Όπως εμφανίζονται, έτσι πετούν μακρύτερα, επιτείνοντας τη μελαγχολία εκείνων που θα ήθελαν να ξεκουράσουν το βλέμμα πάνω τους λίγο περισσότερο… αλλά τα κοτσύφια δεν πλησιάζουν πραγματικά, απλώς χαιρετούν τους ανθρώπους και συνεχίζουν το πέταγμά τους.

Τον Σταύρο Θεοδωράκη τον κοιτούσα πάντα με δυσπιστία. Κατά καιρούς μού άρεσαν οι λούμπεν δημοσιογραφικές του βόλτες στα παραπήγματα της κοινωνίας, αν και σχεδόν πάντοτε οι εκπομπές ολοκληρώνονταν χωρίς την απαιτούμενη στροφή προς το συμπέρασμα. Not quite there, yet, που λένε και οι Άγγλοι.

Δημοσιογραφικά οι καταγραφές του είναι ενδιαφέρουσες. Συνδυάζουν το on-the-road στυλ με ερωτήσεις άμεσες, οι οποίες, όμως, παραμένουν στο επίπεδο της συλλογής στοιχείων και μαρτυριών μέσα από το γοητευτικό βλέμμα της κάμερας, η οποία θωπεύει το θυμικό των κατά τόπους Ελλήνων – όμως, το intelect στοιχείο υπολείπεται, όταν έρχεται η ώρα της σύνθεσης.

Προσπαθώ να ξεχάσω την κακή στιγμή της συνέντευξης με τον Μιχαλολιάκο, κατά την οποία, δυστυχώς, το στακάτο μετα-μοντέρνο ύφος υπέστη (τηλεοπτική) ήττα βαριά από το Μανιάτη αρχι-Χρυσαυγίτη. Ήταν σαν μια στιγμή να συγκρούστηκαν δύο θολερές κουλτούρες και νίκησε η πιο μπρουτάλ.

“Το Ποτάμι” είναι ένα ενδιαφέρον πείραμα στο βαθμό που δεν είναι αποτέλεσμα οργανωμένης προσπάθειας του “συστήματος” να “στήσει” αυτό -που εκείνοι που γνωρίζουν υποστηρίζουν ότι- είναι αναγκαίο εδώ και καιρό: μία grassroots πρωτοβουλία, η οποία θα προσελκύσει, με αυθεντικό και άναρχο (δηλαδή, διαδικτυακό) τρόπο την προσοχή του κοινού, και με όπλα την απλότητα και την κοινή λογική θα αποτελέσει μοχλό πίεσης των ηθελημένα αδρανών (παλαιο)πολιτικών…

Ο Σταύρος είναι το νέο πρόσωπο στο πολιτικό σκηνικό. Μόλις τώρα άλλαξε σελίδα, αν και ο φράχτης μεταξύ δημοσιογραφίας και πολιτικής είναι απελπιστικά χαμηλός. Η απαιτούμενη τεχνοκρατική παρέα που θα μετατρέψει την κίνηση σε εναλλακτικό σχέδιο, προς το παρόν παραμένει στο παρασκήνιο.

“Δεν ξέρω πως να αρχίσω,” λέει με μεταμοντέρνα απλότητα στο μονόλογο μανιφέστο. “Μόνο Σταύρο με λένε, μόνο Σταύρο…” θα συμπλήρωνε ο Νιόνιος με τα λόγια του κότσυφα.

Θα δούμε…

Πριν από τρία χρόνια, η κρίση έσκασε στα χέρια του Γ. Παπανδρέου. Ήταν αποτέλεσμα, όμως, ολιγωρίας πολλών ετών. Ο Καρακούσης στο tovima.gr μπορεί να διηγηθεί την εθνική αποτυχία κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης σε λίγες παραγράφους. Έγραφε πριν από λίγο καιρό (3.2.2013): “Το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου κέρδισε την εξουσία υποσχόμενος την ‘αλλαγή’ και πολλά άλλα. Η πολιτική αλλαγή όντως επήλθε, έγιναν και κάποια από εκείνα που είχε υποσχεθεί, αλλά τα περισσότερα έμειναν ανεκπλήρωτα ή απεδείχθησαν ατελέσφορα… Η πραγματική αλλαγή επιχειρήθηκε μετά το 1985, όταν η δική του οικονομική πολιτική κατέρρευσε και αποδέχθηκε εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προσέφερε και τη χρηματοδότηση διάσωσης της οικονομίας. Τότε με το Πρόγραμμα Σταθεροποίησης και Ανάπτυξης όπως το βάφτισε ο Κώστας Σημίτης – υπουργός Εθνικής Οικονομίας του Ανδρέα Παπανδρέου – έγιναν τα πρώτα μεγάλα βήματα απελευθέρωσης και επιχειρήθηκε ο έλεγχος των δημοσίων οικονομικών. Εκείνο το πρόγραμμα ήταν τριετές και στην προμετωπίδα έφερε το σύνθημα ‘Καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε’.”

Συνεχίζει: “Ο πρώτος χρόνος του προγράμματος που εφάρμοσε ο Κώστας Σημίτης διακρίθηκε από τα σκληρά μέτρα που προέβλεπε και από τις πολλές αντιδράσεις. Ο δεύτερος χρόνος ήταν υποτονικός, αλλά κάτι πήγε να αρχίσει στη ζώνη της ανάπτυξης. Ο τρίτος χρόνος του προγράμματος ήταν αφιερωμένος στη διόρθωση των δημοσίων οικονομικών. Στο τέλος του 1987 κυριάρχησαν οι διαμάχες για τον προϋπολογισμό, τους φόρους και τα έσοδα της φοροδιαφυγής. Ο Σημίτης επέμεινε, ο Τσοβόλας έκανε αντίσταση, ο Κουτσόγιωργας, ο Ακης και οι υπόλοιποι σιγοντάριζαν γιατί δεν άντεχαν την επιτυχία του τότε τσάρου της οικονομίας και έτσι κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού ο Παπανδρέου απέπεμψε τον Σημίτη. Τα πλήθη ικανοποιήθηκαν γιατί έφυγε ο «άκαρδος» υπουργός Εθνικής Οικονομίας, αλλά το 1988 τα σκάνδαλα κυριάρχησαν και τα δημόσια οικονομικά εκτροχιάστηκαν. Στις εκλογές του 1989 ο Παπανδρέου είπε εκείνο το αμίμητο ‘Τσοβόλα δώσ’ τα όλα’ και η εκδίκηση των ελλειμμάτων δεν άργησε να έλθει. Στις αρχές του 1990 το ελληνικό κράτος είχε ξεμείνει από λεφτά και έφθασε να προσφέρει επιτόκιο 27% για να πληρώνει μισθούς και συντάξεις.

Η επόμενη απόπειρα δημοσιονομικής εξυγίανσης από τον Κ. Μητσοτάκη έμεινε επίσης στη μέση για πολιτικούς λόγους. Εκείνη που ανέλαβε ο Αλέκος Παπαδόπουλος το 1994 χάθηκε το 1997 επειδή επικράτησαν υπερφίαλες αντιλήψεις στην τότε ηγέτιδα πολιτική τάξη. Εκτοτε μόνο ατελείς προσπάθειες ανελήφθησαν και έτσι φθάσαμε στο σημερινό χάλι της χρεοκοπίας…”

Σε μία παραπλήσια, δική μας ανάγνωση (που περιλαμβάνει και όσους ηγέτες δεν αναφέρθησαν), τα προηγούμενα μεταφράζονται σε: ελλείμματα, πελατειακό κράτος, μεγαλύτερα ελλείμματα, λαϊκισμό, χαμένες ευκαιρίες, ατολμία, πολιτικό ερασιτεχνισμό.

Για τον ξένο τεχνοκράτη και επιστήμονα, η Ελλάδα αποτελεί μυστήριο. Όταν η υπόθεση εργασίας υποχρεωτικά εντάσσει τη χώρα στην ευρωζώνη, η απελπισία του αναλυτή μεγαλώνει. Στο μυαλό του, τα σενάρια καταστροφής αγγίζουν τη βεβαιότητα. Βέβαια, όσοι νομπελίστες υποσχέθηκαν στους επενδυτές την χρεοκοπία της Ελλάδας έπεσαν έξω. Πρόσφατα, ένας από αυτούς υποχρεώθηκε να παραδεχθεί δημοσίως ότι η εκτίμησή του ήταν λανθασμένη. Ήταν όμως;

Επιστημονικά δεν ήταν καθόλου λάθος γιατί όπως και να το εξετάσουν, τα νούμερα ‘δεν βγαίνουν’. Κι ας επιμένει ο Στουρνάρας ότι εντός του έτους, άντε στις αρχές 2014, θα υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα. Τί σημαίνει όμως αυτό; Τίποτε παραπάνω από το ότι θα σταματήσουμε να δανειζόμαστε για τα προς το ζειν. Μετά ακολουθεί η αναγκαία ραγδαία μείωση του χρέους, που αν δεν επιτευχθεί με νέο κούρεμα, απαιτεί καλπασμό του ΑΕΠ για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Τόσο οι νομπελίστες, όσο και οι εγχώριοι πολιτικολογούντες οικονομολόγοι (Στουρνάρας, Μηλιός, Βαρουφάκης κ.λπ.) θα πρέπει να παραδεχθούν ότι αυτά είναι δύσκολα πράγματα για μία χώρα στην οποία το εκάστοτε κυβερνών κόμμα θεωρεί τους πολίτες (και τα επαγγέλματά τους) ως εκλογικά κοινά και πολιτεύεται ανάλογα με τις ανάγκες του εκλογικού κύκλου. Και βέβαια, αυτή τη φορά η ανάπτυξη δεν θα έρθει με την αύξηση της κατανάλωσης των ιθαγενών. Πάνε αυτά. Οι πιστωτικές κάρτες με τα ληστρικά επιτόκια, και τα εποχικά καταναλωτικά δάνεια που τροφοδοτούσαν την αγορά και τα εύκολα κέρδη των τραπεζών αποτελούν παρελθόν.

Η ανάπτυξη θα προκύψει από σοβαρές και καινοτόμες επενδύσεις, που θα προσελκύσουν ποιοτικούς επισκέπτες (εποχικούς αλλά και σε μόνιμη βάση) και θα παράξουν προϊόντα και υπηρεσίες με στόχο τις αγορές του εξωτερικού. Η προσπάθεια αυτή απαιτεί (τη γνωστή σε όλους μας) ‘αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας’, και προϋποθέτει καινοτομία, πρωτοτυπία, σχέδιο, σοβαρότητα και -βέβαια- επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα.

Αυτά δεν αποτελούν ιδεολογικό ζήτημα. Είναι απλώς ζήτημα αποτελεσματικότητας, προκειμένου η χώρα να είναι σε θέση να εκμεταλλευθεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της, τα οποία -σε μεγάλο βαθμό- είναι ανεξάρτητα της δράσης των Ελλήνων. Τα υπόλοιπα είναι κακής ποιότητας προπαγάνδα, διαφορετικής προέλευσης, είτε λόγω συμφέροντος, είτε λόγω ανάγκης ομαδικής ψυχοθεραπείας εντός κομματικών τειχών, ανάλογα από που το βλέπει ο καθένας.

Η διέξοδος από τον φαύλο κύκλο των ελλειμμάτων, της αποτυχίας και του μέτριου πολιτικού προσωπικού απαιτεί δραστικές λύσεις. Κυρίως απαιτεί μεγάλη μερίδα Ελλήνων πολιτικών να αποφασίσει να θυσιαστεί στο βωμό της διαχείρισης της κρίσης.

Αυτό θα αποτελέσει την αρχή της επίλυσης του ελληνικού προβλήματος.

Που και που το πλοίο έβγαινε αρόδο, αλλά όχι πολύ μακρυά, έτσι για να μην κολλήσουν τα βαγονάκια και τα κοτσανέλα και να γρασάρουν τα σχοινιά. Τότε το πανί άλλαζε μορφή. Πότε έπαιρνε χρώμα αλλαγών και μεταρρυθμίσων και άλλοτε γινόταν κοινωνικά ευαίσθητο με χαμογελαστά πρόσωπα να ατενίζουν το μέλλον. Όμως, τα χρώματα των πανιών δεν άλλαζαν την πορεία. Το καράβι έκανε κύκλους. Μόλις ξεπρόβαλε η ανοικτή θάλασσα, το πλοίο επέστρεφε. Το πλήρωμα ήταν μπερδεμένο, τα μηνύματα δεν έβγαζαν νόημα, και οι ντόπιοι κοιτούσαν απορημένοι, προσπαθώντας να καταλάβουν τις προθέσεις του καπετάνιου.

Αρκετοί θυμούνται τον τελευταίο μεγάλο καπετάνιο. Σπάνια εμφανιζόταν στη γέφυρα. Προτιμούσε το γραφείο του ή προτιμούσε να βγαίνει στην παραλία να τα πίνει με φίλους από τα παλιά. Τότε, έλεγαν πολλοί, άλλαζε εικόνα, γινόταν διαφορετικός. Απέφευγε την καμπίνα πλοήγησης. Εκεί άφηνε άλλους. Άλλωστε είχε δώσει σαφείς οδηγίες για την πορεία. Να είναι ασφαλής. Το πλοίο δεν έπρεπε να βρεθεί σε κίνδυνο. Κι ας μην έβγαινε από το λιμάνι.

Υστερα από χρόνια άξαφνα έφυγε. Στις κουβέντες του το πλήρωμα δεν έχει καλά λόγια να πει για αυτόν που τον διαδέχθηκε. Στην αρχή φάνηκε δυναμικός, με σχέδια, αλλά πέρασε όλο τον καιρό στο κατάρτι, να κοιτά τον ορίζοντα, με σκέψεις που δεν χωρούσαν στο μυαλό του πληρώματος.

Ξαφνικά, κάτι ξένοι που είχαν έρθει για επίσκεψη έπεισαν τον καπετάνιο να λύσει τους κάβους. Το πλοίο άρχισε να κινείται. Όμως, οι άξονες κίνησης, η καρίνα, οι προπέλες δεν λειτουργούσαν καλά. Γύρισαν πίσω άρον άρον και άρχισαν τις επισκευές, οι οποίες έμοιζαν ατελείωτες. Το ηθικό έπεσε, οι αξιωματικοί έκαναν του κεφαλιού τους, ορισμένοι είχαν ήδη αρχίσει να κάνουν πρόβες στη τιμονιέρα και καμώνονταν τους σπουδαίους. Με το ‘να και με τ’ άλλο, το πλοίο δεν σαλπάρισε ποτέ.

Στις αρχές του καλοκαιρού, νέος καπετάνιος ήλθε και ανέλαβε το τιμόνι. Στην αρχή καθυστέρησε, μετά κουτσά στραβά το καράβι βγήκε στα ανοικτά. Οι προσπάθειες συντονισμού και πλοήγησης ήταν δύσκολες. Ήταν πολύς ο καιρός που είχε μείνει ακίνητο. Από την άλλη, οι εργασίες δεν είχαν προχωρήσει. Ήταν και εκείνα τα ανταλλακτικά που περίμεναν από το εξωτερικό και δεν έρχονταν. Το πλοίο ήταν βαρύ, το πλήρωμα κουρασμένο, οι προμήθειες λιγοστές. Στην αρχή προσπάθησε να πείσει το πλήρωμα ότι θα τα καταφέρουν. Μετά άρχισε και ο ίδιος να αναρωτιέται: Πώς να το στρίψεις να έλθει στην πορεία του; Και πόσο καιρό θα έπαιρνε;

Οι πολίτες απέχουν από τους συνήθεις βερμπαλισμούς των πολιτικών, τον ξύλινο και στρογγυλεμένο λόγο, την αποφυγή ξεκάθαρων νοημάτων, που εξυπηρετούν την ασάφεια, που με τη σειρά της διευκολύνει τον δρόμο προς την κάλπη.

Οι πολίτες είναι ιδιαίτερα δραστήριοι στον χώρο του micro-blogging. Και εκδηλώνουν την προτίμησή τους, πατώντας το κουμπί ‘Follow’ όταν επισκέπτονται τους πολιτικούς στο twitter. Αυτό σημαίνει ότι επιλέγουν να λαμβάνουν απευθείας μήνυμα από τους πολιτικούς, κάθε φορά που αυτοί διατυπώνουν μία σκέψη, άποψη ή αντιδρούν στα δημόσια πράγματα.

Το Twitter απορρίπτει την φλυαρία, επιτρέποντας την πληκτρολόγηση φράσεων 140 χαρακτήρων (περίπου 25 λέξεις στα ελληνικά).  Ο περιορισμός αυτός είναι ιδιαίτερη δοκιμασία για την ουσία του πολιτικού λόγου. Από το άλλο μέρος, οι δημοσιογράφοι γνωρίζουν ότι κάπου εκεί εξαντλείται -ποσοτικά- και η υποχρέωσή τους να ανακοινώσουν την είδηση. Συνήθως, ο ναρκισσισμός, που συνοδεύει την (πρώην) τέταρτη εξουσία δεν τούς αφήνει να το πράξουν. Εκπέμπουν περισσότερα λόγια, θολώνουν το μήνυμα, προσπαθώνας να δώσουν αξία στον διαμεσολαβητικό τους ρόλο, ο οποίος χάνεται. Και αυτό διότι, οι ‘πηγές’ έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν απευθείας με τους πολίτες.

Σε πρόσφατη έρευνα του Pew Research Center των ΗΠΑ, διαπιστώθηκαν οι μεγάλες διαφορές περιεχομένου μεταξύ των μηνυμάτων του Twitter και των παραδοσιακών Μέσων, ακόμη και σε σε σχέση με το νεότερο περιβάλλον πολιτικού λόγου που δημουργεί η ραγδαία ανάπτυξη των blogs.

Λεπτομερής εξέταση πάνω από 20 εκατ. μηνυμάτων του Twitter (Tweets) σχετικά με την προεκλογική κούρσα για την προεδρία των ΗΠΑ διαπιστώνει ότι η πολιτική συζήτηση στο Twitter είναι διαφορετική από εκείνη που απαντάται στα blogs: είναι πιο έντονη, ευμετάβλητη και ακόμη λιγότερο ουδέτερη. Και οι δύο νέες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης διαφέρουν αισθητά από την πολιτική αφήγηση που οι πολίτες λαμβάνουν από την ειδησεογραφική κάλυψη των κατεστημένων Μέσων Ενημέρωσης.

Το φαινόμενο αυτό επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Αναδεικνύει την σταδιακή επιστροφή της επικοινωνιακής εξουσίας πίσω στην κοινωνία των πολιτών (με αδόμητο και χαοτικό τρόπο, χαρακτηριστικά στα οποία στηρίχθηκε και αυτή καθεαυτή η έκρηξη του διαδικτύου), ενώ από την πλευρά των παλαιών Μέσων Ενημέρωσης, ίσως να αποτελεί ευκαιρία μεταστροφής τους προς πιο αντικειμενικό περιεχόμενο, με την αξιοποίηση της τεχνογνωσίας και της συσσωρευμένης εμπειρίας τους στον χώρο. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να μπορέσουν να ακολουθήσουν τις νέες πλατφόρμες.

Παρόμοια είναι και τα πράγματα στον χώρο της πολιτικής. Άλλωστε στην Ελλάδα, ο στενός εναγκαλισμός των δύο χώρων έχει ως συνέπεια την παράλληλη πορεία τους από την άνοδο στην πτώση. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η πολιτικο-επικοινωνιακή ελίτ “ανδρώθηκε” εν μέσω φαινομένων που προκάλεσαν την έντονη αμφισβήτηση της αξιοπιστίας και φερεγγυότητας πολιτικών και δημοσιογράφων, εντέλει υποσκάπτοντας τον δημόσιο ρόλο τους στα μάτια της ελληνικής κοινωνίας.

Η κρίση που ακολούθησε και η υποχρεωτική διαχείρισή της προκάλεσε και την πτώση των κομμάτων. Μία από τις συνέπειες είναι η πλήρης απομάκρυνση των νέων από την κατεστημένη πολιτική και η αναζήτηση εναλλακτικών καναλιών πολιτικού λόγου και κινητοποίησης. Στο πεδίο αυτό, τα κοινωνικά δίκτυα (social networks) αλλάζουν τα δεδομένα και διευκολύνουν την εκδήλωση των τάσεων.  Αυτό που ακολουθεί είναι η ψηφιακή ανάδειξη των προσώπων, έναντι των συλλογικών σχηματισμών. Το διαδίκτυο επιτρέπει τη διάκριση των προσωπικοτήτων από τον σωρό της πολιτικής, με την προϋπόθεση ότι τα χαρακτηριστικά τους τυγχάνουν της έγκρισης του διαδικτυακού κοινού. Με λίγα λόγια, το μέλλον των δημοσιογράφων και των πολιτικών στηρίζεται στο κατά πόσο θα γίνουν αποδεκτοί από το κοινό του Facebook, του Twitter και των υπόλοιπων ανερχόμενων κοινωνικών δικτύων, αλλά και αυτών που θα εμφανιστούν το επόμενο διάστημα.

Τα δεδομένα αλλάζουν με ταχύτητα που η παραδοσιακή θεώρηση αδυνατεί να ακολουθήσει. Η επικοινωνιακή απήχηση ακολουθεί νέα χαρακτηριστικά, τα οποία βρίσκονται υπό διαμόρφωση. Οι νέοι άνθρωποι οδηγούν τις εξελίξεις, αλλά δεν δείχνουν καμμία διάθεση να καθοδηγηθούν από τα πολιτικά κόμματα.

Η λειτουργία του Twitter είναι χαρακτηριστική της επίδρασης του ψηφιακού μηνύματος, το οποίο ταξιδεύει με τον ίδιο τρόπο που ένας ιός μεταδίδεται στον πληθυσμό. Κάθε μήνυμα (tweet) φθάνει στους αποδέκτες του, οι οποίοι μπορούν να το αναμεταδώσουν (re-tweet) και να επικοινωνήσουν με δεκάδες χιλιάδες χρήστες, οι οποίοι το μεταδίδουν σε χιλιάδες άλλους κ.ο.κ. Με τα δεδομένα του Twitter, ποιός άραγε θα είχε μεγαλύτερη επίδραση στη δημόσια σφαίρα των νέων ανθρώπων; Ο Αντώνης Σαμαράς με 6.000 followers, ο Γιώργος Παπανδρέου με 20.000, η Εύα Καϊλή με 14.000 ή ο Σάκης Ρουβάς με 100.000 followers; Τα συμπεράσματα δικά σας. Όπως και οι σκέψεις για τις αλλαγές που έρχονται στον χώρο της πολιτικής επικοινωνίας.

Η πολιτική κουβέντα αρέσει στον Έλληνα. Είχε πάντα την ικανότητα να βυθίζεται στην περιπτωσιολογία, σε αναπολήσεις του παρελθόντος, αλλά και σε προσωπικά περιστατικά, τα οποία τοποθετούσε το επίκεντρο των επιχειρημάτων του, ως στιγμές αυθεντικής γνώσης. Αυτή η προσέγγιση “καφενείου”, που περισσότερο αποσκοπούσε στην αυτοϊκανοποίηση και λιγότερο την επίλυση προβλημάτων αποδείχθηκε πολύ βολική για τα κόμματα, ως βάση οικοδόμησης της επιρροή τους.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ουσία απουσίασε από την πολιτική συζήτηση. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων παρέμεινε σε γήινο επίπεδο με έντονα τα συστατικά εκδίκησης. Οι δράσεις υπήρξαν αυστηρά κομματικές, όπως και οι διορισμοί των στελεχών στον δημόσιο τομέα.

Σήμερα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η κομματική θεώρηση των πραγμάτων στη χώρα εδώ και καιρό έχει χάσει το νόημά της. Σε τέτοιο βαθμό, που το επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης μετατοπίστηκε και χώρισε τον πολιτικό κόσμο σε Μνημονιακούς και αντι-Μνημονιακούς. Και βέβαια, αυτή η γελοιότητα δεν άντεξε στον χρόνο, αφού πλέον, η συναινετική διακυβέρνηση υπό την σκέπη Παπαδήμου λειτουργεί ως κάθαρση για όλους όσοι επέλεξαν την κομματική προσέγγιση στην κρίση.

Σήμερα, οι πολίτες έχουν απορρίψει τις ακρότητες στην πολιτική. Ομοίως απεχθάνονται την ανικανότητα. Αυτός, ίσως, είναι και ο κύριος λόγος που ο δικομματισμός έχει μειωθεί στο μισό, η ΝΔ έχει ψυχολογικά προβλήματα, το ΠΑΣΟΚ καταρρέει, ομάδες πολιτών περιπλανώνται στις παρυφές της Αριστεράς, προσπαθώντας να αντιληφθούν το φαινόμενο Τσίπρα (για παράδειγμα, για πρώτη φορά οι δημοσκόποι βλέπουν διαρροές από ΝΔ προς ΣΥΡΙΖΑ), ενώ πολλοί κρύβονται από τους δημοσκόπους, περιμένοντας κάτι διαφορετικό.

Αναμφισβήτητα, ο νέος χώρος που μπορεί να γεννήσει έναν νέο πολιτικό σχηματισμό, ή μία συνεργασία πολιτικών δυνάμεων είναι το κέντρο. Το πολιτικό κέντρο, γιατί επιτρέψτε μου, η έννοια “κοινωνικό κέντρο”, προς το παρόν, δεν έχει περιεχόμενο. Εκτός αν τής δώσουμε περιεχόμενο, όταν ανοίξει αυτός ο διάλογος.

Στη χώρα μας όλα αυτά είναι συγκεχυμένα για πολλούς λόγους. Ένας λόγος είναι ότι ο μέσος Έλληνας υπέφερε πάντοτε από βαρειά κομματικοποίηση. Αυτό συντηρεί και το επιθανάτιο ρόγχο των χάρτινων εφημερίδων. Η κομματική τους προσήλωση, οι γελοίοι τίτλοι, οι απέλπιδες προσπάθειες να χειρισθούν την ατζέντα, τα μαύρα 6-στηλα της απελπισίας, όταν είσαι αντιπολίτευση, η διαρκής ξενέρωτη αισιοδοξία και το όραμα όταν ανήκεις στην κυβέρνηση. Ευτυχώς ήρθε το ίντερνετ και τις σκοτώνει. Αργά, αλλά μεθοδικά.

Η ευκαιρία για το μέλλον εντοπίζεται στη δυνατότητα της παρούσας και επόμενης κυβέρνησης να σχεδιάσει και να εφαρμόσει ισχυρές διαδικασίες ανάπτυξης, ‘ανθρωποκεντρικού’ χαρακτήρα. Στόχος είναι η επιστροφή της κοινωνίας στην πολιτική (και αντιστρόφως), όχι μέσω του ιδεολογικού προσεταιρισμού και του πελατειακού συστήματος, αλλά μέσω της αύξησης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον εκάστοτε φορέα εξουσίας, ως αποτέλεσμα της παραγωγής έργου εμφανούς στην κοινωνική καθημερινότητα, καθώς και μετρήσιμου ως προς την αποτελεσματικότητά του.

Η νέα πολιτική ιδεολογία είναι η “ιδεολογία της αποτελεσματικότητας”, η ικανότητα δηλαδή των κυβερνώντων να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα προβλήματα, να εσωτερικεύουν τις ανησυχίες των πολιτών για το μέλλον και να προλαβαίνουν την εμφάνιση νέων εστιών προβλημάτων, μέσω έγκαιρου σχεδιασμού και υλοποίησης κατάλληλων μέτρων πρόληψης.

Στη νέα εποχή, η πολιτική αλλάζει περιεχόμενο. Μαζί και τα διάφορα ιδεολογικά πεδία, με τα δυσδιάκριτα όρια. Ο προσδιορισμός του κάθε πολιτικού χώρου πλέον, εμπεριέχει πολλές παραμέτρους.

Για παράδειγμα, κατά τη γνώμη μου, κέντρο πρώτα απ’ όλα σημαίνει “στάση ζωής”, τόσο για τους πολίτες, όσο και για τους πολιτικούς. Σημαίνει νέα θεώρηση των πραγμάτων κάτω από σύγχρονο πρίσμα. Χαρακτηριστικά του είναι το μέτρο, η μετριοπάθεια, η αποτελεσματικότητα, η ατομική τιμιότητα και ο σεβασμός στο κοινωνικό σύνολο, ο διαρκής σχεδιασμός και η πραγματική ανάληψη της υποχρέωσης της ανανέωσης. Ακόμη, κέντρο είναι, ως είναι φυσικό, η απομάκρυνση από τα άκρα, όχι μόνο τα πολιτικά αλλά και της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, όταν τεντώνουμε το “ηθικό”, τότε μπορεί να παραμένει νόμιμο, αλλά σχεδόν σίγουρα θα είναι ηθικά απαράδεκτο.

Συγχρόνως, αξίζει να εξαντλήσουμε τη κουβέντα που έχει ανοίξει για τις παραμέτρους του επαγγελματισμού στην πολιτική, δηλαδή της στόχευσης της εισόδου, παραμονής και ανέλιξης στο επάγγελμα (που δρα ως κύριος παράγοντας στρέβλωσης της λήψης αποφάσεων). Όταν συμβεί αυτό, θα έχουμε φτάσει αβίαστα στο απίθανο – για το σήμερα – συμπέρασμα ότι ‘η πολιτική δεν κάνει για τους πολιτικούς’.

Ούτως ή άλλως, στην εποχή των αγορών και της παγκοσμιοποίησης, το επάγγελμα φθίνει, όπως και των δημοσιογράφων… Αυτό συμβαίνει διότι, συνήθως, και οι δύο ασχολούνται με άλλα πράγματα, ξένα προς την αποστολή τους. Έτσι αυτοκαταργούνται ως κοινωνική λειτουργία, και αργά ή γρήγορα και στο μυαλό των πολιτών. Εδώ φθάνουμε στο σύνηθες αδιέξοδο που μάς καθηλώνει συλλογιστικά  (ή να μας ταξιδεύει σε ατραπούς), με αποτέλεσμα να προτιμούμε να επιστρέφουμε και να ανακυκλώνουμε την παρακμή…

Ίσως, όμως, η αποδόμηση των στερεοτύπων να δημιουργεί ευκαιρίες. Αρκεί κάποιος να μπορέσει να πιάσει το νήμα από την κεντροδεξιά και να το ενώσει με ένα άλλο που θα ξεκινά από την φιλελεύθερη αριστερά. Και οι δύο κινήσεις συνεπάγονται τη δημιουργική καταστροφή των παλαιών πολιτικών δομών. Όπως άλλωστε συμβαίνει, αυτήν την περίοδο, και σε όλους τους υπόλοιπους τομείς της χώρας.

Η περίοδος που διανύουμε σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής που ξεκίνησε με τη βιομηχανική επανάσταση και ολοκληρώθηκε με τα πρώτα στάδια ανάπτυξης της ψηφιακής οικονομίας, που θέτει, έστω θεωρητικά, τις παραμέτρους της πορείας προς το μέλλον. Οι εξελίξεις της αλλαγής αυτής σε ώριμες οικονομικά περιοχές αφορούν οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές δομές, ενώ αλλού, τα νέα εργαλεία ανάπτυξης διεγείρουν, πλέον, ευκολότερα, τις κοινωνικές δυνάμεις, που ζητούν συνολικές αλλαγές, με τη βοήθεια, φυσικά, και των διεθνών συμφερόντων.

Αντίθετα με τον επίμονο ισχυρισμό ορισμένων αρθρογράφων και αναλυτών, το υπόβαθρο της διεθνούς οικονομικής αναταραχής δεν είναι ιδεολογικό. Αυτές καθεαυτές οι ιδέες της ελεύθερης οικονομίας, της αυτοδιάθεσης, του ελεύθερου ανταγωνισμού, της δημοκρατικής λειτουργίας της αγοράς δεν οδήγησαν το διεθνές οικονομικό σύστημα στην σημερινή δοκιμασία. Αντίθετα, είναι εκείνες που θα οδηγήσουν την αγορά έξω από την κρίση και θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη σε υγιείς βάσεις.

Η φιλελεύθερη θεώρηση είναι ταυτισμένη με την βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, την κινητροδότηση των ανθρώπων, την ανάπτυξη πολλαπλών δεξιοτήτων, τις νέες ιδέες, την καινοτομία, το ανήσυχο πνεύμα. Σε κρίσιμες περιόδους της ανθρωπότητας, τα “εργαλεία” αυτά τροφοδότησαν και συνεχίζουν να τροφοδοτούν την πρόοδο του ανθρώπου, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.

Παρά τον βεβαρυμένο, εννοιολογικά όρο “καπιταλισμός”, είναι γεγονός ότι το αποτέλεσμα των κεφαλαιακών δράσεων εντοπίζεται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, από τις επενδύσεις που στηρίζουν την ανάπτυξη, έως την κοινωνική οικονομία, το κοινωνικό Κράτος και την φιλανθρωπία. Συνήθως στις μέρες μας, ο χρωματισμός της λέξης με αρνητική χροιά εξυπηρετεί λαϊκιστικές και υποκριτικές προσεγγίσεις, που ήδη στηρίζονται σε κεφαλαιουχικά αγαθά για να διατυπώσουν τη «διαφωνία» τους.

Το πέρασμα στον “μετα-καπιταλισμό” έχει ήδη ξεκινήσει με την αναζήτηση των νέων όρων, όπως για παράδειγμα το “compassionate capitalism” που δοκίμασε ο Ντέιβιντ Κάμερον αρκετά πριν τις εκλογές, που τον έφεραν στην Ντάουνιγκ Στρητ.

Είναι γεγονός ότι η δυναμική των ενοποιούμενων παγκόσμιων αγορών (στη βάση της τεχνολογίας) πολλαπλασίασε την ένταση της κρίσης, αλλά και την επικοινωνία των συμπτωμάτων και συνεπειών της, κλόνισε την εμπιστοσύνη της κοινωνίας και σε πολλές περιπτώσεις έθιξε ανεπανόρθωτα την καθημερινότητα των πολιτών. Για παράδειγμα, χιλιάδες άνθρωποι ανά τον κόσμο, που εμπιστεύτηκαν το χρηματοοικονομικό σύστημα και έχτισαν τη ζωή τους γύρω από αυτό, είδαν τις οικονομίες τους να εξαφανίζονται και τα θεμέλια της ζωής τους να θρυμματίζονται.

Άρα, η διεθνής κρίση είναι κρίση αποτελεσματικότητας του παλαιού οικονομικού συστήματος σε επίπεδο αρχών και αξιών, οι οποίες “ξεστράτησαν”, τροφοδοτούμενες από παραδοσιακές, κλασικές ανθρώπινες αμαρτίες, όπως αλαζονεία, δίψα για εξουσία και χρήμα, αχαριστία προς το κοινωνικό σύνολο.

Στην ελληνική περίπτωση ισχύουν όλα τα παραπάνω, αλλά σε ένταση δυσανάλογη προς το μέγεθος της χώρας. Η έκταση της κρίσης της Ελλάδος, το μεγάλο χρέος, τα ιλιγγιώδη ελλείμματα, η εκτενής αναποτελεσματικότητα του κρατικού μηχανισμού και η εκτεταμένη διαφθορά είναι δυσανάλογη των θεμελιωδών μεγεθών της χώρας. Οφείλεται στον αυξημένης σημασίας ρόλο που ανέκαθεν η χώρα διαδραμάτιζε σε αυτήν την περιοχή του πλανήτη και, βέβαια, το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των ξένων χωρών, υπερδυνάμεων και μη προς τα χαρακτηριστικά της.

Αυτό προκαλούσε πάντα αποσταθεροποίηση, η οποία σε συνδυασμό με τη χρόνια αναποτελεσματικότητα και το πελατοκεντρικό σύστημα της πολιτικής, μόλυνε οριζόντια σχεδόν το σύνολο των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών δράσεων.

Στις στρεβλώσεις προστέθηκε και η έντονη επιθυμία των νεοΕλλήνων για εύκολη πρόοδο σε ατομικό επίπεδο, κυρίως στον τομέα των καταναλωτικών αγαθών. Το φαινόμενο αυτό, αν και συχνά αναφέρεται με επικριτική διάθεση, δεν πρέπει να θεωρείται παράδοξο για μία χώρα, η οποία μερικές δεκαετίες πριν γνώρισε την πλήρη καταστροφή, ενώ μόλις πριν από 37 χρόνια, πολιτικά ζούσε στον απόλυτο διχασμό.

Αυτά αποτελούν ιστορικά δεδομένα, τα οποία η στενή θεώρηση της τρέχουσας πραγματικότητας επιλέγει να αγνοεί. Αν προστεθεί και η παρακμή της νεότερης πολιτικής σκηνής (άλλωστε η επιθυμία γρήγορου πλουτισμού ρέει οριζόντια στην κοινωνία), τότε γίνεται κατανοητό γιατί οι διάφορες κοινωνικές ομάδες κινήθηκαν ανεξάρτητα προς το μέλλον, φροντίζοντας πρωτίστως τον εαυτό τους.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους οι πολίτες που έμειναν “έξω από τα κόλπα”, ως απλά οικονομούντα άτομα, εκ πρώτης όψεως μπορεί να θεωρούν εαυτούς αμέτοχους στην εξελισσόμενη κρίση.

Είναι όμως έτσι; Η ρεαλιστική περιγραφή της πραγματικότητας οδηγεί στη διαπίστωση ότι καταρχάς οι πολίτες, ως οικονομούντα άτομα, είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για τη διαχείριση της “προσωπικής”, ατομικής ή οικογενειακής, μικρής τους οικονομίας. Η οικονομία της καθημερινότητας είναι μία μικρογραφία του ευρύτερου οικονομικού συστήματος. Με τις κατάλληλες και επαρκείς εισροές, τα μέλη της μικρής οικογενειακής οικονομίας προχωρούν στην παραγωγή και κατανάλωση αγαθών. Η προσωπική ισορροπία τους επιτυγχάνεται όταν ισοσκελίζονται οι εισροές και οι εκροές και εξασφαλίζεται το ικανό (αλλά όχι πάντα επιθυμητό) επίπεδο διαβίωσης.

Αυτή η αρχή της ισορροπίας τις περισσότερες φορές διαστρεβλώνεται από την αστάθεια των καταναλωτικών προτύπων, που, σχεδόν πάντα, έχει ως συνέπεια τη διαρκή επέκταση του καταναλωτικού ορίζοντα, τη διεύρυνση των ορίων της κατανάλωσης, από ένα σημείο και πέρα, με ανύπαρκτους πόρους.

Αυτό οδηγεί τα νοικοκυριά σε υπερχρέωση, και εντέλει, αδυναμία αποπληρωμής των υποχρεώσεών τους, την αγορά υπό διαρκή αγοραστική πίεση, με συνέπεια την “αξιοποίηση” της διερυνόμενης ζήτησης, με αύξηση των τιμών, ενώ, τέλος, ο φαύλος κύκλος ολοκληρώνεται με τα πλήγματα που δέχονται τα νοικοκυριά από την άνοδο των τιμών, και την εκ νέου προσφυγή τους, σε επιπλέον δανεισμό.

Η συνολική δράση όλων μας τροφοδοτεί τον φαύλο κύκλο μιας ψυχολογικής (κυρίως) ζήτησης για καλύτερες συνθήκες ζωής, βασισμένης σε εικονικούς (στην ουσία μη υπαρκτούς) πόρους, οι οποίοι εξασφαλίζονται με δανεικά – σε επίπεδο νοικοκυριού από τις εμπορικές τράπεζες, σε εθνικό επίπεδο από τις αγορές χρήματος. Όταν η ροή του χρήματος σταματήσει, οι επιπτώσεις έχουν τη μορφή ντόμινο.

Και όπως συμβαίνει πάντα, τα περισσότερα κομμάτια του ντόμινο γέρνουν, άλλα πέφτουν τελείως, ενώ ελάχιστα μένουν όρθια.

Κι αν φαντάζομαι λάθος, και δεν θέλουμε όλοι να το πράξουμε, θα αναγκαστούμε να το κάνουμε. Θα είναι ο δρόμος της Ευρώπης, η πορεία προς την αξιοπρέπεια. Και κάτι άλλο: η απόφαση αυτή θα είναι απόφαση που πρέπει να πάρουμε τώρα, καταμεσής της κρίσης, την οποία καλούμαστε να μετατρέψουμε σε πορεία ωρίμανσης της πολιτικής ζωής, της οικονομίας, των ευρύτερων κοινωνικών δομών, των ατομικών συναλλαγών, της συμπεριφοράς μας.

Το τέλος εποχής είναι ορατό σε όλους, παρόλο που συγκεκριμένες ομάδες (κυρίως κομματικού) πληθυσμού, για δικούς τους λόγους, αντιστέκονται. Προασπίζονται το “δικαίωμά” τους στην αναξιοπρέπεια, την παρανομία, την απόλαυση της ύπαρξής τους εις βάρος των συνανθρώπων τους.

Αυτά τελείωσαν, όχι γιατί αποφασίσαμε να αλλάξουμε. Τελείωσαν γιατί το προηγούμενο μοντέλο μάς οδήγησε στο χείλος της καταστροφής. Εκεί μας βρήκαν οι αγορές και ποντάρισαν στην πτώση μας.

Είναι τέλος εποχής για πολλές από τις παραμέτρους του χθές…

- Τον παλαιοκομματισμό και τις πελατειακές προτεραιότητες – όχι γιατί το πολιτικό σύστημα θα πάρει σημαντικές πρωτοβουλίες, αλλά διότι, εντέλει, θα αναγκαστεί να ακολουθήσει τους πολίτες, που πλέον, έχουν αντιληφθεί ότι το κόμμα – εργοδότης έχει τελειώσει.

- Το βουλευτιλίκι ως σημαία ευκαιρίας αποτυχημένων επαγγελματιών ή ανεπάγγελτων γόνων, που θεωρούν την έδρα και τους ψηφοφόρους κληρονομικό δικαίωμα. Το ποσοστό που συνθέτουν οι ψηφοφόροι – πυρήνας είναι πλέον μικρό για να “σηκώσει” φυντάνια, που μόνο τους προσόν θα είναι ή “σύσταση” του γονέα (νυν ή πρώην) βουλευτή.

- Το μαύρο χρήμα που συνδέθηκε με την πολιτική και έρεε, χρηματοδοτώντας “πολιτικά γραμμάτια εισπρακτέα”, για τον απλούστατο λόγο ότι, πλέον, δεν περισσεύει, αλλά το σημαντικότερο, δεν διακρίνονται και οι προϋποθέσεις να ξαναπαραχθεί στο εγγύς μέλλον.

- Για την ασάφεια των οικονομικών συναλλαγών, το χαρτομάνι και τις καθυστερήσεις που προκαλούσε η συσσώρευση χάρτινων φακέλων, αλλά και το μπαξίσι, που τοποθετούσε κάποιον φάκελο, πάνω από τους υπόλοιπους…

- Για την κρατικοδίαιτη επιχειρηματικότητα, που στηρίζει την ανάπτυξή της στη γνωριμία της με το Κράτος.

Είναι τέλος εποχής…

- Για την ανεξέλεγκτη βία και την ανέξοδη παρότρυνση πολιτικών στελεχών σε μηδενιστικές συμπεριφορές.

- Για τον λάθος επαγγελματισμό στην πολιτική και τον πολιτικό λόγο.

- Για τα ελληνικού τύπου Media και τις τακτικές μικροσυμφερόντων.

- Για τις πολιτικές πωλήσεις ελπίδας, σε ανυποψίαστους ψηφοφόρους. Το είδος αυτό δεν υπάρχει πια.

- Για τα χιλιάδες άδεια γραφεία του δημοσίου, όπου το μόνο σημάδι ανθρώπινης παρουσίας ήταν το κυκλικό σημάδι του φραπέ… το υπόλοιπο είναι πάντα άδειο… ως σημάδι της… απόλυτης διεκπαιρέωσης.

- Για τις ουρές, τους μεσάζοντες, τους “ειδικούς επί του φακέλου”, οι οποίοι θα καταργηθούν από τη ψηφιοποίηση και το διαδίκτυο.

- Για τους ταξιτζήδες που κάποτε “επέλεγαν” την κούρσα, με τσαμπουκά και ανωτερότητα.

- Για τους οδηγούς λεωφορείων και – δυστυχώς – τού Μετρό, οι οποίοι χειρίζονται βαρειά οχήματα, με το κινητό κολλημένο στο αυτί. Οι πρώτοι δε, καπνίζοντας…

- Για τους λογής “καταφερτζήδες”, που διακρίνονταν στη “διαχείριση” του συστήματος, του Κράτους, των υπηρεσιών.

Κλπ., κλπ.

Με λίγα λόγια, είναι τέλος εποχής για την παλιά μας νοοτροπία, που μάς οδήγησε στη σημερινή κατάσταση, στο σημερινό αδιέξοδο. Είναι τέλος εποχής για τα “περίπου”, τα “θα δούμε”, τα “δε βαριέσαι”…

Και βέβαια, το τέλος αυτό, είναι η αρχή της πραγματικής ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Αν το θελήσουμε…

But what about the traditional brick and mortar? What about companies, establishments, groups of people whose days pass with more tangible work, away from entertainment screens and lazy browsing?

These are people who wished they had time to engage more actively online, but at the same time they are unwilling to spend their time in ‘Farmville’, milking cows or running imagery errands.

Most of what we once called white collar job positions are now internet oriented, minus the collar. Especially when the crisis calls for a reorganization of priorities and a restructuring of the production paradigm. Not to mention the advanced communication techniques corporations will be called to come up with when growth starts knocking at the door.

Is this far away? Even in Greece, the turning point is not that far away. In fact, it is nearer than most people think. And when it comes, positioning in the Attention Economy will become top priority for corporations that have gracefully survived the rough times.

Repositioning the company is one thing; redefining the idea behind the company is something different. Both, however, are directed related to the new platform convergence of content, computing and telecoms has produced in the last fifteen years.

Corporate associations and leading company groups need to reassign resources to accommodate the need to integrate their messaging systems.

It is now commonly argued that the corporate website has become the most valuable medium an organization has, even if the organization spends tens of millions on advertising, promotions and other media.

This is because the web is becoming the primary driver for company’s communications.

In really large companies, the formation of a group of web specialists within the company premises will soon turn to be an absolute necessity. The deconstruction of the media industry allows corporations to appear picky and satisfy all of their needs for content handlers, specialists and technological resources. The end-game would be the creation of a corporate web department, responsible for company information design, that will provide total editorial support, as well as programming and administration of the information flow. Also, explore more particular tasks, like soc-nets campaigns and blog activity.

The traditional approach of a corporate environment that allows communication to run in parallel or some times conflictual way is coming to an end.

The future will untangle the corporate web, sort out the target audiences, explore the particularities of the stakeholders, develop intranet knowledge and will embark from a new scheme.

These days, established media are going through a tremendous crisis, that is altering their core operation. Things will never be the same again. Many outlets will disappear completely, amidst an era of extensive debt, falling revenues and scandalous relationships between vested interests and content handlers.

Channels and carriers of information and communication policy messages are subject to change. We are already moving away from the traditional source – relationship towards what many would call ‘the terra incognita’ of the soc-nets and multimedia press releases.

In the digital era, old dogs will not be obliged to learn new tricks. They will simple die. New techniques, tools and online strategies will explore the new potential of user-driven social media, strategizing on multi-dimensional messaging and its effect not as a key priority for the future, but as an urgent necessity of the present; no matter how hesitant corporate decision-makers may appear to be.

Deep inside, CEOs know that the world is changing and companies should do their best to remain close to citizens and their digital voices.

What is also undeniably true is that in the new era of entrepreneurship that will emerge from the crisis, corporations will be much more than volume of sales and profits. Their existence will rely on their ability to communicate successfully and persuade people for their social significance.

The digital approach to corporate necessities, either this is a new marketing campaign, a social responsibility strategy, or a company’s need for internal coherence and peace will turn out to be an absolute must. What is most interesting, is that this will occur much sooner than expected.

Σκυλίσιες ημέρες και στην Ελλάδα ενός καλοκαιριού που δεν λέει να αρχίσει. Η ψυχολογική διαταραχή ήταν εμφανής εντός και εκτός Βουλής σήμερα. Εντός της αίθουσας, βουλευτές που συζητήθηκαν για τη στάση που θα κρατούσαν, έλαβαν το λόγο με εμφανή την ταραχή τους και προσπάθησαν να εξηγήσουν την ψήφο τους. Εκτός βουλής, οι “γνωστοί – άγνωστοι” έκαναν πρωταθλητισμό στην καταστροφή δημόσιας περιουσίας, ομάδες διαδηλωτών σε ρόλο ενεργού παρατηρητή, κινούνταν άτακτα, πλησίαζαν την “μάχη” και απομακρύνονταν, ανάλογα με τις ριπές του ανέμου, που στροβίλιζαν τα χημικά και τις “κρότου-λάμψης” που έσκαγαν με πιο ενεργητικό τρόπο από άλλες φορές.

Διαρκής αναστάτωση, μικροί ηρωϊσμοί, αδρεναλίνη, ζωντανές περιγραφές στα κινητά, η απαραίτητη πούδρα στο πρόσωπο (“η ξηρότητα που δημιουργεί η πούδρα είναι σωτήρια για το πρόσωπο σε περίπτωση που φάμε δακρυγόνο από μικρή απόσταση”, εξηγούν online οδηγίες για διαδηλωτές). Ανούσιες κινήσεις μπροστά σε ταλαιπωρημένες ομάδες αστυνομικών, που ξεπερνούν τις αντοχές τους, ανούσιες κινήσεις γενικώς και αορίστως σε μία Ελλάδα που κάνει βήμα σημειωτόν. Ίσως και προς τα πίσω.

Σήμερα, η κατάσταση έδειχνε εκτός ελέγχου. Το σχέδιο εκκαθάρισης, όμως, πρέπει ήδη να έχει τεθεί σε εφαρμογή. Τα περιθώρια ανοχής μειώθηκαν. Η επανεκκίνηση θα περιλαμβάνει και γενικό καθαρισμό. Παράδοση της πλατείας στους πολίτες και τους τουρίστες, που βαδίζουν στωϊκά σέρνοντας τις βαλίτσες τους.

Έγραφε σήμερα το πρωί ο Αντώνης Καρακούσης: «Θα έλεγε κανείς… ότι στις παρούσες συνθήκες και στο βαθμό που το ευρωπαϊκό και διεθνές οικονομικό σύστημα δεν πρόκειται να αλλάξουν στο ορατό μέλλον, η επιλογή των προβλέψεων του μεσοπρόθεσμου και οι απορρέουσες απ’ αυτό πιθανές ρυθμίσεις των χρεών, όπως και οι παρεπόμενες διευκολύνσεις στην απορρόφηση των κινητικών πόρων και άλλες πιθανές επενδυτικού χαρακτήρα ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, συνιστούν ίσως το μικρότερο κακό και την ρεαλιστικότερη επιλογή για την αντιμετώπιση της μεγάλης κρίσης που μαστίζει τη χώρα. Τα υπόλοιπα, κακά τα ψέματα, είναι αστήρικτα, ανεδαφικά και με κόστος θηριωδώς υψηλότερο για τη χώρα και τους πολίτες. Θα ήταν εύκολο και ίσως δημοφιλές για ένα δημοσιογράφο και έναν αναλυτή να υπερασπίσει τα αντίθετα στις παρούσες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες. Ωστόσο μια τέτοια στάση θα ήταν πέρα για πέρα αντιεπιστημονική και απολύτως λαϊκίστικη, για να μην πούμε υποκριτική. Δεν είναι καιρός για χαΐδεμα αφτιών και γραπτά πλάνα. Αντίθετα είναι εποχή του ορθού λόγου, με το όποιο κόστος.» (tovima.gr, 29.6.2011).

Ορθός λόγος… Σπάνιος σήμερα, όπως και ο πραγματικός διάλογος για τα προβλήματα. Τα πολιτικά κόμματα κινούνται ακατάπαυστα στον ρυθμό των συνθημάτων. Ακόμη και πέντε λεπτά πριν την έναρξη της ψηφοφορίας, οι πολιτικοί αρχηγοί εμφανίστηκαν να ανταλλάσσουν μεταξύ τους ανοησίες.

Από την άλλη, «Τα Νέα» (29.6.2011) προειδοποιούν: “μόλις κλείσουν οι δύο ψηφοφορίες, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο βαριάς ευθύνης για την κυβέρνηση. Το κεφάλαιο της εφαρμογής μιας πολιτικής που πρέπει να στηριχθεί σε τρεις άξονες, στους οποίους υστέρησε ώς τώρα και γι’ αυτό χρειάστηκε το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα: Την πάταξη της φοροδιαφυγής με κάθε μέσο, την ανάπτυξη, με έμφαση στις νέες δυνατότητες που παρέχει το ΕΣΠΑ, τον περιορισμό του κόστους λειτουργίας του δημόσιου τομέα με δραστική παρέμβαση στην κατασπατάληση πόρων, με την αύξηση της παραγωγικότητας του ανθρώπινου δυναμικού και με τον περιορισμό του εύρους του κράτους. Εάν σε αυτά τα μέτωπα υπάρξουν αποτελέσματα, το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα θα πιάσει τόπο… Αν υπάρξει αποτυχία, τότε δεν θα απομένει άλλη διέξοδος από αυτή που προβλέπουν οι κανόνες της δημοκρατίας.”

Μία καθαρή αρχή… Αυτό θέλουμε όλοι. Και κάθε κατεργάρης στον πάγκο του.

Πρέπει να έχουν την ευκαιρία να αποβάλουν την επίδραση των συμβούλων και των φίλων, οι οποίοι – λόγω οικειότητας – μπορούν να γίνουν πολύ πειστικοί, και να βρίσκονται μόνοι τους, αυτοί και ο ρόλος που επέλεξαν να διαδραματίσουν, ή η ίδια η ζωή επιφύλαξε γι’ αυτούς.

Είναι οι στιγμές που συνοδεύουν εκείνους τους πολιτικούς που τούς έλαχε να γίνουν ηγέτες σε καιρούς δύσκολους. Στην περίπτωση αυτή, η κρίση του καθενός μπορεί να είναι στοιχείο που οδηγεί στην ανάδειξη και εδραίωση της προσωπικότητάς του, μπορεί, όμως, να οδηγήσει και στην (αυτο)καταστροφή. Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσιμες, η αρνητική εξέλιξη έχει άμεσο αντίκτυπο και στους πολίτες.

Η λήψη των αποφάσεων είναι αυτό που καλείται ο ηγέτης να πράξει, αφού ενημερωθεί, συνθέσει και επιλέξει τα στοιχεία που εξυπηρετούν τον σκοπό του. Για να έχει επιτυχία, η διαδικασία αυτή θα πρέπει να είναι χρονικά προσδιορισμένη και να ακολουθεί στάδια εξέλιξης της λογικής. Αυτό διασφαλίζεται όταν λειτουργεί η κρίση του. Η κρίση εξασκείται σε όλα τα στάδια της διαδικασίας: αξιολόγηση, κατάταξη και επιλογή εκείνων των στοιχείων, που οδηγούν στην εμπεριστατωμένη απόφαση. Τα κριτήρια πολλά: το καλό και το κακό, το σχετικά καλύτερο για τους περισσότερους, η μεσαία οδός. Όχι πολιτικά, αλλά φιλοσοφικά. Εκεί βρίσκεται η αφετηρία και καθοδηγεί τις αποφάσεις, στη βάση των πληροφοριών και της γνώσης που ο κάθε ηγέτης έχουν διαθέσιμες.

Η κρίση ως ικανότητα, καθορίζει τις εξελίξεις και χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά και τις αποφάσεις, ως αποτέλεσμα εξελικτικής γνωστικής διαδικασίας. Στην πορεία αυτή, οι ταλαντεύσεις, ανάλογα με τη ροή πληροφοριών ή απόψεων είναι ο χειρότερος εχθρός των ηγετών, που καλούνται να ανταποκριθούν σε εθνικές ευθύνες, ισορροπώντας με ακρίβεια μεταξύ εφηρμοσμένης πολιτικής και ευρύτερων σκοπιμότητων και συμφερόντων.

Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, εθνικής ή άλλης, η ικανότητα ενός προσώπου να ηγείται μιας χώρας, ή μιας παράταξης, αλλά και να πορεύεται στη βάση αρχών και αξιών, σε συνδυασμό με την αποτελεσματικότητα της πρακτικής πλευράς των ατομικών και συλλογικών επιδιώξεων αποτελεί το απόλυτο ζητούμενο. Και η Ελλάδα σήμερα, χρειάζεται ακριβώς αυτό.

Τα πράγματα μπορούν, και πρέπει να αλλάξουν. Οι ηγέτες πρέπει να οδηγήσουν τη χώρα έξω από την κρίση, στο φως. Εκείνοι που το πιστεύουν πρέπει να είναι σε θέση να το εφαρμόσουν. Πέρα από πολιτικές σκοπιμότητες και στρεβλώσεις και πέρα από τις μικρές, σε αξία και απήχηση, κομματικές επιδιώξεις της παλαιοπολιτικής.