Η ισχνή επικράτηση του Μπερσάνι αλλά κυρίως η εντυπωσιακή αφενός επάνοδος του Μπερλουσκόνι σε υψηλά εκλογικά επίπεδα και αφετέρου η εντυπωσιακή ανάδειξη του κόμματος των πέντε αστέρων του Πέπε Γκρίλο σε τρίτο κόμμα είναι έκδηλα της ψήφου διαμαρτυρίας. Η Ιταλία είναι ακόμη μια χώρα, που εισέρχεται στο άτυπο γκρούπ των χωρών της Ένωσης που δυσκολεύονται να σχηματίσουν αυτοδύναμη και συμπαγή κυβέρνηση, γεγονός που έχει ισχυρό αντίκτυπο προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις αποφάσεις που εκρέουν από αυτούς.

Σε ειδικότερο πλαίσιο ανάλυσης, σε πολιτικό επίπεδο, η δημοσκοπική και εκλογική άνοδος των Μπερλουσκόνι και Γκρίλο, δύο δηλαδή ηγετών που έθεσαν ξεκάθαρα εν αμφιβόλω την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, είναι ξεκάθαρο σημάδι διαμαρτυρικής ψήφου. Παρά τις όποιες αναλύσεις κάνουν λόγο για ραγδαία επέκταση του ευρωσκεπτικισμού στην Ευρώπη, στο παράδειγμα της Ιταλίας κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Η στήριξη των πολιτών στα κόμματα των Μπερλουσκόνι και Γκρίλο δεν αποτελεί επ ουδενί σημάδι δομικού ευρωσκεπτικισμού, όπως αυτός παρατηρείται στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά ενός ευρωσκεπτικισμού διαμαρτυρίας κατά της λιτότητας. Η Ιταλία, είναι η χώρα που περνά πιο δυνατά από όλες τις υπόλοιπες, το μήνυμα ότι η πολιτική της λιτότητας και της δημοσιονομικής πειθαρχίας πρέπει επιτέλους να δώσει την θέση της σε μια άλλη αναπτυξιακή δέσμη πολιτικών η οποία μάλιστα οφείλει να εκρέει από το ανώτατο αποφασιστικό όργανο της Ένωσης, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Μένοντας στα πολιτικά, έκδηλη της ψήφου διαμαρτυρίας είναι η χαμηλή εκλογική επίδοση του πρώην τεχνοκράτη πρωθυπουργού Μάριο Μόντι, του οποίου το νεοσυσταθέν πολιτικό κόμμα κατάφερε να συγκεντρώσει λιγότερο από 10% των ψήφων. Η ουσιαστική «απομάκρυνση» του Μόντι από μία πιθανή κυβέρνηση συνεργασίας, έχει και αυτή με την σειρά της συνέπειες για την Ένωση και την πορεία της. Το άλλοτε δίδυμο Μόντι-Ντράγκι, που αποτελούσε το τελευταίο διάστημα έναν πυλώνα και ένα αντίβαρο των μέτρων λιτότητας εντός ευρωζώνης, δυστυχώς καταρρέει. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως ήταν πεποίθηση των δύο Ιταλών η παρέμβαση της ΕΚΤ για παρέμβαση στη δευτερογενή αγορά ομολόγων των κρατών μελών που χειμάζονται από την κρίση χρέους, μια απόφαση που συζητήθηκε έντονα και θεωρήθηκε ως η αρχή του τέλους της κρίσης στην Ευρωζώνη.

Κλείνοντας, σε οικονομικό επίπεδο, από την πρώτη κιόλας ημέρα μετά τις ιταλικές εκλογές, έγινε φανερή η δυσαρέσκεια των αγορών σχετικά με το αποτέλεσμα, αφού αυξήθηκαν τα spreads στις διεθνείς αγορές δανεισμού, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τόσο την δημοσιονομική πορεία της Ελλάδας όσο και της Ισπανίας, αλλά και της Πορτογαλίας που μόλις πριν από λίγες εβδομάδες ξαναβγήκε στις αγορές.

Συνοψίζοντας, είναι φανερή η τροχοπέδη που οι ιταλικές εκλογές έθεσαν στην διαδικασία της ολοκλήρωσης της Ένωσης σε όλα τα επίπεδα. Την εποχή όπου εκκολάπτεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο η τραπεζική εποπτεία και το banking union και ενώ έχουν τεθεί επί τάπητος σχέδια πολιτικής ολοκλήρωσης όπως αυτό του κ. Ρομπέι στη σύνοδο κορυφής του Ιανουαρίου, η Ιταλία έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα προς τους Ευρωπαίους εταίρους της : Η Τρίτη ισχυρότερη οικονομία της Ευρωζώνης ψήφισε με γνώμονα την αγανάκτηση. Είναι στο χέρι των ηγετών των κρατών μελών της Έ.Ε για την μορφή με την οποία θα εκλάβουν το εν λόγω μήνυμα. Η Ιταλία λοιπόν αποδεικνύεται ως ένας ισχυρός παράγοντας για την διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αφού τα εκλογικά της αποτελέσματα φαίνεται πως επηρεάζουν καταλυτικά την διαδικασία ολοκλήρωσης. Αναμένεται να δούμε εάν αυτό θα γίνει με θετικό η αρνητικό αντίκτυπο.

Από την μία, έχουμε τον εθνο-λαϊκό στρεβλωμένο και -κατά την προσωπική γνώμη του γράφοντος- έντονα αριστερίστικο παροξυσμό να περνά από το επίπεδο του λαϊκισμού σε αυτό του likeισμού. Το δόγμα, «επικριτής» και «Επαναστάτης» του καναπέ, έχει μετατραπεί σε αυτό του επαναστάτη των social media, όπου και λαμβάνει χώρα μια παράπλευρη ψευδεπίγραφη και συγχρόνως βολεμένη αντίδραση. Βεβαίως και υπάρχουν χρήστες που τεκμηριώνουν την αντίθεση τους τόσο στην επίσκεψη της κυρίας Merkel όσο και στα μέτρα προστασίας της με ορθά επιχειρήματα, ωστόσο αποτελούν μια μειονότητα. Η πλειονότητα των αρνητικών σχολίων προς την επίσκεψη Merkel στην Αθήνα, βασίζονται σε συλλογιστικές περί χούντας, περί υποταγμένης στη Γερμανική κατοχή χώρας συνοδευόμενα φυσικά από ενός ευρύτατου φάσματος υβρεολόγιο το oποίο καταξιώνει τους γράφοντες στα ματιά των mutual friends. Τουτέστιν πολιτιστικό επίπεδο στο ναδίρ και πολιτική κουλτούρα όμοια με εκείνη του 3ου reich, του οποίου παρεμπίπτοντος την αναβίωση συγχέουν με τον ερχομό της Καγκελαρίου στην Αθήνα. Αγνοώντας παντελώς θεσμούς και εθιμοτυπία, προφανώς εκ πεποιθήσεως και λόγω ημιμάθειας, αγνοούν –σκόπιμα ή μη- πως οι τιμές που δόθηκαν στη κ. Μerkel αποτελούν αβροφροσύνη στην οποία προβαίνουν όλες οι χώρες, ακόμα και αυτές του 3ου κόσμου. Όσο για τα μέτρα ασφαλείας, μπορεί όντως να είναι υπερβολικά, ωστόσο είναι αναγκαία, καθώς ο Ελληναράς έχει αποδείξει πως δεν κατέχει τον κατάλληλο πολιτισμικό υπόβαθρο για ήρεμη διαμαρτυρία χωρίς έκτροπα. Είναι αυτό που λέμε «Ο,τι κάνεις, θα λάβεις…».

Γυρίζοντας το νόμισμα από την άλλη πλευρά, βλέπουμε μια πλήρως διαφορετική οψη. Αυτή της ανεξήγητης συμπάθειας και εκτίμησης προς το πρόσωπο της κ. Μerkel. Το προαναφερθέν φαινόμενο της ημιμάθειας, χτυπά και εδώ το καμπανάκι. Οι δήθεν νεοφιλελεύθεροι, που πολλές φορές αγνοούν τις βασικές αρχές του φιλελευθερισμού και των καταστροφών που επέφερε ο νεοφιλελευθερισμός σε χώρες της λατινικής Αμερικής, επευφημούν τις πολιτικές της καγκελαρίου, δίχως να έχουν ιδέα για τις ατασθαλίες της. Η κυρία Μerkel είναι εκείνη που εμποδίζει την Ευρώπη έμμεσα από ένα ομοσπονδιακό βήμα, βάζοντας φρένο στην έκδοση ευρωομόλογου και θυσιάζοντας την «περισσότερη Ευρώπη» στον βωμό της σταθερότητας της γερμανικής οικονομίας. Η κυβέρνηση της όποιας η κ. Merkel ηγείται, είναι εκείνη που φυγάδευσε τον κ. Χριστοφοράκο στη Γερμανία, παρέχοντας του Άσυλο, αποτρέποντας έτσι την παραπομπή του στην ελληνική δικαιοσύνη. Τέλος, είναι η ηγέτης εκείνη, που πιέζει για δημοσιονομική λιτότητα στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, αγνοώντας τα παρεπόμενα της στον κοινωνικό ιστό. Έως έναν βαθμό λοιπόν, είναι λογικό το μένος μεγάλης μερίδας των πολιτών στο πρόσωπο της Γερμανίδας Καγκελαρίου.

Τελειώνοντας, θα γίνει λόγος και για τον μύθο περί απαγορεύσεως των συναθροίσεων στο κέντρο της Αθήνας. Οι εικόνες που διέδωσαν διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία, μαρτυρούν πως πρόκειται για μια άνευ προηγούμενου προπαγάνδα. Δεν μπορώ να πω με ασφάλεια εάν η προπαγάνδα αυτή γεννήθηκε εξ αριστερών, αλλα οφείλω να πω πως αυτή η αισχρή και ανερμάτιστη επιχειρηματολογία χρησιμοποιήθηκε από ανθρώπους που εκπροσωπούν τον ελληνικό λαό στο κοινοβουλιο. Τα συμπεράσματα δικά σας.

Τελικά, αυτή επίσκεψη τι σκοπό έχει; Να μας απαγορεύσει την κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα ελεύθερη κυκλοφορία; Σίγουρα όχι. Να δώσει θετικό μήνυμα στις αγορές; Ίσως. Μήπως σηματοδοτεί μια στροφή στην πολιτική της κ. Μerkel; Mάλλον ναι. Ας ανοίξουμε λοιπόν τα μάτια μας και ας το δουμε, αδειάζοντας όλες τις εθνοκεντρικές αγκυλώσεις που καταδυναστεύουν το μυαλό μας.

Η αρχή της αλλαγής που λίγοι βλέπουν και ακόμα λιγότεροι επικροτούν, ξεκίνησε δειλά πριν έναν περίπου χρόνο ,στην πολυσυζητημένη τότε απόφαση της 28ης Οκτωβρίου για το κούρεμα του Ελληνικού χρέους και την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Η ιδιότυπη αυτή απόφαση-ρύθμιση αποτέλεσε τον κινητήριο μοχλό για την λήψη αποφάσεων σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, που είχαν επιβεβλημένο χαρακτήρα προκειμένου να μην κινδυνεύσει η ένωση από ένα πιθανό “Grexit” που θα προκαλούσε αναμφισβήτητα κλυδωνισμούς σε ολο της το οικοδόμημα συνολικά.

Έκτοτε, η Ένωση μπήκε θέλοντας και μη σε μια νόρμα ομοσπονδιακή, με την συγκυρία που ήθελε την Ισπανία και την Πορτογαλία να χρήζουν επίσης πακέτου μέτρων, να πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση. Η κατάσταση αυτή, που θυμίζει την ελληνική παροιμία «ουδέν κακό αμιγές καλού» οδήγησε αργά και σταθερά μέσα από την ψυχοφθόρα της εις άτοπον απαγωγής, στην παταγώδη αποτυχία παλαιών και κατά κοινή ομολογία νεολειτουργιστικών τακτικών αποσόβησης της κρίσης και στην εξ ανάγκης ανάδειξη νέων δρόμων προς την έξοδο από αυτήν. Η ιδέα της ομοσπονδιακής Ευρώπης, άρχισε μέσα στο καλοκαίρι να ζυμώνεται στην ήπειρο, σε όλα τα επίπεδα: από το επίπεδο λήψης αποφάσεων και ανώτατων αξιωματούχων, έως αυτό των έγκριτων δημοσιευμάτων σε ΜΜΕ με κύρος.

Για άλλη μια φορά, ο κατά πολλούς αδρανής και καταδικασμένος ευρωπαϊκός νότος, έδωσε ώθηση στην Ευρώπη για αλλαγή πορείας, έστω και αναγκαστική. Και λέω για άλλη μια φορά, γιατί αυτό είχε ξαναγίνει την δεκαετία του 1980, όταν με διαφορά 3 χρόνων εισήχθησαν στην ευρωπαϊκή οικογένεια Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα, δινοντας αποφασιστική ώθηση στην ολοκλήρωση της Ενιαίας ευρωπαϊκής πράξης του 1986. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο μετονομασθείς σε PIGS ευρωπαϊκός νότος, είναι αυτός που φωνάζει με την στεντόρεια φωνή του πως η ευρώπη χρίζει ριζικής μεταρρύθμισης. Είναι εκείνος που πλήττεται σφοδρά από μια ανελέητη κρίση χρέους και εκείνος που -σχεδόν άδικα- ενοχοποιείται ως κύριος υπαίτιος της δεινής κατάστασης για το κοινό νόμισμα.

Η μεταστροφή της φενάκης των ευθυνών όμως δεν άργησε να συμβεί. Ο Σεπτέμβρης αποδείχθηκε μήνας εξελίξεων και –όπως όλα δείχνουν- εναρκτήριος σπουδαίων αλλαγών.

Αναφέρομαι φυσικά σε μια σειρά θετικών γεγονότων, πρώτο εκ των οποίων είναι η δήλωση του προέδρου της ΕΚΤ Μario Draghi. Η παρέμβαση στην δευτερογενή αγορά με την δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής τράπεζας να αγοράζει άνευ πλαφόν κρατικά ομόλογα, είναι ένα βήμα που θα δώσει πέρα από ανάσα στις διεθνείς αγορές και ένεση ρευστότητας στις αντίστοιχες εγχώριες, και μία «δυνατή σπρωξιά» προς την πόρτα της ομόσπονδης Ευρώπης. Πρόκειται για μια παρέμβαση ενός καθοριστικού, όπως θα αποδειχθεί, θεσμού, που κάνει ολοένα και πιο αισθητή την παρουσία του στο «παιχνίδι», γεγονός που αποτελεί απόδειξη της τάσης για αλλαγη παρέμβαση της ΕΚΤ, αν και δεν έχει άμεσο αντίκτυπο στην χώρα μας, ωφελεί ολους εκείνους που βρίσκονται στο τεντωμένο σχοινί μεταξύ βιωσιμότητας και κρίσης χρέους, εγγυώμενη μάλιστα την απώλεια οποιασδήποτε επίπτωσης στα πληθωριστικά επίπεδα. Η παρουσία ωστόσο κριτικής έναντι της απόφαση αυτής είναι αναπόφευκτη. Ανάμεσα σε σωρείες αναληθών και αντιεπιστημονικών κατακραυγών έναντι της απόφασης, υπάρχουν ευτυχώς και οι συνετές φωνές που αναφέρουν ορθώς πως, «σε πείσμα των (υπέρ)αισιόδοξων εκτιμήσεων, η σχεδιαζόμενη παρέμβαση της ΕΚΤ προσωρινώς θα αναχαιτίσει, πιθανότατα, την κρίση αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους στην ευρωζώνη, αλλά δεν πρόκειται να αποκαταστήσει συνθήκες χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και θετικές προσδοκίες μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών.» [1] Πράγματι, μια απόφαση «δεν φέρνει την άνοιξη» ,ούτε μπορεί να διορθώσει τις δομικές ατέλειες της νομισματικής ένωσης.

Δύο ημέρες μετά την απόφαση Draghi, η οποία σημειωτέον προκάλεσε κλυδωνισμούς στην Γερμανία, το Συνταγματικό δικαστήριο της χώρας, άνοιξε τον δρόμο για την ύπαρξη μόνιμου μηχανισμού διάσωσης, που αποτελεί αναμφισβήτητα άλλο ένα σταθερό και ομοσπονδιακό βήμα. Σε συνδυασμό με την εξαγγελία Draghi, η απόφαση αυτή εξαλείφει τις ερινύες τις διάλυσης του κοινού νομίσματος και θέτει προυποθέσεις εξόδου από τα σκοτεινά μονοπάτια της κρίσης χρέους. Το ολο σκηνικό, ενισχύεται και από τις χθεσινές εξαγγελίες Junker, οι οποίες σχεδόν επιβεβαίωσαν την παράταση του χρόνου δημοσιονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα. Όλα λοιπόν, δείχνουν πως η δεσπόζουσα μέχρι σήμερα λιτότητα εκ καγκελαρίας ορμώμενη και επιβαλλόμενη, κάμπτεται από μία κρυφή δύναμη που είναι η ανάγκη για περισσότερη Ευρώπη.

Φυσικά, τον παλμό -έστω και καθυστερημένα- έπιασε και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού συμβουλίου Van Rompuy, παρουσιάζοντας 4 θέσεις-κλειδιά, που αναμφισβήτητα δίνουν νέο αέρα στην ένωση. Οι προτάσεις του Rompuy που περιλαμβάνουν την προώθηση της τραπεζικής ένωσης, την προώθηση της δημοσιονομικής ένωσης, την ολοκλήρωση της οικονομικής ενοποίησης και την εγκαθίδρυση της πολιτικής ένωσης θα συζητηθούν στην σύνοδο κορυφής του Δεκέμβρη και αναμένεται να αποτελέσουν άλλο ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που θα σημάνει αλλαγή πορείας για την ένωση, εάν φυσικά αποφασισθεί.

Τελικά, η κατά πολλούς αδύναμη δομικά και αρχιτεκτονικά ευρώπη να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις μιας τέτοιου μεγέθους κρίσης, φαίνεται πως παίρνει τον σωστό δρόμο. Απομακρυσμένη από τον δρόμο της δημοσιονομικής λιτότητας και των αδιεξόδων που αυτή προκαλεί, κάνει μια αναγκαστική στροφή με το πηδάλιο να ελέγχεται από τους αξιωματούχους της Ένωσης. Και το δίλλημα που προκύπτει εδώ είναι σαφές: Αναγκαστική στροφή, ή αναγκαστική προσγείωση; Αυτό θα εξαρτηθεί από το επόμενο Eurogroup αλλά πολύ περισσότερο από τις συνόδους κορυφής του Οκτώβρη και του Δεκέμβρη. Εως τότε…ίδωμεν!

[1] Νίκος Κουτσιαράς : Η σημασία των πρόσφατων αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (για την ευρωζώνη και την Ελλάδα), Poleconomix.gr, 13/9/2012 http://www.poleconomix.gr/portal/pages/4471  

Θα αρχίσω από το σημαντικότερο, δηλαδή την στρεβλωμένη και απολύτως παρεξηγημένη έννοια της απεργίας στη χώρα μας. Το ιερό και απολύτως σεβαστό δικαίωμα στην απεργία, ως απαύγασμα του δημοκρατικού ιδεώδους θα έπρεπε να μένει τόσο ατόφιο ώστε να αποτελεί το ύστατο μέσο διεκδίκησης δικαιωμάτων, και όχι να χρησιμοποιείται σε τέτοια ευρεία και μαζική κλίμακα, συνοδευόμενο δε από καταλήψεις-μια έννοια σχεδόν άγνωστη στην Ευρώπη που τόσο εύκολα κατακρίνουμε τον τελευταίο καιρό. Επίσης, η απεργία προϋποθέτει παντελή απουσία της ασυδοσίας, την οποία μπορούμε να προσάψουμε μαζί με πολλά άλλα στους απεργούς. Όπως το δικαίωμα της απεργίας είναι ιερό, εξίσου ιερό είναι και το δικαίωμα στην εργασία. Και αν κάποιος με κατηγορήσει πως δεν σέβομαι τις δημοκρατικές και πλειοψηφικές αποφάσεις για κλιμάκωση των κινητοποιήσεων των συνδικάτων, τότε θα απαντήσω πως πριν από οποιαδήποτε τέτοια ρήση, καλό θα ήταν τα ίδια τα συνδικάτα να κάνουν μια πολύ βαθιά και ουσιαστική ενδοσκόπηση για να βρουν τις δικές τους αδυναμίες και λάθη πριν προβούν να κατηγορήσουν για προδοσία τον οποιοδήποτε επικριτή τους. Οι εργαζόμενοι που θέλουν να δουλέψουν, έχουν αναφαίρετο δικαίωμα να το πράξουν χωρίς κανένα εξωτερικό κώλυμα.

Το δεύτερο ζήτημα που προκύπτει και είναι άξιο μνείας είναι η διπροσωπία. Οι ίδιοι άνθρωποι και πολίτες που παρουσιάζοντας ψευδώς ως θιασώτες της πολιτικής αλλαγής και ως φορείς του αιτήματος της κατάρρευσης του παλαιοκομματισμού, είναι οι ίδιοι που τρέφουν τον παλαιοκομματισμό με χρυσά κουτάλια. Είναι αυτοί που δίνουν στον αγώνα για καλύτερη ζωή και δικαίωμα στην ανθρώπινη εργασία κομματική χροιά, εκείνοι που κατακερματίζουν τον αγώνα και τις διεκδικήσεις τους σε 2 ή 3 διαφορετικές πορείες, εκείνοι που δεν παρουσιάζονται ως ενιαίος φορέας-που ίσως θα είχε και ισχυρότερη δυναμική- αλλά ως ΠΑΜΕ ή ΣΥΡΙΖΑ, ευτελίζοντας κάθε έννοια υγιούς συνδικαλισμού, μένοντας προσκολλημένοι στο κομματικό συμφέρον-το οποίο δεν νοιάζεται επ’ ουδενί για το εάν αύριο θα έχουν φαγητό στο σπίτι τους- και δημιουργώντας μια κατάσταση που δεν ωφελεί ούτε τους ίδιους αλλά ούτε την χώρα.

Σχετικά με την παρέμβαση του πρωθυπουργού για το άνοιγμα της χαλυβουργίας, θα την χαρακτήριζα ως εν μέρει θετική ενέργεια, έχοντας όμως ηχηρές ενστάσεις. Αν και η παρέμβαση Σαμαρά δείχνει ουσιαστική θέληση για αλλαγή και επανεκκίνηση της οικονομίας και έλλειψη φόβου απέναντι στα συμφέροντα που θέλουν μια Ελλάδα ανίσχυρη βιομηχανικά, ωστόσο δεν υπήρξε στοιχειώδης σεβασμός και κατανόηση στα προβλήματα των απεργών, πολλοί από τους οποίους αντιμετωπίζουν προβλήματα βιοπορισμού και βρίσκονται αντιμέτωποι με το φάσμα της ακραίας φτώχειας, έχοντας στον νου τους την επιβίωση όχι μονο την δική τους αλλά και των παιδιών τους. Είναι ανάρμοστο και απάνθρωπο να στέλνεις ΜΑΤ σε ανθρώπους χειμαζόμενους από την κρίση. Η ανάπτυξη που επιθυμεί να φέρει ο πρωθυπουργός στη χώρα, μπορεί να είναι επιθυμητή από όλους, αλλά ας μην ξεχνά πως πρέπει να έχει ως γνώμονα τον πολίτη και όχι απλά τους αριθμούς.

Συνοψίζοντας, το όλο σκηνικό αποσύνθεσης, νομίζω πως πρέπει σταδιακά να εκλείψει. Και οι δύο πλευρές έχουν δίκιο, και οι δύο πλευρές έχουν άδικο, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Το ζήτημα επικεντρώνεται στην εύρεση της αριστοτελικής χρυσής τομής, και στην κατά τον μέγιστο δυνατό ικανοποίηση των συμφερόντων ολων των πλευρών. Η κυβέρνηση οφείλει να διασφαλίσει την ανάπτυξη και οι εργαζόμενοι να συνδράμουν σε αυτή την κατεύθυνση θετικά, χωρίς όμως να επιτρέψουν σε κανένα μικροκομματικό συμφέρον να τους υποδείξει τα δικαιώματα για τα οποία οι ίδιοι έχουν μοχθήσει. Εκείνοι που βάζουν σπίθες στους εργάτες, είναι εκείνοι που –όχι μονο δεν ξέρουν τι θα πει «μεροκάματο» και εργατικός μόχθος- αλλά εκείνοι που με την χρόνια προσκόλληση τους σε πεπαλαιωμένες θέσεις συνέδραμαν με τον τρόπο τους στο να φτάσουμε στην σημερινή άθλια κατάσταση. Οφείλουμε όλοι να τους αποτινάξουμε από την κοινωνία και να απομακρύνουμε λογικές «τζάμπα μαγκιάς» από το σύνολο του πολιτικού και κοινωνικού ιστού της χώρας.

Η κρίση βρήκε την Ευρώπη απροετοίμαστη. Τέσσερα χρόνια μετά το ξέσπασμά της και ενώ έχει παραδώσει 4 μέλη της στα σπλάχνα της ύφεσης, βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο σταυροδρόμι που έχει θεωρητικό και πολιτικό χαρακτήρα. Από τη μία πλευρά βλέπει τον δρόμο του ευρωομολόγου, της δημοσιονομικής ένωσης και κατ’ επέκταση της περισσότερο ομοσπονδιακής Ευρώπης, και από την άλλη το γνωστό -αλλά με νέα δεδομένα- μονοπάτι του νεολειτουργισμού, με τις πολιτικές να προχωρούν ταχύτερα παρεισφρύοντας εντονότερα η μία εντός της άλλης και με τη διαδικασία του spillover να λαμβάνει εντελώς νέες διαστάσεις, πολύ διαφορετικές από ότι είχε ονειρευτεί ο Lindberg στις αρχές του 1950.

Η σύνοδος της 28^ης Ιουνίου, φημολογoύταν πως θα είναι έκδηλη αυτού του διλλήματος και πως θα δώσει στην Ένωση μια δυνατή σπρωξιά προς μια εκ των δυο κατευθύνσεων. Αυτό δεν συνέβη ποτέ. Αν και η διαμάχη για το ποιος είναι ο πλέον κατάλληλος δρόμος για την ένωση είναι ζωηρή, το ζήτημα δεν επικεντρώνεται στον δρόμο αλλά στα πρόσωπα.

Διαβάζοντας, ακούγοντας και κατανοώντας το ευρωπαϊκό οικοδόμημα στην σύγχρονη μορφή του, δηλαδή από το 1991 και μετά, γίνεται αντιληπτό πως είναι σθεναρή η απουσία μεγάλων πολιτικών προσωπικοτήτων, τόσο σε διακυβερνητικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο. Ως απόρροια της συγκεκριμένης απώλειας διαφάνηκε και η έλλειψη πολιτικής βούλησης για «περισσότερη Ευρώπη». Η δράση και οι διακηρύξεις των αρχηγών των κρατών μελών αρκέστηκαν σε δειλά βήματα προόδου, ενώ έκδηλη της αδυναμίας διεκπεραίωσης της πολιτικής ολοκλήρωσης ήταν πρώτον η αποτυχία της συνταγματικής συνθήκης και δεύτερον η τοποθέτηση «low profile» πολιτικών προσώπων στις θέσεις κλειδιά της Ένωσης.

Η κρίση στην Ευρώπη κατά την προσωπική μου άποψη δεν είναι αμιγώς οικονομική. Είναι  ένα συνονθύλευμα εγγενών αδυναμιών της ΟΝΕ και της Πολιτικής ατολμίας για εμβάθυνση. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συνέβαινε εάν το 1992 μαζί με την Νομισματική προωθούνταν και η Οικονομική Ενοποίηση. Το σίγουρο είναι πως μια τέτοια κίνηση, θα έβρισκε την Ένωση καλύτερα οχυρωμένη έναντι στην κρίση χρέους, ίσως και να την άφηνε αλώβητη. Προς το παρόν, η λύση στην κρίση προσπαθεί να δοθεί μέσω ήδη γνωστών και -κατ’ εμέ- αποτυχημένων μεθόδων. Ίσως η πολιτική ένωση να είναι ένα βήμα, η αρχή του τέλους της κρίσης. Το μόνο σίγουρο είναι πως οποιοσδήποτε και αν είναι ο χαρακτήρας της τελικής λύσης, θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από σιγουριά, ευθύνη και μία νέα πτυχή για τα ευρωπαϊκά πράγματα: αληθινή ματιά στις κοινωνίες, μακριά από τους ελιτισμούς των Βρυξελλών.