οι Έλληνες λένε πονηρό αυτόν που χρησιμοποιεί τις όποιες δυνάμεις διαθέτει για το ίδιο όφελος. Πονηρός δεν είναι ο έξυπνος, για αυτό οι Έλληνες έχουν και τη λέξη κουτοπόνηρος».

Πράγματι, αν το καλοπροσέξετε, όλες οι αποφάσεις των πονηρών στοχεύουν στη μεγιστοποίηση του ιδίου οφέλους. Το όφελος του κοινωνικού συνόλου, το λογικό, το έντιμο, το δίκαιο, είναι λέξεις που λέγονται ηχηρά από τους πονηρούς, αλλά δεν αποτελούν κριτήριο των αποφάσεων τους. Κριτήριο είναι μόνο το ίδιο όφελος.

Πονηρός για παράδειγμα, είναι αυτός, που κάνοντας διάφορες τυπικά νόμιμες κομπίνες καταφέρνει: Να πληρώνεται από το Δημόσιο χωρίς να εργάζεται, να μη πληρώνει τους φόρους του, να μη πηγαίνει στρατιώτης αν και δεν έχει πραγματικούς λόγους απαλλαγής, να αγωνίζεται για το ίδιον όφελος και να ισχυρίζεται ότι αγωνίζεται για το όφελος του κοινωνικού συνόλου.

Η πονηρή νοοτροπία των Ελλήνων, όπως ορίσθηκε προηγουμένως, παραπέμπει σε καταστάσεις κινδύνου και πανικού, όπου ισχύει η αρχή: «Ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Τα βιώματα των νεότερων Ελλήνων από την Τουρκική σκλαβιά και από αυταρχικές κυβερνήσεις –ας μη ξεχνάμε ότι μέχρι τον 18ον αιώνα υπήρχαν μόνο αυταρχικές κυβερνήσεις – εξηγούν την ανάπτυξη αυτής της νοοτροπίας. Όμως αυτή η νοοτροπία υπήρχε και στην αρχαία Ελλάδα, όπως σχετικά αναφέρεται στα ποιήματα του Ομήρου. Ο Οδυσσέας για παράδειγμα, χρησιμοποίησε πονηριά – τον Δούρειο Ίππο – για την άλωση της Τροίας.

Η δημοκρατική νοοτροπία

Με τον όρο «δημοκρατική νοοτροπία» εννοούμε την υψηλή εκτίμηση, αγάπη και σεβασμό για την ατομική εξουσία όλων των ανθρώπων· για την πίστη στην ισοκρατία των πολιτών και την διασφάλιση σε αυτούς ίσων ευκαιριών και ίσων μεριδίων του κοινωνικού οφέλους.

Η σημερινή νοοτροπία διασφάλισης εξουσίας και οφέλους σε ένα μικρό υποσύνολο πολιτών, στους ημετέρους, δεν είναι δημοκρατική νοοτροπία. Είναι μία ολιγαρχική νοοτροπία, που συνιστά τη βαθύτερη αιτία ανάπτυξης και συντήρησης της πονηρής νοοτροπίας.

Είναι ευνόητο ότι η δημοκρατική νοοτροπία μιας κοινωνίας, επιβιώνει τότε και μόνο τότε όταν η πλειονότητα των πολιτών έχει τη λογική βεβαιότητα, ή έστω τη δογματική πίστη, πως οι άνθρωποι δεν πρέπει να ξεχωρίζουν την ιδιωτική από τη δημόσια ζωή τους όπως, σύμφωνα με τα συμπεράσματα έγκυρων ιστορικών ερευνητών , δεν τη ξεχώριζαν οι πολίτες της Αθηναϊκής Δημοκρατίας .

Από τα παραπάνω, γίνεται φανερό ότι πονηρή νοοτροπία και δημοκρατική νοοτροπία δεν είναι δυνατό να συνυπάρχουν, γιατί έχουν εκ διαμέτρου αντίθετους στόχους. Η πρώτη έχει σαν στόχο το ίδιον όφελος και η δεύτερη το όφελος του κοινωνικού συνόλου.

Δημιουργείται έτσι το εύλογο ερώτημα: Πως τα κατάφεραν οι πονηροί Έλληνες να αναπτύξουν το πολίτευμα της Δημοκρατίας; Πώς τα κατάφεραν να κάνουν την Ελλάδα το λίκνο της Δημοκρατίας;

Στο δύσκολο αλλά βασικό αυτό ερώτημα υπάρχει μόνο η ακόλουθη, λογική και εκ πρώτης όψεως παράλογη, απάντηση: Η δημοκρατική νοοτροπία και η πονηρή νοοτροπία, είναι κατά βάθος τα δύο πρόσωπα της ίδιας νοοτροπίας, της ίδιας οντότητας . Ότι μοιάζουν με ένα νόμισμα που στη μία πλευρά του είναι γραμμένη η λέξη δημοκρατία και στη άλλη η λέξη πονηριά.

Εδώ και 5000 χρόνια, από τα ηρωικά χρόνια των ποιημάτων του Ομήρου, οι Έλληνες αγάπησαν την ατομική τους εξουσία και κατ’ επέκταση τη Δημοκρατία, περισσότερο από τους άλλους λαούς . Επειδή όμως πολλές φορές η εξουσία τους αυτή περιορίσθηκε, ή επιχειρήθηκε να περιορισθεί, από μη δημοκρατικά συστήματα, ανέπτυξαν ένα μηχανισμό προστασίας της: Την πονηρή νοοτροπία.

Αυτή η νοοτροπία, που στη αρχή είχε στόχο την προστασία των ταυτισμένων συμφερόντων του ατόμου και του συνόλου, δηλαδή την προστασία της Δημοκρατίας, με τα χρόνια μεταλλάχθηκε και εξελίχθηκε σε βιολογικό χαρακτηριστικό προστασίας μόνο των ατομικών συμφερόντων. Αυτή η μεταλλαγμένη νοοτροπία είναι καταχωρημένη στο DNA των σημερινών Ελλήνων.

Αν αυτή η συναισθηματικής νοημοσύνης ρομαντική θεωρία ισχύει, τότε υπάρχει ελπίδα οι Έλληνες να αναποδογυρίσουν το νόμισμα με τα δύο πρόσωπα. Να ξαναποκτήσουν την κλεμμένη ατομική τους εξουσία, να ακυρώσουν την πονηρή νοοτροπία τους και να αναγεννήσουν την γνήσια δημοκρατική νοοτροπία, που υπήρχε τα παλιά τα χρόνια.

Αν οι Έλληνες δεν καταφέρουν να ακυρώσουν την πονηρή νοοτροπία τους, τότε το μέλλον τους είναι πολύ ζοφερό. Να τι περίπου έλεγε για το θέμα αυτό ο φλεγματικός Άγγλος :

«Οι Έλληνες μοιάζουν σαν να χορεύουν συρτάκι έχοντας ο ένας το χέρι του στην τσέπη του διπλανού του⋅ ενώ χορεύουν, ο ένας κλέβει τον άλλον χωρίς στενοχώριες, τύψεις και αναστολές. Από την πονηριά τους οι Έλληνες αργά ή γρήγορα θα αυτοκαταστραφούν. Για να επιβιώσουν υπάρχει μόνο ένας τρόπος. Να ξεριζώσουν αυτή τη νοοτροπία και να διαγράψουν από τα λεξικά τους τη λέξη πονηρός».

Συμπέρασμα

Οι Έλληνες είναι οι άνθρωποι, στο DNA των οποίων έχει καταχωρηθεί η βιολογική ιδιότητα με τα δύο πρόσωπα. Το της πονηρής και δημοκρατικής νοοτροπίας. Σήμερα η δημοκρατική νοοτροπία είναι κρυμμένη κάτω από την ιδιαίτερα επικίνδυνη νοοτροπία του πονηρού.

Παρά ταύτα δεν θα ήταν ασύμβατο με την ιστορία των Ελλήνων, να κάνουν για μια ακόμη φορά ένα θαύμα: Να ξαναζωντανέψουν τις αρχές της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, προσαρμοσμένες προφανώς στα κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά και τεχνολογικά δεδομένα του 21ου αιώνα. Να πραγματοποιήσουν, την Αναγέννηση της Δημοκρατίας.

Η ψηφιακή τεχνολογία της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, του Internet, είναι ένα σημαντικό εργαλείο και μια μεγάλη ευκαιρία για μια τέτοια αναγέννηση⋅ είναι μια μεγάλη ευκαιρία για την ίδρυση και λειτουργία μιας καινούργιας Ψηφιακής Πνύκας, στην οποία θα μετασχηματισθεί η πονηρή νοοτροπία σε δημοκρατική νοοτροπία· σε νοοτροπία ταύτισης του ατομικού και του κοινωνικού οφέλους. Μακάρι να ισχύσει και στην παρούσα περίπτωση αυτό που γράφει ο μεγάλος Νίκος Καζαντζάκης στο βιβλίο του «Αναφορά στον Γκρέκο»: «Ποιο αληθινό και από την αλήθεια είναι τα παραμύθια»…

Είδα επίσης, τι είπε ο κ. Φάρατζ στον πρωθυπουργό της Ελλάδος κ. Σαμαρά στην Ευρωβουλή. Ελπίζω ότι τα είδατε και σεις.

Μπερδεύτηκα γιατί είχα την λανθασμένη παλιά εντύπωση ότι η Βρετανία ήταν η κοιτίδα της Αποικιοκρατίας και η Ελλάδα της Δημοκρατίας. Όμως σκέφτηκα. Δεν είναι περίεργο. Τα λάθη ανθρώπινα.

Το δεύτερο περίεργο, που με μπέρδεψε ακόμη περισσότερο, είναι ότι μόλις άκουσα το μάθημα του Δημο –Αποικιο- κρατη κ. Φάρατζ, θυμήθηκα το κείμενο που διδαχτήκαμε, πριν από πολλά χρόνια, στη πρώτη Γυμνασίου:

«Λύκος διώκει αμνόν ο δ’ αμνός εις ναόν καταφεύγει. Ο λύκος προ του ναού μένει και λέγει τω αμνω. Δεν γνωρίζεις ότι οι άνθρωποι τους αμνούς τω Θεώ θυσιάζουν: και ο αμνός απαντά: Καλύτερα θυσία τω Θεώ παρά τροφή τω λύκω,»

Κάπως έτσι ήταν το κείμενο. Ζητώ την κατανόηση σας για τα λάθη του. Που να θυμάμαι ύστερα 64 χρόνια;

Η αλήθεια είναι πως δεν μπορώ να καταλάβω τη συνειρμική παραπομπή μου στο μύθο του αμνού και του λύκου από τις δηλώσεις του κ. Φάρατζ. Όμως να είναι καλά ο αξιότιμος κ. βουλευτής γιατί με βοήθησε να καταλάβω ότι οι Έλληνες ακολουθούμε τον καταστροφικό δρόμο του …αμνού και όχι τον σωτήριο του… λύκου.

Είναι προφανές ότι αυτή η άποψη/δόγμα έχει έννοια και λογική όταν η εξουσία ασκείται από τους ολίγους αιρετούς ή αυθαίρετους (αυτό – αιρετούς) αντιπροσώπους των πολιτών. Αντίθετα, όταν η εξουσία ασκείται άμεσα από το Σύνολο των ίδιων των πολιτών, αυτή η πάλη ούτε έννοια, ούτε λογική, αλλά ούτε και πρακτική δυνατότητα έχει. Η πάλη με τον εαυτό μας είναι μια εσωτερική πάλη με τη συνείδηση μας και όχι πάλη μεταξύ ανθρώπων. Αυτή την εσωτερική πάλη πρέπει να πραγματοποιεί ο άνθρωπος ως το μοναδικό έμβιο ον που είναι προικισμένο από τη Φύση με τη δύναμη της λογικής· με τη δύναμη των ενστίκτων και των κινήτρων, που έχουν όλα τα έμβια όντα, αλλά και τη δύναμη της λογικής που προνομιακά έχει ο άνθρωπος.

Παρά την κρατούσα αντίληψη ότι η πάλη αρχομένων – αρχόντων υπηρετεί τα συμφέροντα των αρχομένων, αυτή η πάλη κατά βάθος υπηρετεί περισσότερο τα συμφέροντα του κατεστημένου των αρχόντων. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι κορυφαία επιδίωξη/στόχος αυτών είναι η μονοπώληση του στάτους του άρχοντος και ότι το στέριωμα, έστω και της ιδέας, του άρχοντος και αρχόμενου πολίτη αποτελεί το μεγάλο κίνδυνο και εχθρό τους. Η πάλη των τάξεων είναι η ντε φάκτο αποδοχή του δόγματος ότι οι κοινωνίες νομοτελειακά δομούνται από δύο κατηγορίες πολιτών, τους άρχοντες και τους αρχόμενους. Αυτό το δόγμα όμως είναι 180 μοίρες αντίθετο με τη φυσική νομοτέλεια. Οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι· δεν γίνονται ελεύθεροι από τους νόμους των σοφών ανθρώπων. Οι σοφοί απλά αντιλαμβάνονται τη φυσική νομοτέλεια.

Σημαντική παρατήρηση είναι ότι το κόστος αυτής της πάλης κατά κανόνα πληρώνεται από τους αρχόμενους και όχι από τους άρχοντες. Μια τέτοια όμως πάλη, που συστηματικά το κόστος πληρώνεται από τους αρχόμενους, μοιάζει με παραλογισμό, μοιάζει με αυτοτιμωρία των αρχομένων.

Οι σκέψεις αυτές οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η πάλη αρχόντων- αρχομένων λειτουργεί σαν ισχυρό ηθικό υποστύλωμα για το στέριωμα της άποψης ότι «πρέπει να υπάρχουν άρχοντες, δεν γίνεται αλλιώς»· σαν υποστύλωμα για τη λογική και ηθική νομιμοποίηση της ολιγαρχίας και πολλές φορές για τη γένεση της ολιγαρχίας.

Το πραγματικό και μακροπρόθεσμο συμφέρον των ανθρώπων δεν είναι η πάλη αλλά η ορθολογική συμμετοχή τους στην άσκηση της εξουσίας· είναι η απόκτηση του στάτους του άρχοντος και αρχόμενου. Αυτή η επιδίωξη ταυτίζεται με την αναγέννηση της αρχαιοελληνικής, της Άμεσης Δημοκρατία, της οποίας οι αρχές και οι πρακτικές προφανώς θα προσαρμοστούν στα οικονομικά, κοινωνικά και ιδίως τεχνολογικά δεδομένα του 21ου αιώνα.

Γιατί όμως οι ανωτέρω λογικές και ηθικές αρχές δεν μπόρεσαν να εφαρμοσθούν στα περίπου 4000 χρόνια της γνωστής ιστορίας των ανθρώπων; Γιατί η εφαρμογή αυτών των αρχών πρακτικά περιορίσθηκε σε ένα μικρό παράθυρο του χωροχρόνου με στοιχεία: Ελλάδα, Αθήνα, 6ος, 5ος ,μέσα 4ου, αιώνα Π.Χ ;

Στο θεμελιώδες αυτό ερώτημα, που έπαιξε και παίζει σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση και επικράτηση των διαφόρων πολιτευμάτων, η απάντηση είναι:

(1) Γιατί η επικοινωνίας των ανθρώπων, που μέχρι χθες απαιτούσε τη φυσική παρουσία τους σε κοινό χώρο και χρόνο, δημιουργούσε αξεπέραστες λειτουργικές και οικονομικές δυσχέρειες για τη λειτουργία της Άμεσης Δημοκρατίας. Αυτές οι δυσχέρειες επικοινωνίας μπόρεσαν να αντιμετωπισθούν μερικώς, μόνο στα μικρά κράτη -πόλεις της αρχαίας Ελλάδας. Όταν τα κράτη-πόλεις πέθαναν, πέθανε και η Δημοκρατία.

(2) Γιατί το κατεστημένο της κάθε μορφής εξουσίας (πολιτικής, οικονομικής, πνευματικής), σκόπιμα στρέβλωσε τον τρόπο άσκησης εξουσίας από το Σύνολο (set) των πολιτών . Στο πολίτευμα της Άμεσης Δημοκρατίας το Σύνολο [1] των πολιτών λαμβάνει μόνο τις μεγάλες αποφάσεις ( ακριβώς όπως ένας Μονάρχης) και τις ελάσσονες, που επάγονται και περιορίζονται από τις μεγάλες, τις λαμβάνουν οι υπηρέτες τους. Αντί αυτού, σκόπιμα δημιουργήθηκε η λανθασμένη αντίληψη ότι στο πολίτευμα αυτό όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται από το Σύνολο των πολιτών, γεγονός που προφανώς οδηγεί σε αδυναμία άσκησης της εξουσίας. Σε αδυναμία όμως άσκησης της εξουσία θα οδηγείτο και ο μονάρχης αν δεν περιοριζόταν στη λήψη των μεγάλων αποφάσεων αλλά ελάμβανε και την πληθώρα των ελασσόνων τις οποίες αναθέτει στους υπηρέτες του. Στην Άμεση Δημοκρατία το Σύνολο των πολιτών έχει την εξουσία και το ρόλο του μονάρχη και οι άρχοντες το ρόλο του υπηρέτη των πολιτών. Το τι ισχύει στις σημερινές «Δημοκρατίες» και το τι οι περισσότεροι πιστεύουν ότι είναι η Άμεση Δημοκρατία, είναι λίγο -πολύ γνωστό.

(3) Γιατί τα συμφέροντα του κατεστημένου της εξουσίας είναι αντίθετα προ τις αρχές της Άμεσης Δημοκρατίας. Η δημιουργία των αρχόντων και αρχομένων πολιτών, αποτελεί την οριστική ακύρωση, τόσο του κατεστημένου της εξουσίας όσο και του κάθε μορφής κατεστημένου. Οι διάφορες μορφές κατεστημένης ολιγαρχίας, (πολιτική, οικονομική, πνευματική) έχουν τόσο ισχυρή αλληλεξάρτηση, ώστε δύσκολα ξεχωρίζεις ποια είναι εκείνη που γέννησε τις άλλες· όπως στην περίπτωση της κότας και του αυγού. Η μήτρα που γέννησε όλες τις μορφές ολιγαρχίας είναι η ακύρωση του φυσικού στάτους του άρχοντος και αρχόμενου ανθρώπου και όχι μία από τις μορφές της.

Από τις ανωτέρω αιτίες, η πρώτη αποτελούσε μέχρι χθες τη μεγαλύτερη δυσχέρεια που καθιστούσε την Άμεση Δημοκρατία ένα πολίτευμα χωρίς λειτουργική και οικονομική εφικτότητα για κράτη των σημερινών μεγεθών έκτασης και πληθυσμού. Αυτό είναι αποτέλεσμα του τρόπου επικοινωνίας των ανθρώπων, που μέχρι χθες απαιτούσε τη φυσική παρουσία τους σε κοινό τόπο και χρόνο· που απαιτούσε την παρουσία των πολιτών στην Πνύκα τον ίδιο χρόνο. Η σημαντική αυτή δυσχέρεια, σήμερα αντιμετωπίζεται, εύκολα και με ελάχιστο κόστος, με τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας. Χάρη στην τεχνολογία οι πολίτες δεν θα χρειασθεί σήμερα να πηγαίνουν στη Πνύκα. Η Πνύκα, η Ψηφιακή Πνύκα θα πηγαίνει στους πολίτες και μάλιστα όχι σε κοινό χρόνο αλλά σε χρόνο που θα επιλέγει ο ίδιος ο πολίτης.

Η δεύτερη αιτία ανήκει στην κατηγορία των «κατεστημένων αντιλήψεων» που η άνθρωποι έχουν για ορισμένα σημαντικά προβλήματα. Μια τέτοια καθεστηκυία αντίληψη αναφέρει ο τιμηθείς με βραβείο Νόμπελ Ρώσος Φυσικός Λεβ Λαντάου στο βιβλίο του «Τι είναι η Θεωρία της Σχετικότητας» [2]. Στο βιβλίο αυτό ο Λαντάου αναφέρει το ακόλουθο επιχείρημα, που οι τότε ειδήμονες προέβαλαν για να στηρίξουν την καθεστηκυία αντίληψη της επίπεδης γης και να απορρίψουν την άποψη ότι η Γή ήταν σφαιρική : «Αν η γη ήταν σφαιρική, τότε οι άνθρωποι του Νοτίου Ημισφαιρίου θα έπρεπε να περπατάνε…. με το κεφάλι στη Γη και τα πόδια στον Ουρανό» [3]. Κάτι ανάλογο ισχύει και για τα επιχειρήματα των σημερινών ειδημόνων που υποστηρίζουν ότι η Άμεση Δημοκρατία είναι ένα ουτοπικό πολίτευμα.

Η τρίτη αιτία είναι ισχυρή όσο είναι ισχυρές οι αιτίες (1) και (2). Αυτό συμβαίνει γιατί οι ασκούντες την εξουσία δεν έχουν δική τους ισχύ αλλά έχουν μόνο το συμβατικό /θεσμικό δικαίωμα να συντονίζουν και να διαχειρίζονται την ισχύ των πολιτών. Η απόκτηση αυτού του συμβατικού δικαιώματος γίνεται με διάφορα μέσα· ελευθέρα και εξαναγκασμένα, λογικά και παράλογα, ηθικά και ανήθικά. Σε κάθε περίπτωση όμως, οι ασκούντες την εξουσία δεν μπορούν να γίνουν μόνιμοι ιδιοκτήτες της αμεταβίβαστης εξουσίας των πολιτών.

Παραπομπές

Στα Μαθηματικά ( Θεωρία Συνόλων)  το Σύνολο θεωρείται ως μια αυτόνομη οντότητα της οποίας  η νομοτέλεια της συμπεριφοράς της είναι διαφορετική από αυτήν των στοιχείων από τα οποία αποτελείται το Σύνολο (Set)

[1] Λεβ Λανταου-Γιουρι Ρουμερ. Τι είναι η Θεωρία της Σχετικότητας. Εκδόσεις Κορότζη 1983.

[1] Όπως εξηγεί ο Λαντάου, η τεκμηρίωση αυτού του επιχειρήματος στηρίζεται σε δύο συμπεράσματα/απόψεις :  (1) Η διεύθυνση της κατακόρυφου είναι πάντοτε από το κεφάλι στα  πόδια. (2) Η  διεύθυνση της κατακόρυφου είναι σταθερή στο χώρο . Το (1) συμπέρασμα ισχύει. Το (2) όμως δεν ισχύει γιατί η κατακόρυφος δεν έχει σταθερή, όπως πίστευαν, διεύθυνση. Σήμερα ξέρουμε ότι η  διεύθυνση της συμπίπτει με τη ακτίνα της Γης και γι’ αυτό έχει κατεύθυνση σε όλα τα μέρη της γης από το κεφάλι στα πόδια.

Στα έργα του ο Μοντεσκιέ επιχειρεί να βρει και να αναλύσει τις θεμελιώδεις αρχές και τη λογική διαφόρων πολιτικών θεσμών με την μελέτη των νόμων· προτείνει νέες μεθόδους διακυβέρνησης και νέες αντιλήψεις για το κράτος. Οι πρωτοποριακές και φιλελεύθερες ιδέες του Μοντεσκιέ συνοψίζονται στο Σύγγραμμα του «Το Πνεύμα των Νόμων», που αποτελεί για αρκετούς τη «Βίβλο» της Πολιτικής Επιστήμης.

Το κριτήριο του Μοντεσκιέ

Ο Μοντεσκιέ αναγνωρίζει τρεις τύπους πολιτευμάτων: Το Δεσποτισμό, τη Μοναρχία και τη Δημοκρατία.

Δεσποτισμός είναι το πολίτευμα στο οποίο ο Μονάρχης/ Δεσπότης ασκεί εξουσία η οποία ούτε περιορίζεται ούτε ελέγχεται από ανθρώπινους θεσμούς. Ο όρος Δεσπότης είναι Ελληνικός και χρησιμοποιείται για τον χαρακτηρισμό Μοναρχών που θεωρούνται οι ίδιοι Θεοί, ή εκπρόσωποι του Θεού, καθώς και για τον χαρακτηρισμό των θρησκευτικών ηγετών.

Μοναρχία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία ασκείται από ένα μόνο άτομο, αλλά περιορίζεται από κάποιους θεμελιώδεις θεσμούς (πχ το Σύνταγμα). Συνταγματική Μοναρχία.

Δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία ασκείται από τους πολίτες· είναι η Δημοκρατία του αρχαιοελληνικού πνεύματος και όχι ο Κοινοβουλευτισμός του Αγγλοσαξονικού πνεύματος στο οποίο η εξουσία ασκείται από αιρετούς και μη αιρετούς (αυθαίρετους), κληρονομικούς αντιπροσώπους.

Ένα από τα σημαντικά συμπεράσματα του Μοντεσκιέ είναι ότι το κατάλληλο, το βέλτιστο, για κάθε Χώρα πολίτευμα εξαρτάται από την έκταση και τον πληθυσμό της Χώρας. Συγκεκριμένα θεωρεί ότι:

1. Ο Δεσποτισμός είναι το περισσότερο κατάλληλο πολίτευμα για χώρες πολύ μεγάλες σε έκταση και πληθυσμό.

2. Η Συνταγματική Μοναρχία για χώρες μέτριας έκτασης και πληθυσμού και

3. Η Δημοκρατία είναι κατάλληλη για Χώρες μικρής έκτασης και πληθυσμού.

Συμπεράσματα, όπως το παρόν, στα οποία η βελτιστοποίηση ενός Συστήματος εκφράζεται ως συνάρτηση κάποιου άλλου ή άλλων μετρήσιμων μεγεθών , στα Μαθηματικά και στις Θετικές Επιστήμες ονομάζονται Κριτήρια. Δεν γνωρίζουμε αν οι Πολιτικοί Επιστήμονες θεωρούν σημαντικό αυτό το συμπέρασμα, ούτε αν το ονομάζουν Κριτήριο του Μοντεσκιέ. Πιστεύουμε όμως πως το συμπέρασμα αυτό έχει ορθολογισμό, διαχρονική ισχύ και συμβατότητα με τα ιστορικά γεγονότα· ότι μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους της σημερινής «Κοινωνίας της Πληροφορίας» να επιλέξουν και να θεσμοθετήσουν το βέλτιστο Πολίτευμα (1) , το βέλτιστο Σύνταγμα, που θα υπηρετεί τα συμφέροντα του συνόλου (Set) των πολιτών της Χώρας.

Η λογική του Κριτηρίου του Μοντεσκιέ

Το κριτήριο στηρίζεται στη λογική ανάλυση των αρχών των βασικών πολιτευμάτων, αλλά και στην ιστορική εμπειρία για τις χώρες που λειτούργησε η Δημοκρατία. Από τα στοιχεία αυτά εύκολα συνάγεται ότι βασικές προϋποθέσεις ανάπτυξης και λειτουργίας της Δημοκρατίας είναι:

1. Η ύπαρξη καλών συνθηκών επικοινωνίας των ανθρώπων ώστε να διασφαλίζεται αμφι-ενεργή (interactive) επικοινωνία/ενημέρωση των πολιτών, και

2. η ύπαρξη εμπειρίας και κατ’ επέκταση ικανότητας των πολιτών να λαμβάνουν αποφάσεις με τη δύναμη της λογικής και όχι με τη δύναμη των ενστίκτων και των κινήτρων με την οποία λαμβάνουν αποφάσεις τα άλογα όντα. Η ύπαρξη αυτού που οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν Παιδεία.

Αντίθετα, βασική προϋπόθεση ανάπτυξης και λειτουργίας των πολιτευμάτων της Δεσποτείας και Μοναρχίας είναι οι άνθρωποι να πιστεύουν· να πιστεύουν στη σοφία των ηγετών / μεσσιών που μόνο αυτοί και όχι το σύνολο των πολιτών, μπορεί να λαμβάνει τις μείζονες πολιτικές αποφάσεις. Να θυμίσουμε ότι η πληθώρα των ελασσόνων αποφάσεων, που επάγονται και περιορίζονται από τις μείζονες, λαμβάνονται και υλοποιούνται πάντοτε από τους υπηρέτες/ διακόνους των μεσσιών.

Τέτοιοι μεσσίες / ηγέτες είχαν, στις διάφορες εποχές, το στάτους: του Θεού ( οι Φαραώ της Αιγύπτου), του αντιπροσώπου του Θεού (οι ελαίου Θεού Βασιλείς) , ή του μεγαλοφυούς προστάτη των πολιτών ο οποίος είναι αιρετός, άλλα αρκετές φορές είναι κατά βάθος αυθαίρετος, (αυτό-αιρετός, μη αιρετός).

Τα προηγούμενα οδηγούν στο στέρεο συμπέρασμα ότι: (1) Στις μεγάλες χώρες, στις οποίες οι πολίτες είναι πρακτικά αδύνατο να έχουν τη λειτουργική και οικονομική δυνατότητα να αλληλοενημερώνονται, να διαβουλεύονται και να λαμβάνουν αποφάσεις με δημοψηφίσματα, τα βέλτιστα στην πράξη πολιτεύματα είναι η Απόλυτη ή η Συνταγματική Μοναρχία και η δημιουργία στους πολίτες δογματικής νοοτροπίας. Νοοτροπίας δηλαδή στην οποία η αλήθεια βρίσκεται στη λογική των μεσσιών και όχι στη λογική του κάθε ανθρώπου. (2) Στις μικρές χώρες στις οποίες υπάρχει η λειτουργική και οικονομική δυνατότητα πραγματοποίησης των προαναφερθεισών λειτουργιών, το βέλτιστο στην πράξη πολίτευμα είναι η Δημοκρατία, που αποτελεί άσκηση για την ισότητα και ελευθερία των ανθρώπων· που αποτελεί άσκηση ανάπτυξης της λογικής και της ευθύνης· που αποτελεί την Παιδεία της Παιδείας (2). (3) Η δογματική αντίληψη αποτελεί το θεμέλιο του Δεσποτισμού και της Μοναρχίας, ενώ η λογική αντίληψη αποτελεί το θεμέλιο της αληθινής, της Άμεσης Δημοκρατίας.

Μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα η πραγματοποίηση των προαναφερθεισών λειτουργιών απαιτούσε τη φυσική παρουσία των ανθρώπων σε «κοινό χώρο και χρόνο», γεγονός που έκανε κατάλληλες για το πολίτευμα της Δημοκρατίας, μόνο τις μικρές σε έκταση και πληθυσμό Χώρες. Το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται και από το ιστορικό γεγονός σύμφωνα με το οποίο το πολίτευμα της Δημοκρατίας λειτούργησε μόνο στα μικρά κράτη-πόλεις της αρχαίας Ελλάδας. Όταν τα κράτη-πόλεις πέθαναν, πέθανε και η Δημοκρατία.

Αντίθετα, στα κράτη μεγάλης έκτασης και πληθυσμού, που η επικοινωνία με την παρουσία των ανθρώπων σε «κοινό χώρο και χρόνο» ήταν πρακτικά ανέφικτη, ουδέποτε λειτούργησε αληθινή Δημοκρατία. Αντί της Δημοκρατίας λειτούργησαν, κατ’ ανάγκη, ολιγαρχικά πολιτεύματα, ή πολιτεύματα «σαν τη Δημοκρατία», στα οποία την εξουσία δεν ασκούσαν οι ίδιοι οι πολίτες αλλά οι αντιπρόσωποι των πολιτών .

Από τα τέλη όμως του 20ου αιώνα, η ενημέρωση και επικοινωνία των ανθρώπων πραγματοποιείται με συστήματα της τεχνολογίας (Συστήματα τηλεφωνίας, Ραδιοφωνίας, Τηλεόρασης, Πληροφορικής) , τα οποία δεν απαιτούν την παρουσία των ανθρώπων σε «κοινό χώρο και χρόνο». Είναι τα συστήματα Τηλε – Επικοινωνιών/ Ενημέρωσης/ Πληροφορικής. Σήμερα το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της πληροφορίας διακινείται με τεχνολογικά συστήματα και όχι με την παραδοσιακή μέθοδο της φυσικής παρουσίας.

Τεχνολογικά μέσα επικοινωνίας και πολιτεύματα

Στην ανάπτυξη και λειτουργία των διαφόρων πολιτευμάτων, ισχυρά συνέβαλαν τα τεχνολογικά συστήματα επικοινωνιών που ονομάζονται Μέσα Μαζικών Επικοινωνιών, ΜΜΕ, (εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνία, τηλεόραση).

Στα ΜΜΕ ένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων μπορεί να λαμβάνει τις πληροφορίες που αποστέλλουν κάποιοι λίγοι, χωρίς αυτοί που λαμβάνουν την πληροφορία να έχουν τη δυνατότητα αποστολής. Όπως ήταν αναμενόμενο οι λίγοι άνθρωποι, που είχαν αυτό το προνόμιο, απέκτησαν μεγάλη ισχύ, ίση και πολλές φόρες μεγαλύτερη από την ισχύ των τριών θεσμικών εξουσιών· της Νομοθετικής, της Εκτελεστικής και της Δικαστικής εξουσίας. Δικαίως οι άνθρωποι αυτοί ονομάσθηκαν 4η εξουσία. Η αιτία αυτού του φαινομένου βρίσκεται κατά βάθος στα τεχνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των ΜΜΕ.

Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι τα ΜΜΕ είναι μία «ολιγαρχική τεχνολογία» γιατί σε αυτήν έχουν δυνατότητα αποστολής μαζικής πληροφορίας, μόνο οι άνθρωποι που διαθέτουν χρήματα και τον εν ανεπαρκεία φυσικό πόρο των συχνοτήτων.

Η συμβολή των ΜΜΕ και συγκεκριμένα της Ραδιοφωνίας στην ανάπτυξη ολιγαρχικών πολιτευμάτων προκύπτει και από τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα: (1) Η επιδημία δικτατορικών πολιτευμάτων στην Ευρώπη (Γερμανία /Ναζισμός, Ιταλία / Φασισμός, Ισπανία /Φασισμός, ….), συμπίπτει χρονικά με την απογείωση της τεχνολογίας της Ραδιοφωνίας των ηλεκτρονικών λυχνιών. (2) Η Ναζιστική Γερμανία κατανοώντας τη μεγάλη δύναμη της Ραδιοφωνίας στην προώθηση των στόχων της, ανέπτυξε ένα απλό και χαμηλού κόστους ραδιόφωνο το οποίο οι Γερμανοί μπορούσαν να προμηθευτούν με …γραμματόσημα. Οι λόγοι αυτής της προσφοράς του Ναζιστικού καθεστώτος ευνόητοι.

Στα χρόνια της Τηλεόρασης δεν εμφανίστηκαν επιδημίες δικτατοριών, εμφανίστηκαν όμως φαινόμενα κατάργησης του πνεύματος των Νόμων με ταυτόχρονη διατήρηση του «γράμματος» τους. Η δύναμη της τηλεόρασης, που εκπέμπει πληροφορίες σε μορφή: ομιλίας, κειμένου, εικόνας, και βίντεο, είναι τόσο μεγάλη που νίκησε το πνεύμα των Νόμων. Σε αυτή τη «νίκη» προφανώς σημαντικά βοήθησε και η ιδιοτέλεια των αρχόντων/ αντιπροσώπων.

Όνειρο των ουμανιστών αλλά και επιδίωξη των αρμοδίων επιστημόνων ήταν να αναπτυχτεί μία τεχνολογία που θα διασφάλιζε σε όλους τους πολίτες – πλούσιους και φτωχούς, της ανώτατης και στοιχειώδους εκπαίδευσης – τη λειτουργική και οικονομική δυνατότητα αποστολής και λήψης μαζικής πληροφορίας. Μια τέτοια τεχνολογία προφανώς θα ήταν κατάλληλη για δημοκρατικά και ακατάλληλη για ολιγαρχικά πολιτεύματα.

Αυτή η τεχνολογία, που αναπτύχθηκε την τελευταία 10ετια του 20ου αιώνα, είναι η τεχνολογία των Αμφι – Ενεργών Δικτύων· είναι η τεχνολογία του INTERNET (INTERactive NETwork), η οποία, ως προς τις δυνατότητες επικοινωνίας, « έκανε όλο τον κόσμο ένα μικρό χωριό».

Το κριτήριο του Μοντεσκιέ στην ψηφιακή εποχή

Λαμβάνοντας υπόψη: (1) Τις νέες δυνατότητες επικοινωνίας, διακίνησης και διαχείρισης των πληροφοριών, (2) ότι αυτές οι φανταστικά μεγάλες δυνατότητες, γίνονται επικίνδυνες εάν χρησιμοποιηθούν στον τομέα άσκησης της εξουσίας από τους ολίγους και όχι από το σύνολο των πολιτών, (3) ότι η ψηφιακή τεχνολογία ήδη χρησιμοποιείται και θα χρησιμοποιηθεί σε μεγαλύτερο βαθμό, στην άσκησης της εξουσίας, ανεξάρτητα αν οι θεσμοί που υπηρετούνται από αυτή είναι ολιγαρχικοί ή ψευδοδημοκρατικοί, (4) ότι το Υπουργείο Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης έχει σαν στόχο την χρήση της τεχνολογίας στα πλαίσια του ισχύοντος Συντάγματος/ Πολιτεύματος, μπορούμε σήμερα, στην Κοινωνία της Πληροφορίας, να διατυπώσουμε το κριτήριο του Μοντεσκιέ ως ακολούθως:

«Οι χώρες στις οποίες η διείσδυση της ψηφιακής/ ιντερνετικής τεχνολογίας είναι επαρκής, μπορούν και πρέπει να έχουν το πολίτευμα της αρχαιοελληνικής της Άμεσης Δημοκρατίας, με προσαρμογή των αρχών και των πρακτικών της στα οικονομικά, κοινωνικά και ιδίως τεχνολογικά δεδομένα του 21ου αιώνα.»

Σημαντικό στοιχείο αυτής της διατύπωσης αποτελεί η άποψη ότι η αλλαγή του Συντάγματος/ Πολιτεύματος προς τις αρχές της Άμεσης Δημοκρατίας, είναι όχι απλά δυνατή, αλλά αναγκαία και επείγουσα. Η ανάγκη αυτή δημιουργείται από τους ακόλουθους δύο λόγους: (1) Η νέα τεχνολογία ήδη χρησιμοποιείται και θα χρησιμοποιηθεί σε μεγαλύτερο βαθμό, σαν εργαλείο άσκησης της εξουσίας, ανεξάρτητα από τη μορφή του πολιτεύματος . (2) Η χρήση της πολύ μεγάλης δύναμης της νέας τεχνολογίας στην άσκηση της εξουσίας από τους ολίγους – έστω και αν αυτοί είναι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι – θα οδηγήσει με νομοτελειακή βεβαιότητα σε πολιτεύματα αυξημένης εντροπίας· θα οδηγήσει στα πολιτεύματα των Μεγάλων Αδελφών που περιγράφει ο Τζωρτζ Όργουελ στο βιβλίο του 1984.

Συμπέρασμα

Η διείσδυση (penetration) της ιντερνετικής τεχνολογίας μιας χώρας εκφράζεται, με το ποσοστό των ανθρώπων που έχουν, πρόσβαση στο Ιντερνέτ και εξοικείωση με τη χρήση του. Στη χώρα μας, το 60% περίπου των νοικοκυριών διαθέτει σταθερές ευρυζωνικές συνδέσεις, στις οποίες πρέπει να προστεθούν και οι ευρυζωνικές συνδέσεις των δικτύων κινητής τηλεφωνίας. Παράλληλα με αυτή την αύξηση, έχει βελτιωθεί, τόσο η ποιότητα των εφαρμογών όσο και η εξοικείωση των πολιτών με τη χρήση της νέας τεχνολογίας. Τα στοιχεία αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η κρίσιμη δραστηριότητα για τη διεύρυνση της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας προς τις αρχές της Άμεσης Δημοκρατίας, είναι οι Συνταγματικές/ Νομοθετικές αλλαγές και όχι η ωριμότητα της τεχνολογίας.

Μακάρι η χρήση της νέας τεχνολογίας, που με τόλμη γίνεται σήμερα σε τόσους προβληματικούς τομείς της χώρας – εφορία, υγεία, κοινωνική ασφάλεια, δημόσια ασφάλεια,.. – δημιουργώντας βάσιμες ελπίδες για το αύριο, να επεκταθεί και στον τομέα άσκησης της εξουσίας· μακάρι η Ελλάδα να γίνει ξανά το Λίκνο της Δημοκρατίας, το Λίκνο της Ψηφιακής Άμεσης Δημοκρατίας.

Σημειώσεις

(1)  Κατά τον αείμνηστο καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου Αριστόβουλο Μάνεση,  ”Η βαθύτερη έννοια του πολιτεύματος συμπίπτει με την έννοια του Συντάγματος”. Αυτό στη γλώσσα των μαθηματικών  διατυπώνεται με την εξίσωση: Πολίτευμα = Σύνταγμα.

(2)  http://www.dd-democracy.gr/article.asp?Id=19

Η γένεση και η εξέλιξη της λογικής

Για πολλές χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν σαν μοναδικό όχημα γνώσεως τη δογματική αντίληψη· την υιοθέτηση δηλαδή της γνώσεως, κατά βάθος της γνώμης, των μάγων, των προφητών, των μεσσιών και των γνησίων ή ιμιτασιόν σοφών /ειδημόνων. Μοναδική θυγατέρα της δογματικής αντίληψης, ήταν και είναι η Πίστη των ανθρώπων ότι οι απόψεις των προαναφερθέντων αποτελούν την αναμφισβήτητη αλήθεια κάθε θέματος· της δημιουργίας και εξέλιξης, των φυσικών, των ανθρώπινων, των κοινωνικών φαινόμενων και προβλημάτων. Κάποιος Θεός ή Ημίθεος είναι αρμόδιος και υπεύθυνος για κάθε ένα από αυτά.

Τον 7ο πΧ αιώνα, οι Έλληνες φιλόσοφοι της Ιωνίας, οι ονομαζόμενοι Προσωκρατικοί ή Φυσικοί φιλόσοφοι, αγνόησαν διακριτικά το ρόλο των «Αρμόδιων Θέων» και για να κατανοήσουν την δημιουργία και εξέλιξη των φυσικών φαινομένων, εισήγαγαν ένα καινούργιο τρόπο αντίληψης. Ο καινούργιος τρόπος δεν στηριζόταν στο δόγμα αλλά στις εγκεφαλικές δυνάμεις του ανθρώπου· στη λογική, στο λόγο. Η χρήση του νέου τρόπου αντίληψης στις άλλες κατηγορίες φαινομένων και προβλημάτων, των ανθρωπίνων, των κοινωνικών, των μεταφυσικών, άρχισε αργότερα στην Αθήνα από τον φιλόσοφο Σωκράτη (470-399 πΧ) . Έτσι γεννήθηκε και αναπτύχθηκε η Γνώση, η δεύτερη θυγατέρα της αντίληψης, που άλλοτε είχε συμπληρωματικό και άλλοτε ανταγωνιστικό ρόλο με την μεγαλύτερη αδελφή της την Πίστη.

Λίγα χρόνια αργότερα, ο Αριστοτέλης (384 – 322 π.Χ.) αναβάθμισε το νέο τρόπο αντίληψης σε επιστήμη· στην επιστήμη της Λογικής.

Σημαντικό χαρακτηριστικό των αρχαίων Ελλήνων είναι ότι χρησιμοποιούσαν τη δογματική αντίληψη για να ενισχύσουν και να υπηρετήσουν τη λογική, για να στηρίξουν τη γνώση. Σήμερα όμως οι νεοέλληνες κάνουν το εντελώς αντίθετο· χρησιμοποιούν τη λογική για να στηρίξουν το δόγμα των γνησίων ή ιμιτασιόν μεσσιών· χρησιμοποιούν τη λογική για να δημιουργήσουν πίστη και όχι γνώση. Να ένα τέτοιο παράδειγμα από το 7ο βιβλίο της Ιστορίας του Ηροδότου:

«Οι Αθηναίοι ρώτησαν το Μαντείο των Δελφών – το Ναό της δογματικής αντίληψης – τι πρέπει να κάνουν για να νικήσουν τους Πέρσες και αυτό απήντησε. Να κατασκευάσετε ξύλινα τείχη. Οι Αθηναίοι όμως χρησιμοποίησαν τη λογική τους και κατάλαβαν ότι το Μαντείο …. εννοούσε ότι έπρεπε να κατασκευάσουν πολεμικά πλοία». Στη συνέχεια η πίστη υπηρέτησε τη γνώση και οι Έλληνες νίκησαν τους Πέρσες στη ναυμαχία της Σαλαμίνας.

Αυτό και άλλα ιστορικά γεγονότα δείχνουν ότι στην Αθήνα τότε η λογική δέσποζε των χρησμών των μαντείων. Στη σημερινή όμως Αθήνα συμβαίνει το αντίθετο. Οι χρησμοί των ροζ, γαλάζιων, μαύρων, σεκλαμέν , πράσινων και κόκκινων μαντείων, δεσπόζουν της λογικής.

Ο θεμελιώδης νόμος της Αριστοτέλειας Λογικής

Κατά τον θεμελιώδη νόμο της Λογικής, γνωστόν και σαν Νόμο της Αντιφάσεως, «…φανερόν ότι αδύνατον αμα υπολαμβάνειν είναι και μη είναι το αυτό…» , που σημαίνει ότι είναι προφανές ότι οι αντιφατικές προτάσεις δεν είναι ταυτόχρονα αληθείς. Δηλαδή ένα πράγμα Α δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και Β ή ένα Β δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και μη Β. Παράδειγμα: Ο Σωκράτης δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα Έλληνας και μη Έλληνας.

Ο Νόμος αυτός έπαιξε και παίζει θεμελιώδη ρόλο στην ανάπτυξη του Δυτικού Πολιτισμού και των συγχρόνων επιστημών· Θεωρητικών, Θετικών, Τεχνολογικών και ιδιαίτερα της Πληροφορικής. Αυτόν το Νόμο οι νεοέλληνες – και ιδιαίτερα αυτοί του πολιτικού συστήματος – αγνοούν και παραβαίνουν χωρίς την ελάχιστη αναστολή και αιδώ. Μοιάζει να πιστεύουν ότι ο λογικός νόμος της Αντιφάσεως δεν ισχύει, αλλά ισχύει ο .. πολιτικός νόμος της Αντιφάσεως, που μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: «Οι πολιτικές αντιφάσεις είναι εξ ίσου αληθείς και ψευδείς. Η αλήθεια ή το ψεύδος αυτών εξαρτάται μόνο από το … χρώμα αυτού που αξιολογεί την αντίφαση». Να δύο τέτοια παραδείγματα από την πρόσφατη ειδησιογραφία:

1) ΣΥΡΙΖΑ: Ο Βενιζέλος χάρισε 160 εκατ ευρώ στο Λαυρεντιάδη . ΠΑΣΟΚ: Είστε ψεύτες και λαϊκιστές.

Είναι φανερό ότι εδώ παραβιάζεται ξεκάθαρα ο προαναφερθείς θεμελιώδης νόμος της λογικής γιατί η αντίφαση αφορά σε γεγονότα του παρελθόντος. Πέρα από κάθε αμφιβολία το ένα μόνο γεγονός είναι αληθές ενώ το άλλο είναι ψέμα. Όμως η σημερινή ηθική και πολιτική κουλτούρα των Ελλήνων θεωρεί και τα δύο γεγονότα είναι εξ ίσου αληθή, ή εξ ίσου ψευδή και γι’ αυτό όχι μόνο ανέχεται την ύπαρξη της λογικής παράβασης, αλλά την αιτιολογεί διότι αποτελεί … πολιτική πράξη, διακηρύσσοντας έτσι ότι πολιτική έχει πάρει διαζύγιο από τη λογική.

2) ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ: Με την έγκριση των 52,5 δις ευρώ, η Ελλάδα κερδίζει τη μεγάλη ευκαιρία να σταθεί στα πόδια της και να βγει από την κρίση. ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ: «Η προσπάθεια του Πρωθυπουργού να παρουσιάσει για άλλη μια φορά τον εαυτό του και την κυβέρνηση του ως «σωτήρες», πέφτει στο κενό και δεν πείθει κανέναν. Η «τεχνητή δόση αισιοδοξίας» δεν μπορεί να κρύψει την πραγματικότητα που βιώνει η πλειοψηφία της κοινωνίας από την ακραία μνημονιακή πολιτική της λιτότητας, που μειώνει τα εισοδήματα, αυξάνει την ανεργία, επιτείνει την ύφεση και καταστρέφει τις προοπτικές της χώρας για βιώσιμη και δίκαιη ανάπτυξη. Ο λαός ωστόσο, με την ενεργή συμμετοχή του θα μετατραπεί σε πρωταγωνιστή των εξελίξεων για αλλαγή πορείας, ώστε να μην βρισκόμαστε κάθε τόσο στο ίδιο έργο θεατές».

Στο δεύτερο παράδειγμα η παράβαση του Νόμου της Αντιφάσεως δεν είναι ξεκάθαρη γιατί οι αντιφατικές απόψεις αφορούν μελλοντικές εκτιμήσεις αποτελεσμάτων δύο διαφορετικών δρόμων. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν υπάρχει βεβαιότητα του αληθούς ή του ψεύδους, αλλά υπάρχει μόνο πιθανότητα. Για το λόγο αυτό τέτοιες αντιφατικές απόψεις κρίνονται κυρίως από την πιθανότητα πραγματοποίησης τους (από την αξιοπιστία τους) και όχι από το μέγεθος της προσδοκίας τους. Όμως η πλειονότητα των νεοελλήνων κάνει το εντελώς αντίθετο· τις κρίνει από το μέγεθος της προσδοκίας και όχι από την πιθανότητα πραγματοποίησης της προσδοκίας. Ξεχνάει τη λαϊκή σοφία που διδάσκει: «Κάλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρει» ή «όπου ακούς πολλά κεράσια, κράτα και μικρό καλάθι».

Η πιθανότητα όμως πραγματοποίησης μιας προσδοκίας, σήμερα είναι δυνατόν να εκτιμηθεί με αποδεκτή ακρίβεια από γνήσιους ειδήμονες και όχι από τους ίδιους τους πολιτικούς ή τους «ειδήμονες» των τηλεοπτικών παραθύρων.

Δεν θα ήταν συνεπώς αναγκαίο και σκόπιμο να πραγματοποιείται μια τέτοια εκτίμηση για τα μείζονα σαν αυτά των παραδειγμάτων θέματα, από ένα όργανο της πολιτείας υψηλού κύρους και γνώσης, π.χ από την Ακαδημία Αθηνών; Ένας τέτοιος θεσμός δεν θα βελτίωνε τη λογική και δεν θα μείωνε τους κινδύνους από φαινόμενα δημαγωγίας και λαϊκισμού; Τέτοιοι όμως θεσμοί είναι αντίθετοι με τα συμφέροντα του πολιτικού συστήματος. Στο ισχύον πολιτικό σύστημα, οι ψηφοφόροι δεν πρέπει να γνωρίζουν αλλά να πιστεύουν.

Όπως ήταν επόμενο, η απώλεια της λογικής από τους άρχοντες μεταδόθηκε:(1) Στους ανθρώπους των ΜΜΕ και στους «ημετέρους» των αρχόντων, για λόγους ευνόητους και (2) Στους απλούς πολίτες οι οποίοι έβλεπαν να προκόβουν όσοι περιφρονούσαν τη λογική.

Η απώλεια της λογικής στην πατρίδα της λογικής είναι γεγονός. Αυτό το γεγονός το διαπίστωσε πριν λίγα χρόνια ένας αξιόλογος πολιτικός των νεοελλήνων και το διατύπωσε με δωρική λιτότητα: «Η Χώρα έγινε ένα απέραντο φρενοκομείο».

Τα αίτια της απώλειας της λογικής

Η διαπίστωση της απώλειας της λογικής, αποτελεί την αναγκαία συνθήκη αντιμετώπισης του προβλήματος, αλλά όχι και την ικανή. Ικανή συνθήκη αποτελεί ο εντοπισμός και η ακύρωση της αιτίας της απώλειας της λογικής. Όμως ο εντοπισμός της ικανής συνθήκης, όπως συνάγεται από τα αμέσως επόμενα, είναι αντίθετος με τα συμφέροντα του κατεστημένου της εξουσίας· του πολιτικού, του οικονομικού , του πνευματικού.

Η απώλεια της λογικής οφείλεται στην απομάκρυνση και αλλοίωση των αρχών της σημερινής «δημοκρατίας» από εκείνες της αυθεντικής Δημοκρατίας· της Δημοκρατίας του αρχαιοελληνικού πνεύματος.

Η άποψη αυτή στηρίζεται στην εμπειρία και το ιστορικό γεγονός ότι η Λογική και η Δημοκρατία γεννήθηκαν στον ίδιο χώρο και στον ίδιο χρόνο. Το τελευταίο, η χωροχρονική σύμπτωση γένεσης της Λογικής και της Δημοκρατίας, δεν μπορεί να είναι τυχαίο γεγονός, αλλά είναι απόδειξη ότι οι δύο αξίες αποτελούν μία ενιαία και αδιαίρετη οντότητα· ότι αποτελούν ένα δίδυμο Πύργο που ο ένας στηρίζει τον άλλον και αν ο ένας καταρρεύσει με νομοτελειακή βεβαιότητα καταρρέει και ο άλλος. Αποδεικνύει ότι μεταξύ της Λογικής και της Δημοκρατίας υπάρχει παρόμοια σχέση με αυτή της κότας και αυγού· και εδώ δεν γνωρίζουμε αν η Λογική γέννησε τη Δημοκρατία ή Δημοκρατία τη Λογική, αλλά γνωρίζουμε ότι αν χαθεί η μία χάνεται και η άλλη.

Περισσότερα για αυτή τη σχέση υπάρχουν στο άρθρο, “Νοημοσύνη πολιτών και Πολιτεύματα” http://www.dd-democracy.gr/article.asp?Id=55.

Συμπέρασμα

Η επιστροφή της λογικής στον τομέα της πολιτικής εξουσίας, απαιτεί την επιστροφή της δημοκρατίας στις αρχές και τις πρακτικές της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, οι οποίες φυσικά θα προσαρμοσθούν προς τα δεδομένα, ιδιαίτερα τα τεχνολογικά, του 21ου αιώνα . Ένα τέτοιο πολίτευμα, που στο παρελθόν λειτούργησε μόνο στα μικρά κράτη – πόλεις της αρχαίας Ελλάδας , μπορεί σήμερα να λειτουργήσει σε κάθε κράτος ανεξάρτητα από το μέγεθος του. Η νέα ψηφιακή τεχνολογία που «έκανε όλο τον κόσμο ένα χωριό», διασφάλισε την οικονομική και λειτουργική δυνατότητα, που έλειπε επί 2500 χρόνια, για να είναι εφικτή η ύπαρξη μίας δημοκρατίας σαν την Δημοκρατία.

Σημειώσεις

[1] Σεκλαμέν  είναι το χρώμα του κυκλάμινου που δημιουργείται από την ανάμειξη του μπλε  και του ροζ.

[2] Αριστοτέλης, Μετά  τα Φυσικά.

[3] Στα  κράτη – πόλεις της  Αρχαίας Ελλάδας, η λειτουργία της Δημοκρατίας ήταν οικονομικά και λειτουργικά εφικτή  λόγο της μικρής έκτασης και του μικρού πλήθους των πολιτών.  Όταν τα κράτη  – πόλεις πέθαναν, πέθανε και η Δημοκρατία. Σήμερα το πνεύμα της αυθεντικής  Δημοκρατίας μπορεί να επανέλθει με το όνομα: Ψηφιακή Άμεση Δημοκρατία.

Η σύγχυση και η ανησυχία δημιουργείται από τα αποτελέσματα των εκλογών της 6ης Μαΐου, πιο σημαντικά από τα οποία είναι οι κατανομές των πολιτών συναρτήσει : (1) της προθυμίας συμμετοχής τους στις εκλογές και (2) των προτιμήσεων τους στα προγράμματα και υποσχέσεις των κομμάτων.

Από το σύνολο των 9.949.401 εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους πολιτών, την 6η Μαΐου 2012 ψήφησαν 6.324.104 πολίτες ή ποσοστό 63,56% του συνόλου. Οι υπόλοιποι πολίτες: είτε απείχαν της ψηφοφορίας – 3.472.650 πολίτες ή 34,90 % – είτε ψήφισαν λευκό/ άκυρο – 152.647 πολίτες ή 1,54%. Δηλαδή, 3.625.297 πολίτες ή το 36,44%, κάτι περισσότερο από ένας στους τρεις πολίτες, γύρισαν την πλάτη στο θεσμό των εκλογών και στο σημερινό πολιτικό σύστημα.

Το φαινόμενο αυτό δεν οφείλεται, στην αδιαφορία των πολιτών για τα κοινά, και μάλιστα αυτή την κρισιμότατη περίοδο, αλλά οφείλεται στην βαθειά απογοήτευση τους από το πολιτικό σύστημα και τους πολιτικούς της χώρας· οφείλεται στην στέρεα πεποίθηση των πολιτών ότι με τους στόχους των εκλογών και τους κανόνες διεξαγωγής τους – που οι πολιτικοί θεσμοθέτησαν – οι εκλογές δεν αποτελούν άσκηση εξουσίας των πολιτών, αλλά αποτελούν κοροϊδία· αποτελούν επίκληση της εξουσίας τους, για νομιμοποίηση της εξουσίας των κομμάτων· για νομιμοποίηση της κομματοκρατίας .

Πράγματι, σύμφωνα με τους κανόνες του πολιτεύματος, η “εντολή των πολιτών” διαμορφώνεται από τα ποσοστά των εγκύρων ψηφοδελτίων που λαμβάνει το κάθε κόμμα, ενώ τα επί του συνόλου των πολιτών ποσοστά αγνοούνται. Οι πολίτες δηλαδή που απέχουν ή ψηφίζουν λευκό/άκυρο, είναι πολίτες, αλλά … πολιτικά δεν υπάρχουν. Οι λόγοι αυτού του θεσμού, που οδηγεί σε παράλογα, ανήθικα και αντιδημοκρατικά αποτελέσματα, είναι ευνόητοι.

Τα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων περιλαμβάνουν πληθώρα υποσχέσεων και «δεσμεύσεων»· καλύπτουν τα πάντα για τους πάντες και ειδικότερα για τους οπαδούς τους. Με κριτήριο τις υποσχέσεις αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, την παρούσα περίοδο τα κόμματα ταξινομούνται σε τρεις ομάδες: μνημονιακά, αντιμνημονιακά και αντιευρωπαϊκά. Υπάρχει ακόμη και μια τέταρτη ομάδα μικρών κομμάτων με ποικιλία στόχων και υποσχέσεων, που συγκεντρώνουν μικρό ποσοστό ψήφων και δεν μπαίνουν στη Βουλή. Τα προγράμματα αυτών ανήκουν σε μία από τις προαναφερθείσες τρεις κατηγορίες, αλλά ή κατανομή τους δεν έγινε γιατί και δύσκολή είναι και δεν αλλοιώνει τα συμπεράσματα του παρόντος.

Στόχοι και ψήφοι των κομμάτων

Τα μνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο με τη συνεργασία και την αποδοχή των ετέρων του μνημονίου. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα ΝΔ – ΠΑΣΟΚ –ΔΗΜ.ΣΥΜ – ΔΡΑΣΗ, έλαβε: 2.300.925 ψήφους που αντιστοιχούν στο 23,13 % των εγγεγραμμένων πολιτών ή στο 36,38 των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Τα αντιμνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την πραγματοποίηση σημαντικών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους. Για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου: άλλα κόμματα ζητούν την καταγγελία και ακύρωση του μνημονίου και άλλα τη διατήρηση του μνημονίου αλλά με σημαντικές αλλαγές, που προφανώς κάποιες θα είναι μονομερείς. Η παραμονή της χώρας στο Ευρώ κρίνεται διαφορετικά από τα υπόψη κόμματα. Μερικά κόμματα (Δημ.Αρ, ΛΑΟΣ, Οικολόγοι) την κρίνουν σημαντική, ο ΣΥΡΙΖΑ επιθυμητή αλλά δευτερεύουσα, και τα υπόλοιπα (Ανεξ.Ελλ., Χρυσή Αυγή, Ανταρσυα), αρνητική ή αδιάφορη. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα, ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΞ.ΕΛΛΗΝΕΣ – ΧΡΥ.ΑΥΓΗ – ΔΗΜ.ΑΡΙΣΤΕΡΑ – ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ – ΛΑΟΣ – ΑΝΤΑΡΣΥΑ, έλαβε: 3.033. 059 ψήφους που αντιστοιχούν στο 30,49 % των πολιτών ή στο 47,96% των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα αντιευρωπαϊκά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την έξοδο της χώρα από την ΕΕ και το Ευρώ . Η σαφής αυτή στρατηγική, που στηρίζεται από το ΚΚΕ, έλαβε: 536.072 ψήφους που αντιστοιχούν στο 5,38 % των πολιτών ή στο8,48 % των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα λοιπά μικρά κόμματα, που έχουν ποικιλία στόχων και δεν εισέρχονται στη Βουλή έλαβαν: 454.046ψήφους που αντιστοιχούν στο 4,56% των πολιτών ή στο7,18 % των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Από τα προηγούμενα στοιχεία προκύπτει ότι είναι πολύ δύσκολο – αν όχι αδύνατο – να βγει μια αξιόπιστη απάντηση για την πραγματική εντολή που έδωσαν οι πολίτες στους αντιπροσώπους τους, σχετική με τη στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης.

Η αδυναμία αυτή δεν οφείλεται στις πνευματικές και ηθικές δυνάμεις των πολιτών, στη χαμηλή μέση κατά κεφαλή καλλιέργεια των πολιτών όπως πολλοί ισχυρίζονται, αλλά οφείλεται στα χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος και των πολιτικών που το υπηρετούν. Όταν οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονται από τους εκλεγμένους άρχοντες και όχι από τους πολίτες, είναι παραλογισμός και εμπαιγμός να μιλάμε για εντολή των πολιτών.

Στο πολιτικό μας σύστημα, η εντολή των πολιτών πρέπει να είναι θολή ώστε κάθε κόμμα να δίδει τη δική του… ερμηνεία. Η ανάγκη όμως ερμηνείας των αποφάσεων των πολιτών από τους εκπροσώπους/εντελλόμενους τους, συνιστά την αποκορύφωση του παραλογισμού και της σύγχυσης.

Αν οι αντιπρόσωποι μας ειλικρινά ενδιαφέρονται, όπως όλοι ηχηρά δηλώνουν, να υλοποιήσουν τις εντολές των πολιτών για το παρόν μείζον πρόβλημα της Χώρας, δεν έχουν παρά να ρωτήσουν τους πολίτες ποια από τις ακόλουθες τρεις στρατηγικές προτιμούν να ακολουθήσουμε για να βγούμε από την οικονομική και γενικότερη κρίση:

(1) Την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο.

(2) Την πραγματοποίηση των σημαντικών και επιθυμητών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους, δηλαδή μονομερώς, με όποια πιθανότητα εξόδου από το Ευρώ και ΕΕ αυτή η στρατηγική συνεπάγεται.

(3) Την έξοδο της χώρας από την ΕΕ και το Ευρώ.

Είναι προφανές ότι η 2η και η 3η στρατηγική στην πράξη συμπίπτουν και ότι διαφέρουν μόνο στον τρόπο διατύπωσης και τεκμηρίωσης.

Η λύση του προβλήματος

Εδώ που φθάσαμε δύο λύσεις υπάρχουν για να αναδειχθεί και να υλοποιηθεί η καθαρή εντολή των πολιτών, η οποία βάσιμα αναμένεται να διασφαλίσει: την αποδοχή των αποφάσεων και τη συνοχή και βοήθεια των πολιτών στην υλοποίηση τους· να διασφαλίσει δηλαδή τις βασικές και απαραίτητες προϋποθέσεις υπέρβασης της σημερινής κρίσης. Αυτές είναι:

A. Κατά τις Βουλευτικές εκλογές της 17ης Ιουνίου να πραγματοποιηθεί και δημοψήφισμα για να επιλέξει ο πολίτης μία από τις προαναφερθείσες τρεις στρατηγικές. Τέτοια δημοψηφίσματα πολλαπλών επιλογών (Multichoice Referendums) πραγματοποιούνται στην Ελβετία, αλλά έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες χώρες (πχ Σουηδία το 1957 και το 1980, Αυστραλία το 1977).

A. Τα υπάρχοντα κόμματα να δηλώσουν καθαρά ποια από τις τρείς στρατηγικές θα εφαρμόσουν – όπως το ΚΚΕ κάνει – ή να σχηματισθούν συνασπισμοί κομμάτων με μοναδικό κριτήριο την στρατηγική εξόδου από την κρίση.

Η Α λύση είναι προτιμότερη γιατί τα κόμματα που θα ψηφισθούν, θα είναι υποχρεωμένα, λογικά και ηθικά, να βοηθήσουν στην υλοποίηση της εντολής των πολιτών, ανεξάρτητα από τη δική στρατηγική. Δεν γνωρίζουμε όμως αν θεσμικά η λύση αυτή είναι εφικτή στα υφιστάμενα χρονικά περιθώρια.

Η σύγχυση και η απογοήτευση είναι τόσο μεγάλη ώστε ένα σημαντικό ποσοστό των πολιτών να προτιμάει να απέχει των εκλογών· να προτιμάει δηλαδή να αυτό-ακυρώσει και αυτή την ελάχιστη εξουσία, που το πολιτικό σύστημα έχει αφήσει στους άλλοτε “εξουσιάζοντες, εξουσιαζόμενους και υπεύθυνους πολίτες”, που ζούσαν σε αυτόν εδώ τον τόπο, πριν από 2500 χρόνια. Η επιλογή όμως αυτή, δεν είναι συμβατή με την κουλτούρα και την ιστορία των Ελλήνων· θυμίζει τη γνωστή ιστορία του Αγά, που όταν τον απάτησε η γυναίκα του έκοψε το πέος του για να την … εκδικηθεί.

Η άσκηση συνεπώς του εκλογικού δικαιώματος και η επιλογή εκείνων των υποψηφίων, των οποίων οι υποσχέσεις είναι: (1) σημαντικές και πραγματοποιήσιμες, και (2) συνιστούν βήματα, έστω μικρά, προς την ακύρωση της βαθύτερης αιτίας της κρίσης, αποτελεί δικαίωμα, καθήκον και υποχρέωση του κάθε πολίτη. Η υποχρέωση αυτή ενισχύεται περαιτέρω από το γεγονός, ότι οι μεγάλες αλλαγές στα συστήματα εξουσίας νομοτελειακά γίνονται με αργούς ρυθμούς· γίνονται με διαδοχικά βήματα μίας δαρβινικού τύπου εξελικτικής διαδικασίας.

Για τους παραπάνω λόγους κρίνουμε ότι είναι σκόπιμη και αναγκαία η αξιολόγηση των προεκλογικών υποσχέσεων με τη βοήθεια της λογικής και όχι των συναισθημάτων (φόβου, ελπίδας, φανατισμού, θυμού και απογοήτευσης), τα οποία οι υποψήφιοι αντιπρόσωποι μας σκόπιμα καλλιεργούν και φουσκώνουν. Μία τέτοια αξιολόγηση, που γίνεται με βοήθεια των εμπειριών ενός απλού πολίτη και της κοινής λογικής, επιχειρείται στις γραμμές που ακολουθούν.

Κατηγορίες υποσχέσεων

Από τη γενική θεώρηση των προεκλογικών υποσχέσεων προκύπτει ότι αυτές μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες δύο κατηγορίες :

Σε αυτές που σχετίζονται με την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων που γέννησαν τη σημερινή την κρίση (Α κατηγορία υποσχέσεων) και σε αυτές που σχετίζονται με την αντιμετώπιση των σημαντικών προβλημάτων, που το πολιτικό σύστημα δημιούργησε στους πολίτες· ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας τους, ανεργία, δυσβάσταχτη φορολόγηση, παιδεία, λειτουργία του κράτους (Β κατηγορία υποσχέσεων).

Οι υποσχέσεις της Α κατηγορίας, προφανώς είναι οι πιο σημαντικές επειδή σχετίζονται με τα αίτια της κρίσης . Σημαντικό επίσης είναι ότι η υλοποίησης τους απαιτεί μόνο την ύπαρξη λογικών και ηθικών δυνάμεων και όχι χρημάτων. Θα παρατηρήσει κάποιος ότι οι δυνάμεις αυτές εμφανίζονται όψιμα. Όμως αυτό συμβαίνει συχνά στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι μαθαίνουν συνήθως από τα λάθη τους.

Οι υποσχέσεις της Β κατηγορίας δεν έχουν τη βαρύτητα εκείνων της Α κατηγορίας, αλλά στη συνείδηση των πολιτών θεωρούνται σημαντικότερες γιατί σχετίζονται με πιεστικά και ζωτικής σημασίας προβλήματα τους. Ακόμη, η υλοποίηση αυτών των υποσχέσεων απαιτεί, εκτός από την ύπαρξη λογικών και ηθικών δυνάμεων και την ύπαρξη χρημάτων. Για την αξιολόγηση των υποσχέσεων της Β κατηγορίας, λέγονται και γράφονται τόσα πολλά ώστε μία ακόμη άποψη να μην αποτελεί σημαντική βοήθεια στην αξιολόγηση τους. Έτσι θα αρκεσθούμε στην διατύπωση του ακόλουθου γενικού κριτηρίου : η αξιολόγηση των υποσχέσεων, να γίνει με κριτήρια την εφικτότητα της υπόσχεσης και την αξιοπιστία του υποσχόμενου και όχι μόνο με τους στόχους της υπόσχεσης, οι οποίοι αποβλέπουν πάντα στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων των πολιτών ή για να ακριβολογούμε, των συμφερόντων και των πολιτών.

Οι σημαντικότερες προεκλογικές υποσχέσεις και δεσμεύσεις της Α κατηγορίας είναι:

- Η αναθεώρηση του Συντάγματος.

- Η αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών και,

- ο διαχωρισμός της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας, το ασυμβίβαστο δηλαδή του αξιώματος του βουλευτή με αυτό του υπουργού, του άρχοντα της εκτελεστικής εξουσίας.

Η υπόσχεση αλλαγής του Συντάγματος, παρ’ ότι συνιστά την κορυφαία μεταρρύθμιση, έχει μικρή πρακτική αξία τόσο για τον χρόνο, όσο και για τις διαδικασίες που προβλέπονται για την πραγματοποίηση της. Η υπόσχεση αυτή θυμίζει …σάλπισμα νομής για τα άλογα του στρατού*.

Η αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών αποτελεί μια ορθολογική και ηθική αλλαγή που συζητείται εδώ και χρόνια χωρίς να υλοποιείται. Μακάρι η Βουλή που θα προκύψει από τις εκλογές να την πραγματοποιήσει. Αυτή η πραγματοποίηση ισχυρά συσχετίζεται και διευκολύνεται με την υλοποίηση της 3ης υπόσχεσης.

Ο διαχωρισμός της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας, θεωρήθηκε, κατά την γένεση των εμμέσων δημοκρατιών, τόσο σημαντικός και αναγκαίος, ώστε το άρθρο16 της Γαλλικής Διακήρυξης του 1789 έλεγε: “Μια πολιτεία χωρίς διάκριση εξουσιών δεν έχει Σύνταγμα”. Αυτό σημαίνει ότι μια τέτοια πολιτεία δεν μπορεί να είναι όχι μόνο δημοκρατία, αλλά ούτε συνταγματική μοναρχία.

Με αυτές τις σκέψεις αξιολογούμε την εν λόγω αλλαγή πολύ σημαντική και ευχόμαστε: Να μη αποτελέσει μια ακόμη προεκλογική υπόσχεση και να μη εξελιχθεί σε επανάληψη του γνωστού έργου που έχουμε ξαναδεί: “ο μονάρχης μπορεί να διορίζει υπουργό και τον …κηπουρό του”.

Το γεγονός ότι η υλοποίηση αυτής της υπόσχεσης: (1) απαιτεί ύπαρξη ηθικών και πνευματικών δυνάμεων και όχι χρημάτων, (2) δεν απαιτεί συνταγματικές ή πρόσθετες νομοθετικές αλλαγές και (3) η χρονική απόσταση μεταξύ υπόσχεσης και υλοποίησης της υπόσχεσης είναι πολύ μικρή, αποτελεί μία κάποια εγγύηση ότι αυτή η σημαντική αλλαγή δεν θα γίνει ένα ακόμη … σάλπισμα νομής.

Μακάρι οι υποσχέσεις της Α κατηγορίας, να αποτελέσουν τα πρώτα βήματα αναγέννησης της Δημοκρατίας των Ελλήνων. Τα βήματα αυτά κατ’ ανάγκη θα είναι μικρά και ίσως ασταθή. Όμως έτσι είναι όλα τα πρώτα βήματα.

Μακάρι η παρούσα κρίση να αποτελέσει την αφορμή για να ξαναγίνει αυτός εδώ ο τόπος το λίκνο της δημοκρατίας στη νέα ψηφιακή εποχή· το λίκνο της Ψηφιακής Άμεσης Δημοκρατίας του 21ου αιώνα, όπως αυτή σκιαγραφείται από τους φίλους της.

–

* Κατά την Μικρασιατική Καταστροφή τα άλογα του στρατού επέστρεφαν στην Ελλάδα  με πλοία στα οποία όμως δεν υπήρχε τροφή γι’ αυτά. Έτσι τα πεινασμένα ζώα άρχιζαν να ποδαρίζουν ( να χτυπάνε τα πόδια τους) για να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των στρατιωτών που φρόντιζαν για την τροφή τους. Επειδή όμως τροφή δεν υπήρχε, ο αρμόδιος  αξιωματικός διέταζε να γίνει σάλπισμα νομής της τροφής των αλόγων. Το σάλπισμα ήταν αποτελεσματικό για κάποιο χρονικό διάστημα. Όταν τα άλογα άρχιζαν ξανά να παδαρίζουν, βλέπετε τα άλογα δεν μπορούν να χειροκροτούν, γινόταν νέο σάλπισμα νομής και το σοβαρό πρόβλημα βρήκε μια κάποια λύση.

Αποδοχή: Με τον όρο αποδοχή αποφάσεων  στην νομική επιστήμη, εννοούμε την παραίτηση των ενδιαφερομένων από την επιδίωξη ανατροπής της απόφασης με τα υπάρχοντα ένδικά μέσα.

Στην πολιτική εννοούμε την παραίτηση του συνόλου, στην πράξη της πλειονότητας, των πολιτών από την επιδίωξη ανατροπής της απόφασης με όλα τα νόμιμα μέσα· ένδικα, διαμαρτυρίες, απεργίες, καταλήψεις. Σημαντικό και κρίσιμο στοιχείο αυτού του ορισμού είναι ότι η αποδοχή αναφέρεται στο σύνολο των πολιτών και όχι στην τάξη των πολιτών που άμεσα αφορά η απόφαση. Είναι αυτονόητο ότι η τάξη των αμέσως ενδιαφερομένων κατά κανόνα θα αγωνίζεται για να ανατρέψει μια απόφαση που θίγει τα συμφέροντα της. Για να γίνει και από την τάξη αυτή αποδεκτή η απόφαση, βασική προϋπόθεση είναι  να πεισθούν οι ενδιαφερόμενοι ότι αυτή εκφράζει τη βούληση του συνόλου των πολιτών και όχι τη βούληση του ενός ή των ολίγων που ασκούν την εξουσία.

Ορθολογισμός: Με τον όρο ορθολογισμός, στις επιστήμες – όπως για παράδειγμα στην οικονομία, στη διοίκηση των επιχειρήσεων, στην πολιτική – εννοούμε τη λογική (μαθηματική) εκτίμηση: (1) Των αποτελεσμάτων από την πραγματοποίηση αυτής της απόφασης και (2) Της πιθανότητας επίτευξης αυτών των αποτελεσμάτων. Για παράδειγμα ορθολογισμός της απόφασης του μεσοπρόθεσμου προγράμματος είναι η αξιόπιστη εκτίμηση ότι η πραγματοποίηση του θα έχει σαν αποτέλεσμα: τη μείωση του χρέους στο Χ%, της ανεργίας στο Ψ% και ότι η  πιθανότητα επιτεύξεως αυτών των αποτελεσμάτων είναι Ζ%. Από τον ορισμό αυτό προκύπτει ότι ο ορθολογισμός των αποφάσεων είναι  έργο ειδημόνων και όχι οι «απόψεις» πολιτικών, ανθρώπων των ΜΜΕ ή απλών πολιτών.

Είναι ίσως χρήσιμο να θυμίσουμε ότι ορθολογισμός στη φιλοσοφία σημαίνει κάτι το γενικότερο και το πιο βασικό[1] από ότι σημαίνει σήμερα στις εφαρμοσμένες επιστήμες.

Η αξιοπιστία και η αξία του ορθολογισμού

Οι προαναφερθείσες εκτιμήσεις των ειδημόνων βασίζονται σε ορισμένες παραδοχές οι οποίες θεωρούμε ότι  θα ισχύσουν με πολύ μεγάλη πιθανότητα, σχεδόν με βεβαιότητα. Τέτοιες παραδοχές για παράδειγμα είναι ότι δεν θα γίνουν φυσικές καταστροφές ή πόλεμοι. Η πιο όμως σημαντική και κρίσιμη  παραδοχή είναι αυτή της αποδοχής – για την ακρίβεια της έκτασης αποδοχής -  της απόφασης από τους πολίτες. Αν αυτή η παραδοχή δεν ισχύσει τότε ο ορθολογισμός των ειδημόνων πάει περίπατο· τότε ο ορθολογισμός και των πιο μεγάλων ειδημόνων έχει την αξία «άσκησης επί χάρτου» και όχι την αξία μιας αξιόπιστης εκτίμησης μελλοντικών γεγονότων. Το τι ισχύει για τον “ορθολογισμό” των αυτό-ανακηρυσσόμενων ειδημόνων  είναι μάλλον αυτονόητο.

Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι ορθολογισμός χωρίς αποδοχή έχει μόνο θεωρητική αξία. Ακόμη προκύπτει ότι μία απόφαση με μέτριο ορθολογισμό αλλά μεγάλη αποδοχή είναι αποτελεσματικότερη από μία απόφαση με μεγάλο ορθολογισμό αλλά αρνητική ή μικρή αποδοχή.

Το συμπέρασμα αυτό έχει προφανή λογική γιατί η αποδοχή αποτελεί το πιο κρίσιμο στοιχείο του ορθολογισμού. Στη συνήθη όμως πρακτική η αποδοχή δεν αποτελεί αρμοδιότητα και ευθύνη των ειδημόνων αλλά των πολιτικών. Η αντιμετώπιση του ορθολογισμού και της αποδοχής όχι σαν ένα ενιαίο θέμα αλλά σαν δύο αυτόνομα θέματα, έχει οδηγήσει στο εξής παράλογο αποτέλεσμα· να δημιουργείται κέρδος από τον ορθολογισμό των αποφάσεων π.χ 100 Ευρώ και συγχρόνως ζημία από την μη αποδοχή  120 Ευρώ. Συνεπώς ορθολογισμός χωρίς αποδοχή δεν είναι ορθολογισμός· είναι παραλογισμός.

Πως δημιουργείται η αποδοχή των αποφάσεων

Η αποδοχή, η ελεύθερη αποδοχή των πολιτικών αποφάσεων  αποτελεί βασικό  χαρακτηριστικό του πολιτικού συστήματος και όχι της ποιότητας του ορθολογισμού των ειδημόνων.

Στα πολιτικά συστήματα που οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονται από το σύνολο των πολιτών με αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες (Δημοψηφίσματα), οι πολιτικές αποφάσεις έχουν τη μέγιστη στην πράξη αποδοχή. Στα συστήματα όμως αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας που οι αποφάσεις λαμβάνονται – θεωρητικά τουλάχιστον – από την πλειοψηφία των αντιπροσώπων των πολιτών, ΠΩΣ δημιουργείται η αποδοχή των αποφάσεων; ΠΟΙΟΙ είναι οι υπεύθυνοι για αυτή;

Η απάντηση είναι και προφανής και ιστορικά τεκμηριωμένη:  Η αποδοχή δημιουργείται με το παράδειγμα αυτών που λαμβάνουν τις αποφάσεις και συνεπώς υπεύθυνοι για τη δημιουργία αποδοχής είναι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι των πολιτών.

Στην αυθεντική, στην αρχαιοελληνική Δημοκρατία,  τις μεγάλες αποφάσεις τις λάμβαναν οι πολίτες ενώ τις πολλές, αλλά επαγόμενες και περιοριζόμενες από τις μεγάλες, οι εκπρόσωποι των πολιτών· οι ονομαζόμενοι τότε Άρχοντες.

Ίσως είναι χρήσιμο να θυμίσουμε ότι :  (1) Η λέξη άρχοντας προέρχεται από τη λέξη αρχή και τότε προσδιόριζε εκείνους που έμπαιναν στην αρχή ενός οργανωμένου σχηματισμού, τους μπροστάρηδες, τους ηγέτες. (2) Οι άρχοντες αναδεικνύονταν με κλήρωση και σε λίγες περιπτώσεις με εκλογή ή με εκλογή των αρίστων και τελική επιλογή με κλήρωση μεταξύ των αρίστων. Σε ένα τέτοιο πολίτευμα είναι αυτονόητο ότι οι πολιτικές αποφάσεις, ανεξάρτητα του ορθολογισμού τους, είχαν πού μεγάλη αποδοχή.

Οι πόλεμοι των Ελλήνων με τους Πέρσες αποτελούν παραδείγματα αποφάσεων μεγάλης αποδοχής και μετρίου ορθολογισμού με τη σημερινή έννοια του όρου. Παρόμοιες περιπτώσεις υπάρχουν πολλές στην ιστορία των Ελλήνων όπως αυτή της Επανάστασης του 1821 και του ΟΧΙ του 1940. Τα αποτελέσματα τέτοιων αποφάσεων αποτελούν τα θαύματα της Ιστορίας των Ελλήνων όπου η μεγάλη αποδοχή υπερίσχυσε του μικρού ορθολογισμού.

Η αποδοχή στις σημερινές Δημοκρατίες

Στις σημερινές δημοκρατίες όπου όλη η ισχύς των πολιτών μεταβιβάζεται στους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους, η αποδοχή των αποφάσεων δεν διασφαλίζεται από το πολίτευμα γιατί αφενός οι πολίτες δεν έχουν καμία συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων και αφετέρου η νοοτροπία των σημερινών αντιπροσώπων των πολιτών είναι πιο κοντά στη νοοτροπία εκλεγμένων  πριγκίπων παρά στη νοοτροπία των αρχόντων της αρχαιοελληνικής δημοκρατίας. Πολλά παραδείγματα δείχνουν ότι στην κρατούσα αντίληψη των αντιπροσώπων μας, η ιδιότητα του μπροστάρη που εμπνέει με το παράδειγμα του θεωρείται δευτερεύουσα και όχι κορυφαία.  Το γνωστό πρόσφατο γεγονός που δύο –τρεις βουλευτές  χαρακτηρίστηκαν από τους υπόλοιπους ως… λαϊκιστές, επειδή επιχείρησαν να δώσουν το παράδειγμα οικονομικών θυσιών για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, λέει πολλά· περιγράφει με σαφήνεια την υπάρχουσα στους αντιπροσώπους μας καθεστηκυία  αντίληψη σχετικά με την αποστολή τους.

Στη σημερινή Δημοκρατία, οι άρχοντες πιστεύουν ότι η αποδοχή των αποφάσεων τους δεν δημιουργείται με το παράδειγμα τους, αλλά με την κατάλληλη πληροφόρηση των πολιτών, με την επικοινωνιακή τους πολιτική. Διακηρύσσουν, χωρίς αναστολές και δισταγμούς, ότι η μη αποδοχή των αποφάσεων από τους πολίτες οφείλεται στην επικοινωνιακή πολιτική τους και  όχι στην πολιτική τους. Ουσιαστικά πιστεύουν ότι ευθύνη και στόχος τους δεν είναι η άσκηση σωστής πολιτική αλλά η άσκηση σωστής επικοινωνιακής πολιτικής· ότι το πρόβλημα δεν είναι ΤΙ λέμε, αλλά ΠΩΣ το λέμε.

Οι πολίτες όμως αυτά τα βίωσαν, τα κατάλαβαν και τα συμπεράσματα τους τα διατύπωσαν στην Πλατεία Συντάγματος με τα συνθήματα: “Ποιος μας ρώτησε;” και “Άμεση Δημοκρατία”.

Συμπέρασμα: Η Ελλάδα σήμερα βρίσκεται, όπως έχει ειπωθεί, σε πόλεμο. Σε ένα ιδιόμορφο πόλεμο που ο εχθρός δεν είναι μόνο κάποιο ξένοι, αλλά εμείς οι ίδιοι. Εχθροί μας στο σημερινό πόλεμο είναι η νοοτροπία και το ήθος πρωτίστως των πολιτικών αλλά και πολλών πολιτών που οι πολιτικοί τους έδωσαν διακριτικά προνόμια σαν αμοιβή για την πολύτιμη βοήθεια τους στη κατάκτηση της εξουσίας· στη με ψεύτικες υποσχέσεις απόκτηση της ψήφου των απλών πολιτών.

Η σημερινή “Δημοκρατία” δεν έχει πολίτες και άρχοντες όπως στη αρχαία Αθήνα, αλλά πληβείους, πατρικίους και ύπατους όπως στην αρχαία Ρώμη.

Αργά ή γρήγορα, αυτό το πολιτικό σύστημα, θα αλλάξει.

Αν η αλλαγή γίνει από τους  εκπρόσωπους μας, πού έχουν τη θεσμική υποχρέωση και αρμοδιότητα τέτοιων αλλαγών, τότε θα γίνει ομαλά, γρήγορα και με το μικρότερο κόστος.

Αν δεν γίνει από τους εκπροσώπους μας, τότε θα γίνει από τους ίδιους τους πολίτες αλλά με τρόπο  ανώμαλο που θα έχει μεγαλύτερη διάρκεια και κόστος, τόσο για τους πολίτες όσο και για τους πολιτικούς.

Μακάρι αυτή η νομοτελειακά βέβαιη αλλαγή να πραγματοποιηθεί από τους εκπρόσωπους των πολιτών.

Μακάρι οι εκπρόσωποί μας να πιστέψουν ότι οι καιροί και η Θεά Ανάγκη σήμερα προστάζουν: (1) Οι σημερινοί εκπροσωπεί μας να ξαναγίνουν άρχοντες με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου και (2) Η σημερινή κοινωνία των οπαδών, που οι ίδιοι δημιούργησαν, να ξαναγίνει κοινωνία των πολιτών· όπως ήταν πριν από 2.500 χρόνια σε αυτό εδώ τον τόπο· στο λίκνο της Δημοκρατίας

[1] Ορθολογισμός ή ρασιοναλισμός στη φιλοσοφία είναι το δόγμα σύμφωνα με το οποίο πηγή κάθε γνώσης είναι η λογική,  ο ορθός λόγος, και όχι η εμπειρία ή οι θεολογικές απόψεις ενός έστω και γνήσιου μεσσία. Το τι ισχύει για τους ιμιτασιόν μεσσίες της πολιτικής και των ΜΜΕ είναι αυτονόητο.

Η πρόταση είναι ορθολογική και δημοκρατική, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι το δημοψήφισμα θα αποτελέσει ελεύθερη και γνήσια έκφραση της εξουσίας των πολιτών και δεν θα αποτελέσει μια μακιαβελική επίκληση της εξουσίας των πολιτών. Να θυμίσουμε ότι κατά τον Ιταλό κυνικό πολιτικό στοχαστή και συγγραφέα Νικολό Μακιαβέλι (1460-1527), ο ηγεμόνας πρέπει να λαμβάνει ο ίδιος τις αποφάσεις αλλά κατά τρόπο που να φαίνεται ότι τις λαμβάνει ο λαός· ο λαός δεν μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις αλλά πρέπει μόνο να είναι αναφορά για κάθε εξουσία. Βλέπετε μήπως ότι το σημερινό πολιτικό σύστημα εφαρμόζει απόψεις σαν αυτές του Μακιαβέλι;

Ο θεσμός των Δημοψηφισμάτων

Ο θεσμός των δημοψηφισμάτων γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα και αποτέλεσε το όχημα της πραγματικής Δημοκρατίας. Στην αρχαιοελληνική δημοκρατία, στην άμεση δημοκρατία όπως τη μετονομάσαμε σήμερα, τα δημοψηφίσματα αποτελούσαν το μοναδικό τρόπο λήψεως όλων των μεγάλων αποφάσεων από τους ίδιους τους πολίτες, ενώ οι άρχοντες δεν ελάμβαναν μεγάλες αποφάσεις αλλά είχαν την ευθύνη υλοποίησης των αποφάσεων της γενικής συνέλευσης των πολιτών, της εκκλησίας του Δήμου. Δεύτερο σημαντικό χαρακτηριστικό εκείνης της δημοκρατίας είναι ότι η ανάδειξη της πλειονότητας των αρχόντων γινόταν με κλήρωση και μόνο σε λίγες περιπτώσεις (στρατιωτικοί άρχοντες) γινόταν με ψηφοφορία ή ψηφοφορία επιλογής των αρίστων και κλήρωση μεταξύ των αρίστων για τελική επιλογή. Το επίπεδο ηθικής, διαφάνειας και ισότητας των πολιτών αυτής της δημοκρατίας είναι ευκρινές.

Στις σημερινές αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες οι μεγάλες αποφάσεις δεν λαμβάνονται πια από τους πολίτες αλλά από τους εκλεγμένους εκπροσώπους των πολιτών· και αυτό όμως, αν και αποτελεί συνταγματική επιταγή, στην πράξη δεν ισχύει πάντοτε. Σχετική είναι η πρόσφατη δήλωση βουλευτή: Δεν συμμετέχω σε βουλή που δεν γνωρίζω τι αποφάσεις ψηφίζω.

Σήμερα η μόνη εξουσία που έχουν οι πολίτες είναι να εκλέγουν κάθε τέσσερα χρόνια εκπροσώπους με τις ακόλουθες προϋποθέσεις: (α) με νόμο και πρακτικές εκλογής που αποφασίζουν οι αντιπρόσωποι και (β) με εκλογή από μια λίστα προεπιλογής που καταρτίζει η κομματική ελίτ. Στην πράξη τα πράγματα είναι ακόμα πιο ολιγαρχικά· στην πράξη ο αρχηγός του κόμματος είναι αυτός που καθορίζει τη λίστα προεπιλογής και επιπλέον καθορίζει (διορίζει) τους βουλευτές επικρατείας. Ακόμη υπάρχουν σχέδια… διεύρυνσης της εξουσίας των πολιτών με εκλογή σημαντικού αριθμού βουλευτών από μια λίστα που θα καταρτίζει η κομματική ελίτ.

Στο Σύνταγμα, στο Πολίτευμα* της χώρας μας, προβλέπεται η διενέργεια δημοψηφισμάτων, αλλά με απόφαση μόνο των εκπροσώπων και για θέματα που ορίζονται μόνο από τους εκπροσώπους και όχι από τους πολίτες.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα δημοψηφίσματα σήμερα δεν αποτελούν ελεύθερη απόφαση των πολιτών, αλλά ουσιαστικά αποτελούν επικύρωση ή απόρριψη μιας ειλημμένης από τους εκπροσώπους απόφασης. Τούτο ενισχύεται και από το γεγονός ότι τα δημοψηφίσματα στη χώρα μας έχουν τη μορφή απάντησης ΝΑΙ ή ΟΧΙ σε ερώτημα που θέτει η πλειοψηφία της Βουλής (δηλαδή η εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία, δηλαδή ο εκάστοτε πρωθυπουργός), και ότι η συχνότητα πραγματοποίησης αυτών φθάνει στο ένα δημοψήφισμα κάθε 35 περίπου χρόνια!

Είναι φανερό ότι οι εκπρόσωποι μας αποφεύγουν τα δημοψηφίσματα όπως ο διάβολος το λιβάνι. Οι λόγοι ευνόητοι. Οι μεν βουλευτές της πλειοψηφίας από τον κίνδυνο να απορριφτεί μια απόφαση τους, οι δε της μειοψηφίας από τον κίνδυνο παραπλανητικού ή άσχετου ερωτήματος που θα θέσει η πλειοψηφία, το οποίο θα λειτουργήσει σαν δεκανίκι στήριξης των αποφάσεων της.

Και οι πολίτες; Οι πολίτες κατανοούν ότι η δική τους βούληση δεν μπορεί, δεν έχει πιθανότητες να γίνει απόφαση της πολιτείας· κατανοούν ότι στην πράξη δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να πιστέψουν τα λόγια κάποιου κόμματος, που όλα χωρίς εξαιρέσεις και ηθικές αναστολές, τους ονομάζουν… “Αφέντης Λαός”.

Για να είναι τα δημοψηφίσματα ελεύθερες και γνήσιες αποφάσεις των πολιτών, μη ελεγχόμενες και μη χειραγωγούμενες από τους εκπροσώπους τους, πρέπει να ψηφιστεί Νόμος αναβάθμισης των δημοψηφισμάτων που θα ενισχύει την άσκηση εξουσίας από τους ίδιους τους πολίτες και όχι από τους πάσης μορφής εκπροσώπους. Τέτοιος νόμος όμως είναι πολύ δύσκολο να ψηφισθεί από τους αντιπροσώπους μας γιατί είναι ασύμβατος με τα συμφέροντα του συστήματος εξουσίας και γιατί θα μειώσει τον έλεγχο που το σύστημα σήμερα έμμεσα ασκεί στους πολίτες. Με τα δημοψηφίσματα η εξουσία λήψεως των αποφάσεων διαχέεται από τους 300 βουλευτές σε 6 περίπου εκατομμύρια πολίτες και είναι προφανές ότι “οι λίγοι ελέγχονται, οι πολλοί όχι”.

Για τους λόγους αυτούς ένα μέρος των εκπρόσωπων μας αντί να υποστηρίζει τη μεταρρύθμιση του θεσμού, υποστηρίζει τη μη πραγματοποίηση δημοψηφισμάτων, ακλουθώντας την παλιά συνταγή “πονάει κεφάλι, κόβει κεφάλι”, ενώ ένα άλλο μέρος επιδιώκει την πραγματοποίησή τους με τους ισχύοντες θεσμούς και πρακτικές ελπίζοντας σε ευνοϊκά για το κόμμα αποτελέσματα.

Κάποιες άλλες χώρες όμως, οι οποίες δεν κληρονόμησαν τον τιμητικό τίτλο του “Λίκνου της Δημοκρατίας” που η Ελλάδα κληρονόμησε, βελτίωσαν τους θεσμούς τους ώστε τα δημοψηφίσματα να συνιστούν ελεύθερη και γνήσια απόφαση των πολιτών. Σε αυτές τις χώρες τα δημοψηφίσματα συνιστούν καθαρή λήψη απόφασης των πολιτών, που δομείται με την επιλογή μιας από τις εναλλακτικές προτάσεις των κόμματων ή άλλων φορέων υψηλού κύρους.

Τέτοια δημοψηφίσματα πολλαπλών επιλογών (Multichoice Referendums) πραγματοποιούνται στην Ελβετία, αλλά έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες χώρες (π.χ. Σουηδία το 1957 και το 1980, Αυστραλία το 1977).

Επανάσταση των Βουλευτών και Δημοψηφίσματα

Η σημερινή κρίση της χώρας μας δεν οφείλεται στον χαμηλό ορθολογισμό των αποφάσεων που έλαβαν για την αντιμετώπιση της οι εκπρόσωποι μας, αλλά οφείλεται στην αρνητική ή πολύ χαμηλή – αδικαιολόγητη ή δικαιολογημένη – αποδοχή αυτών. Ο ορθολογισμός των αποφάσεων τους ίσως δεν είναι ο βέλτιστος, αλλά δεν είναι και το απόλυτα λάθος. Το λάθος είναι ότι η αποδοχή των αποφάσεων επιχειρείται να διασφαλισθεί με την επικοινωνιακή πολιτική και όχι με την πολιτική τους· με τα μεγάλα και ψεύτικα λόγια τους και όχι με τα έργα τους. Θεωρούν ότι η αποδοχή, είναι δευτερεύον χαρακτηριστικό των αποφάσεων τους επειδή οι ίδιοι έχουν τη θεσμική ισχύ να τις μετασχηματίζουν σε νόμους, που οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν. Η εμπειρία και η ιστορία όμως διδάσκει, ότι η ελεύθερη και γνήσια αποδοχή είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό των αποφάσεων και ότι μια απόφαση μεγάλης αποδοχής αλλά μικρού ορθολογισμού είναι αποτελεσματικότερη από μια απόφαση μεγάλου ορθολογισμού αλλά αρνητικής ή μικρής αποδοχής.

Σήμερα, την εποχή της πληροφορίας και του Ιντερνέτ, η επικοινωνιακή πολιτική δεν μπορεί να γεννήσει αποδοχή όπως ίσως γινόταν στο παρελθόν. Αποδοχή μπορεί να γεννήσει μόνο η ελεύθερη απόφαση των πολιτών, ανεξάρτητα αν αυτή έχει μεγάλο ρίσκο ή είναι λανθασμένη.

Αυτές οι σκέψεις οδηγούν στο συμπέρασμα ότι για τη σωτηρία της Χώρας αντί να ζητήσουμε τις συμβουλές των πρώην πρωθυπουργών – που έχουν ευθύνη για τη σημερινή κρίση – να ζητήσουμε τη υπεύθυνη βούληση/απόφαση των πολιτών με ένα Δημοψήφισμα που θα είναι όχημα ελεύθερης και γνήσιας έκφρασης της εξουσίας τους· που θα γεννήσει την σωτήρια αποδοχή και συνοχή των πολιτών στις όποιες προσπάθειες τους. Και ακόμα κάτι σημαντικότερο· που θα αποτελέσει την αρχή αναγέννησης της Δημοκρατίας στη χώρα που γεννήθηκε η Δημοκρατία, στη Χώρα μας.

Ένα τέτοιο, για παράδειγμα, δημοψήφισμα θα ήταν αυτό που η πολίτες θα καλούντο να επιλέξουν την καλύτερη πρόταση από τις ακόλουθες : των κομμάτων του Ελληνικού Κοινοβουλίου και δύο εμπείρων κοινωνικών φορέων πχ της ΓΣΕΕ και των Συνδέσμων Βιομηχανίας/Εμπορίου. Οι προτάσεις αυτές (7 για το παράδειγμα μας) θα είχαν όλες την ίδια δομή και έκταση (π.χ. 300 λέξεις)και θα συνιστούσαν επίσημο κείμενο αναφοράς των πολιτών. Αν κατά την πρώτη ψηφοφορία καμιά από αυτές δεν θα είχε την έγκριση της πλειοψηφίας, θα ακολουθούσε δεύτερη· όπως γίνεται για την εκλογή των δημοτικών αρχόντων.

Με τον τρόπο αυτό η χώρα θα αποκτούσε μία στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης, που αδιαφιλονίκητα θα είχε τη μέγιστη αποδοχή των πολιτών· μια αποδοχή σεβαστή από το σύνολο των πολιτών.

Τα προαναφερθέντα προφανώς είναι πολύ δύσκολο να γίνουν από τους έχοντες την θεσμική ισχύ βουλευτές μας γιατί: ούτε συμβατά με τα κομματικά και προσωπικά συμφέροντα τους είναι, αλλά ούτε και με τους υφιστάμενους νόμους. Αυτά μπορούν να γίνουν μόνο με μία επανάσταση· είτε των πολιτών που έχουν την ουσιαστική ισχύ, είτε των βουλευτών που έχουν τη θεσμική ισχύ, αλλά και το καθήκον για τη σωτηρία της χώρας. Η επανάσταση αυτή των βουλευτών όχι μόνο είναι ειρηνική, αλλά είναι και απόλυτα συμβατή με το Σύνταγμα, αφού ουσιαστικά αποτελεί ανατροπή της κομματικής εξουσίας και αντικατάσταση της με την εξουσία των πολιτών· αφού κατά βάθος ανατρέπει την Κομματοκρατία και αποκαθιστά τη Νομοκρατία, την ισχύ του πνεύματος του Συντάγματος.

Για λόγους ευνόητους, την υλοποίηση αυτής της απόφασης των πολιτών, οι βουλευτές πρέπει, αυτήν την κρίσιμη περίοδο, να την αναθέσουν σε κυβέρνηση από ικανούς τεχνοκράτες που οι βουλευτές θα επιλέξουν, θα ελέγχουν και θα στηρίζουν. Να την αναθέσουν σε μια κυβέρνηση ειδημόνων, που χωρίς δισταγμούς και ταλαντεύσεις θα εκτελέσει την εντολή των πολιτών υπό την επίβλεψη των εκπροσώπων τους.

Αντιλαμβανόμαστε πως οι παραπάνω σκέψεις ενός απλού πολίτη θα θεωρηθούν από την πλειονότητα των πολιτικών και των πολιτών σαν παραμύθι για παιδιά. Δεν έχουμε επιχειρήματα για το αντίθετο, παρά μόνο να θυμίσουμε τα λόγια του δικού μας Καζαντζάκη: “Ποιο αληθινά και από την αλήθεια είναι τα παραμύθια”.

Μακάρι οι βουλευτές να κρίνουν ότι η κορυφαία ιδιότητα τους είναι αυτή του εκπροσώπου των συμφερόντων όλων των πολιτών και να πραγματοποιήσουν αυτό το παραμύθι· την επανάσταση που θα στηρίξει τις αποφάσεις των πολιτών και όχι των κομματικών ηγετών τους.

Μακάρι η σωτηρία και η αναγέννηση της χώρας να είναι το αποτέλεσμα της επανάστασης των Βουλευτών και όχι των Πολιτών.

* Κατά τον αείμνηστο καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου Α. Μάνεση, “Η έννοια του πολιτεύματος συμπίπτει με την ουσιαστική έννοια του Συντάγματος”.

The notion of Entropy

The term “Entropy” comes out from the Greek words “εν & τροπή” (in & conversion). The term was at first used from the German Physicist Clausious to express the difficulty of heat conversion into mechanical work. In a broader sense the term entropy expresses the measure of internal difficulty to transform one physical entity to another.

From another approach, the term expresses the degree of difficulty of a system to implement its task. High entropy means great reduction of the system’s ability to implement its task.

In thermodynamics when entropy obtains its maximum value then the production ability nullifies and then the thermodynamic death occurs. Similar results happen to all other systems, e.g. social, political, those of informatics.

The Law of Entropy

According to this law “all spontaneous changes in nature result to entropy increase”. This evidently means that the reduction of the ability of the systems (entropy increase) is deterministically certain.

People do not need to toil for the deconstruction of the systems, as it is no needed to toil for the water running to the sea from the top of a mountain. The best they have to do is not to impede nature’s effort to reduce the rate of increase of entropy. This rate reduction, known and as negative entropy, can not overturn its law, but only to delay the entropy increase.

Negative entropy is created either from nature, when she is not raped by people, or from people’s efforts to reduce the entropy of the human systems.

But sometimes people ignore the law of entropy. Many times people proceed to nature raping and actions that increase the entropy.

The Entropy definitions

In the various branches of Physics the previously-mentioned general definition is specialized both qualitatively and in quantity by using higher mathematics. However such a mathematical formulation is understandable only by those who know the mathematical language. To avoid this difficulty, the entropy notion is expressed below qualitatively only. Mathematical definitions of entropy are briefly stated in footnotes.

The Entropy in Thermodynamics [1]

In thermodynamics entropy is defined as “the measure of transformation difficulty of thermal energy to mechanical energy”. Big entropy means a big difficulty in transformation and vice-versa. When entropy reaches its possible maximum, then thermodynamic systems can’t produce any mechanical work.

The Entropy in Statistics and in Quantum Mechanics [2]

In modern Physics entropy is defined as “the measure of disorder (ataxia) of matter elements”.  A high ataxia means high entropy that is reduced ability of the system in producing useful work. It is important to clarify that the term ataxia here refers to the energy disorder of matter elements.

The Entropy in Informatics [3]

In informatics, “entropy is defined the reverse of the measure of information”. Reliable information is achieved when the entropy is low and consequently the system has increased ability.

The term “transparency” used from politicians and socialists means in reality existence of low entropy in the political and social systems respectively.

It might be interesting to remind that disorder and information have a contrary relation. Great disorder means little information and vice-versa. We do know this relation from our experience when arranging a disorderly and an orderly storehouse.

The entropy in Sociology and Politics

We do not know whether there exist a mathematical nor a generally accepted logical entropy definition for the social and the political systems. This happens either because our knowledge on the subject is small, or because a mathematical definition of entropy in this case does not exist.

From sources found in the Internet, we drew the conclusion that “entropy in social and political systems is the measure of their degradation”. Big entropy means great decay of the respective system. And when entropy reaches its maximum value then the social and/or the political death takes place.

From the aforementioned and from other data is can be concluded that the notion of entropy in various branches, modern physics, informatics, sociology, politics, is actually the same

The entropy of Political Systems

In order to understand the notion of entropy of the political systems it is necessary to clarify the notion of ataxia in those systems.

What is the ataxia which constitutes the entropy of the political systems?

Starting from the physical/moral postulate that pepole have out of nature power (freedom, force, energy), which means that they have the possibility to take and to execute decisions, we conclude that order exist when all men (in a political system) have this possibility, that nature has gifted them. Consequently disorder (ataxia) is the opposite. In ataxia the power is not controlled by the people/owners of power, but is concentrated to a few men who control it. [4]. The higher the power concentration is, the bigger the entropy becomes.

In the Ancient Greek form of government, that of Direct Democracy, the entropy was minimum. This happened because:

(1). All the citizens have the status of ruler and being ruled so the concentration of power was the least possible.

(2). When all citizens rule, the limitation of information is neither possible, nor has any meaning. So the amount of information is the maximum, compared to what happens in other forms of government. In the absolute monarchies happens just the opposite. Entropy obtains a maximum value, because the people power is concentrated in one man’s hands only. The information has a minimum value, because only those who handle the power have access to it and they do not want to disseminate it. Simple citizens have not such a possibility.

The entropy in all other forms of government depends upon the number of people exercising the power and is reduced when the number of those persons increases.

The entropy in the representative democracies has values between this in monarchies and that in the Direct Democracy, because, at least in theory, the power is concentrated to the representatives, (and not to all citizens). But even this does not happen. What happens, everybody knows. In practice, the power is concentrated in one man’s hands. For instance in Greece, according to its institutions, the power is concentrated in the hands of the Prime Minister. For this reason the power concentration is actually many times greater from what the Constitution prescribes. The great concentration of power is the reason for the entropy increase and for the crisis of today representative democracies.

Today the entropy of the representative democracies is closer to that of monarchies than to that of authentic (the direct) democracies. This fact constitutes a logical contradiction, a hypocrisy and selfishness of our representatives if it is taken under consideration that the representative democracies are those which have overthrown monarchies to install democracies.

The law of entropy in the Political Systems

The law of entropy has a high value in all systems and consequently to political ones. Knowing the present entropy and estimating the future one, we can draw certain conclusions for the systems ability and their fall.

In the frames of logic that the ataxia of the political/social systems is proportional to the concentration of power, the before-mentioned law of entropy may be rephrased as follows:

“In the political systems, all spontaneous transactions tend towards the increase of power concentration “[5]

This means that the increase of the power concentration is developing with deterministic certainty. It does not need any institutional assistance. On the contrary, institutional assistance is needed for the retardation of the power concentration increasing; institutional assistance is needed for the development negative entropy.

Institutions for the development of negative entropy are: the full independence of the legislative, of the executive and the juridical power, the limited duration on exerting the power ruling, the use of raffling instead of election whenever there are the appropriate presuppositions

In Ancient Athens, though the law of entropy was unknown, the duration of being in power was one year and the nomination of rulers took place by raffling or by election the best citizens for the execution of certain power and raffling among them for the final choose.

From the previously mentioned thoughts we conclude that many of nowadays institutions contribute not to the reduction of entropy but to its increase. Some of those institutions are: the competence diminution of the President of Democracy, the substantial degradation of the Parliament’s role, the election (in reality nomination) of the members of parliament from a list, the full abrogation of raffling, and others.

Conclusions

Since the crisis of the political systems is owed to the increase of entropy, its surpassing can be achieved through one way: By broadening nowadays democracies with the spirit and the principles of the Ancient Greek Direct Democracy, adapted to the 21^st century data.

Such a surpassing is today, functionally and economically, feasible by means of the digital technology.

Δημοσιεύθηκε στο dd-democracy.gr

NOTES

[1] It is the first definition of entropy as stated from the German Physicist Rudolf Clausious(1822-1888). The entropy is defined from the relation ds=dQ/T where ds=to entropy change, dQ=heat’s change in an irreversible change and T=the absolute temperature.

[2] The definition of entropy in Statistical Mechanics was given from the Austrian Physicist Ludwich Boltzmann (1844-1906). According to him the entropy is defined from the relation S=klnW, where S the entropy, k=the Boltzmann’s constant, ln=the natural logarithm and W=the parameter of ataxia (disorder).

[3] The definition of entropy in Informatics was given from the American Mathematician and Electrical Engineer Claude Shannon (1916-2001). This definition is similar to that of Boltzmann’s. Then, Shannon proves that the sum of entropy S and of the information I in a physical system is constant. That is  S+I=C or S=C-I. From this relation comes out the before-mentioned physical notion of entropy. Furthermore when the information becomes zero (I=0) the entropy becomes maximum (S=C) and vice-versa.

[4] Owing to the fact that the transference of power is determinately impossible, the concentration of power is realized by voluntary or involuntary concession of the right that somebody else controls the  power of the people, e.g. the king, the leader or the representative.

[5] The Direct Democracy in Telearea, by Demosthenes Kyriazis, Patakis’ Publications 2005. English version:  http://issuu.com/georgepapagiannis/docs/telearea