Η καθυστερημένη εμφάνιση της νοσηρότητας έχει ως συνέπεια να κατανέμεται άνισα το κόστος της παχυσαρκίας. Ας παρακολουθήσουμε το χρονικό μιας ιστορίας που αρχίζει όμορφα και τελειώνει μελαγχολικά.

1. Όπως συμβαίνει με το τσιγάρο και το αλκοόλ, ο καταναλωτής πληρώνει για να αγοράσει το προϊόν της απόλαυσής του, εν προκειμένω την τροφή. Ποιος καρπώνεται το τίμημα; Άμεσα ο παραγωγός τροφής, ο επαγγελματίας εστίασης, ο διακινητής, ο διαφημιστής, τα ΜΜΕ. Έμμεσα το κράτος από τον ΦΠΑ επί των προϊόντων και παρεχομένων υπηρεσιών – υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι ο φόρος αποδίδεται…

2. Όταν εγκατασταθεί η παχυσαρκία, ο ενδιαφερόμενος πιθανόν να μειώσει την αγορά προϊόντων απόλαυσης, άρα και το κόστος διατροφής του – αν και αυτό ελέγχεται. Από την άλλη πλευρά, όμως, θα προσθέσει ένα επιπλέον κόστος στον προϋπολογισμό του. Τη φορά αυτή για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Αναφερόμαστε σε ιατρικές επισκέψεις, στην ενεργητική ή την παθητική γυμναστική (άχρηστη στην πραγματικότητα διότι θερμίδες δεν καίγονται επειδή ένα μηχάνημα κουνά απλώς ένα μέλος του σώματος), τα ινστιτούτα αδυνατίσματος, τα συμπληρώματα διατροφής, τα φάρμακα και τις χειρουργικές επεμβάσεις.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει αναγνωρίσει από το 1997 την παχυσαρκία ως νόσο. Παρά τις προσπάθειες της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρίας Παχυσαρκίας να αναγνωριστεί και στη χώρα μας, δεν αναγνωρίζεται ως νόσος. Έτσι, δεν υπάρχει κάλυψη από  κανένα ασφαλιστικό φορέα δημόσιο (ταμεία) ή ιδιωτικό (ασφαλιστικές εταιρείες) των δαπανών που επιβαρύνουν έναν παχύσαρκο στην προσπάθειά του να αδυνατίσει. Ποιος καρπώνεται εν προκειμένω το οικονομικό όφελος; Άμεσα οι επαγγελματίες της υγείας, τα διαγνωστικά κέντρα, οι φαρμακοβιομηχανίες, τα ινστιτούτα «ομορφιάς», οι διαφημιστές, τα ΜΜΕ. Έμμεσα πάλι το κράτος από την φορολόγηση αυτών των συναλλαγών (όσων φορολογούνται).

3. Στην προχωρημένη φάση της νόσου της παχυσαρκίας, όταν αρχίσουν να κάνουν την εμφάνισή τους οι παθήσεις που την συνοδεύουν, αρχίζει να υπάρχει κόστος σε επίπεδο κοινωνίας. Στατιστικές μελέτες στις ΗΠΑ αναφέρουν μειωμένη αποδοτικότητα των παχύσαρκων εργαζομένων και αύξηση των αναρρωτικών αδειών. Οι απώλειες αυτές, όμως, είναι μηδαμινές μπροστά σ’ εκείνες που συνδέονται με τις επιπλοκές της παχυσαρκίας. Ο σακχαρώδης διαβήτης, τα αναπνευστικά προβλήματα όπως η υπνική άπνοια, οι μηχανικές βλάβες ισχίων, γονάτων, σπονδυλικής στήλης και κυρίως οι αγγειακές παθήσεις, όπως η στεφανιαία νόσος και τα εγκεφαλικά επεισόδια, έχουν τεράστιο κόστος για το Σύστημα Υγείας. Η ανάλυση αυτή φυσικά δεν λαμβάνει υπ’ όψη της το σοβαρό ανθρώπινο κόστος. Τον σωματικό και τον ψυχικό πόνο του παχύσαρκου ατόμου.

4. Και κάποτε έρχεται το τέλος. Το μειωμένο προσδόκιμο ζωής των παχύσαρκων κατά 9 χρόνια εξοικονομεί για το κράτος 9 χρόνια καταβολής συντάξεων. Αν σκεφθούμε ότι ο μέσος όρος ζωής των Ελλήνων είναι περίπου 82 έτη, το προσδόκιμο ζωής των παχύσαρκων διαμορφώνεται κοντά στα 73. Εφ’ όσον αυξηθεί το όριο συνταξιοδότησης στα 66 χρόνια, διαπιστώνουμε ότι ο παχύσαρκος θα απασχολεί τα υπερχρεωμένα ασφαλιστικά ταμεία μόνο για επτά χρόνια. Μακάβριο, αλλά κυνικά ρεαλιστικό.

Ασθένεια σε επιδημική έξαρση

Το 2010 παχυσαρκία καταγράφηκε σε 20% του πληθυσμού της Ευρώπης. Στις ΗΠΑ υπολογίζεται ότι θα φτάσει το 2030 στο 51% του συνολικού πληθυσμού! Εξάλλου τον γοργό ρυθμό ανάπτυξης των οικονομιών της Κίνας, Ινδίας, Βραζιλίας αναμένεται να ακολουθήσει αλματώδης αύξηση της παχυσαρκίας στις κοινωνίες αυτές που διατήρησαν χαμηλό δείκτη μάζας σώματος εδώ και αιώνες.

Στην Γαλλία, μελέτη του 2002 (La Presse Medicale) έδειξε ότι οι ιατρικές πράξεις του παχύσαρκου άτομου είναι διπλάσιες από αντίστοιχων προδιαγραφών άτομα φυσιολογικού βάρους. Στις ΗΠΑ η αντιμετώπιση των συνοδών νοσημάτων της παχυσαρκίας απορροφά 21% του προϋπολογισμού για την Υγεία, δηλαδή 191 δισ. δολάρια (155 δισ. ευρώ). Από την άλλη πλευρά, ο τζίρος από τις πωλήσεις φαρμακευτικών προϊόντων σχετικών με την παχυσαρκία (σημειωτέον ότι πρόκειται για προϊόντα αμφίβολης αποτελεσματικότητας) αγγίζει τα 150 δισ. δολάρια (σχεδόν 120 δισ. ευρώ) στις ΗΠΑ. Οσο για τις πωλήσεις προϊόντων υγιεινής διατροφής σε παγκόσμιο επίπεδο, φθάνουν τα 680 δισ. δολάρια (550 δισ. ευρώ).

Είναι προφανές ότι προκύπτει μια σαφής ανισορροπία μεταξύ του κέρδους και του κόστους μιας πάθησης που εξαπλώνεται διεθνώς με γοργό ρυθμό. Το κέρδος το καρπώνεται άμεσα ο ιδιωτικός τομέας και έμμεσα το κράτος. Το κόστος το καταβάλλει ο ίδιος ο ασθενής σε πρώτη φάση και το κράτος σε δεύτερη. Διότι είναι σαφές ότι όσα και να «γλιτώσει» ένα κράτος από το μικρότερο προσδόκιμο ζωής ενός παχύσαρκου, θα είναι πολύ περισσότερα αυτά που θα καταβάλει κατά τη διάρκεια της ζωής του για να αντιμετωπίσει τα προαναφερθέντα συνοδά της παχυσαρκίας νοσήματα.

Θα είχε ενδιαφέρον μια μελέτη που θα υπολόγιζε το όφελος του κράτους από τον περιορισμό της παχυσαρκίας. Περισσότερες δαπάνες σε πρώτη φάση για πρωτοβάθμια πρόληψη και μειωμένες εισροές από διαφυγόντες φόρους. Λιγότερες δαπάνες για φροντίδες υγείας των επιπλοκών. Αλλά και περισσότερες δαπάνες για συντάξεις από την επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής.

Τέλος υπάρχει και μια άλλη παράμετρος της «πανδημίας» παχυσαρκίας όχι στενά οικονομική, αλλά οικολογική. Πρόσφατες στατιστικές μελέτες (BMC Public Health) υπολόγισαν την συνολική βιομάζα του ανθρώπινου πληθυσμού της Γης σε 287 εκατομμύρια τόνους. Αύξηση του πάχους παγκοσμίως μπορεί να έχει την ίδια επίπτωση στο περιβάλλον με εκατοντάδες εκατομμύρια επιπλέον κατοίκους στον πλανήτη. Όσο πιο μεγάλη είναι η συνολική μάζα του ανθρώπινου είδους, τόσο μεγαλύτερες είναι οι απαιτήσεις του για κατανάλωση ενέργειας, άρα για κατανάλωση τροφής από την οποία λαμβάνεται αυτή η ενέργεια.

Αυτή τη στιγμή η Βόρεια Αμερική με 6% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 34% της παγκόσμιας βιομάζας, ενώ η Ασία με 61% του πληθυσμού της γης μόνον το 13% του παγκόσμιου ανθρώπινου βάρους. Εάν οι Ασιατικές και Αφρικανικές κοινωνίες «παχύνουν» σε επίπεδα Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης (και εάν οι τελευταίες συνεχίσουν να παχαίνουν) τότε η απειλή για τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος είναι τεράστια. Είναι σαφές ότι η εξοικονόμηση των πόρων του πλανήτη συμβαδίζει με μια πιο υγιεινή διατροφή και με ένα μικρότερο βαθμό παχυσαρκίας των κοινωνιών. Κι αυτό ανεξάρτητα από τις στενές οικονομικές έννοιες του κέρδους και του κόστους.

Σχετικά με το ύψος η αλήθεια είναι ότι μετά τα 50, λόγω οστεοπενίας και ειδικά στα υπέρβαρα άτομα η σπονδυλική στήλη συμπιέζεται με αποτέλεσμα να υπάρχει μια προοδευτική μικρή απώλεια ύψους. Συνηθέστερα όμως η σύγχυση οφείλεται σε ανακριβή αναγραφή του ύψους στην ταυτότητα από τα αστυνομικά όργανα, τα οποία είτε μετρούν με τα παπούτσια, είτε γράφουν ότι τους δηλωθεί από τον ενδιαφερόμενο, είτε, ακόμα χειρότερα, στις θηλυκές υπάρξεις δίνουν ένα “μπόνους” μερικών πόντων…

Σχετικά με το βάρος η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν μικροδιαφορές μεταξύ πρωινής μέτρησης στο σπίτι και της απογευματινής στο ιατρείο, που εξηγείται από τα ρούχα, τα υγρά, τα φαγητά, τις κενώσεις. Ουσιαστικά βέβαια η υποεκτίμηση οφείλεται στην ανακρίβεια της ζυγαριάς «εδάφους» του σπιτιού σε σχέση με τον ιατρικό ζυγό ακριβείας, και στην ανακρίβεια των ταλαιπωρημένων ζυγών των φαρμακείων.

Έτσι, η πλειονότητα των εξεταζομένων στο ιατρείο αντιδρά με έκπληξη και άρνηση στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων: 97% ανδρών και γυναικών αναμένουν 1-3 εκατοστά περισσότερο ύψος και 98% των γυναικών (75% των αντρών) 1-3 κιλά λιγότερο βάρος.

Επειδή η πραγματικότητα είναι λιγότερο ευχάριστη από την ψευδαίσθηση, η δεύτερη υπερισχύει.

Ψευδαίσθηση 2η: Οι περισσότερες υπέρβαρες Ελληνίδες υποπτεύονται ότι το μεγάλο βάρος τους να οφείλεται στον θυρεοειδή τους. Η αλήθεια είναι ότι ο Υποθυρεοειδισμός προκαλεί ελαφρά κατακράτηση υγρών και μείωση των καύσεων στον οργανισμό. Αυτό φυσικά ισχύει μόνον στις περιπτώσεις αδιάγνωστου προχωρημένου υποθυρεοειδισμού ή πάλι γνωστού υποθυρεοειδισμού όπου όμως ο ασθενής δεν λαμβάνει την αγωγή που του έχει χορηγηθεί. Και οι δυο περιπτώσεις στις μέρες μας είναι σχετικά σπάνιες.

Στην πραγματικότητα δεν είναι υπεύθυνος ο θυρεοειδής για την δυσκολία αδυνατίσματος, αλλά η αναντιστοιχία πρόσληψης θερμίδων (φαγητό) – κατανάλωσης ενέργειας (σωματική δραστηριότητα).

Παρόλα αυτά η ανακοίνωση καλών αποτελεσμάτων μετά τον ορμονικό έλεγχο συνοδεύεται συνήθως από έκπληξη και άρνηση. Και πάλι η πραγματικότητα είναι λιγότερο ευχάριστη από την ψευδαίσθηση και δεν γίνεται αποδεκτή.

Ψευδαίσθηση 3η: Πολλά άτομα έχουν αυξημένη χοληστερόλη λόγω εγγενούς ανωμαλίας του οργανισμού που συχνά επιτείνεται από την διατροφή πλούσια σε ζωικά λίπη. Έτσι όταν το άτομο τρώει πολύ κρέας, τυρί και άλλα γαλακτοκομικά (πλήρη σε λιπαρά) τα επίπεδα αυξάνουν και όταν μετριάζει την κατανάλωση, επανέρχονται στα φυσιολογικά.

Οι λίγοι που μπορούν να ακολουθήσουν συνέχεια ένα πρόγραμμα διατροφής με χαμηλά ζωικά λιπαρά, άρα σχετικά στερημένο σε γευστική ευχαρίστηση, έχουν συνέχεια καλά αποτελέσματα. Όμως οι περισσότεροι δεν μπορούν να αντέξουν πολύ καιρό και ο γιατρός τους συστήνει να ακολουθήσουν μια φαρμακευτική αγωγή. Εκεί συνήθως έρχεται η άρνηση: «Μα αφού μπορώ με την δίαιτα να πετύχω το ίδιο αποτέλεσμα γιατί να παίρνω χάπια;» Σωστό και λογικό. Η πρόθεση είναι καλή αλλά η πραγματοποίηση δύσκολη. Το αποτέλεσμα είναι να παραμένουν με ψηλή χοληστερίνη για χρόνια επειδή αν έκαναν σκληρή διατροφή (που δεν κάνουν) θα την κρατούσαν χαμηλή χωρίς φάρμακα (που δεν παίρνουν).

Έτσι επιβεβαιώνεται πανηγυρικά ότι είμαστε γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων. Η Μυθολογία μας συναρπάζει. Μας αρέσει να ζούμε με τους μύθους μας. Είμαστε ψηλότεροι και ελαφρύτεροι από αυτό που είμαστε, αν έχουμε παχυσαρκία αυτό οφείλεται στον θυρεοειδή και αν έχουμε χοληστερίνη αυξημένη, μπορούμε όποτε θέλουμε να την κατεβάσουμε με δίαιτα, χωρίς χάπια. Αν αποφασίσουμε να την κάνουμε βέβαια…

Η λέξη “μαϊντανός” εμφανίζει στο ηλεκτρονικό δίκτυο περισσότερες από 40.000 αναφορές, οι περισσότερες από τις οποίες σχετίζονται με την υγεία. Οι πιο ευφάνταστες πληροφορίες και συμβουλές αναφέρονται με απόλυτη βεβαιότητα & περισπούδαστο ύφος. Σύμφωνα με αυτές ο μαϊντανός :

Μειώνει την πίεση και αυξάνει τη διούρηση

Ευνοεί την πέψη των τροφών και αυξάνει την κινητικότητα του εντέρου

Έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες και είναι αντισηπτικό του αίματος

Αυξάνει την κινητικότητα της μήτρας

Είναι το καλύτερο καθαρτικό για τα νεφρά

Αναστέλλει τον σχηματισμό όγκων στους λεμφαδένες

Έχει παραισθησιογόνο δράση !

Βοηθάει την αποβολή αερίων !

Είναι ευεργετικό για τη βραχνάδα !

Διευκολύνει την ροή γάλακτος !

Προστατεύει από τσιμπήματα εντόμων !

Βοηθάει τον καθαρισμό πληγών !

Θεραπεύει τα σπυριά !

Προκαλεί διέγερση εγκεφάλου !

Η μόνη λέξη που ταιριάζει στο φυτό αυτό είναι η “Πανάκεια”, δευτερεύουσα θεότητα, κόρη του Ασκληπιού, συνυφασμένη με την έννοια της θεραπείας επί πάσας νόσου.

Η αλήθεια είναι ότι ο μαϊντανός έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες που οφείλονται στις βιταμίνες, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων όμως καταστρέφεται με το μαγείρεμα. Και τίθεται το ερώτημα: “ρεαλιστικά, πόσο ωμό μαϊντανό μπορεί να φάει ένας φυσιολογικός άνθρωπος σε καθημερινή βάση;” Η απάντηση είναι: “ελάχιστο”.

Το παράδειγμα του μαϊντανού είναι αντιπροσωπευτικό της κατάστασης που επικρατεί στο intenet. Ένα-ένα, όλα σχεδόν τα λαχανικά, φρούτα και βότανα εμφανίζονται με ατελείωτες λίστες αληθινών και φανταστικών ιδιοτήτων. Το “λίγο αληθινό” πνίγεται στο “πολύ ευφάνταστο”. Η “σοφία των παλιών” θεωρείται δεδομένη γνώση χωρίς καμία εξακρίβωση, επαλήθευση, πείραμα. Οι ίδιοι οι κάτοχοι των blogs καλούν τους αναγνώστες να προτείνουν και να συμπληρώσουν τις λίστες των ιδιοτήτων με βάση τη δική τους γνώση!

Το κακό είναι ότι δέκτες αυτών των πληροφοριών είναι συνήθως έξυπνα, “ψαγμένα άτομα”, “εναλλακτικά”, με οικολογικές, διατροφικές, υγιεινές ευαισθησίες, που θεωρούν ότι “ξέρουν” και που αναπαράγουν στη συνέχεια την πληροφορία.

Καλό θα ήταν η -υπερβολική συχνά- δυσπιστία που χαρακτηρίζει τον Έλληνα πολίτη σε άλλα θέματα, να αφορά και τα κείμενα που κυκλοφορούν ανυπόγραφα και αναπαράγονται ανεξέλεγκτα στο ηλεκτρονικό δίκτυο.

Οι πρώτες μάχες εμπροσθοφυλακών δίνονται ήδη από την γέννηση. Το μητρικό γάλα, όσο κι αν θεωρείται από όλους άριστο, δεν είναι δυστυχώς καθολικό κεκτημένο. Χίλιες ασήμαντες αφορμές ώστε να εμποδιστεί η γαλουχία καταγράφονται καθημερινά. Ποσοστό ευθύνης έχουν μαίες, μαιευτήρες, αλλά και οι ίδιες οι “άσπλαχνες” μητέρες, χάνοντας οφέλη για το δικό τους στήθος, αλλά στερώντας και τα νεογέννητα από μια καλή αντιμικροβιακή θωράκιση, καθώς και από εξαιρετικής ποιότητας (ουδέποτε αλλεργογόνο) μητρική πρωτείνη, που μόνο με το γάλα γαϊδούρας (!) μπορεί να συγκριθεί.

Οι εκ του συστάδην μάχες όμως αρχίζουν στην ουσία από την εισαγωγή στερεάς τροφής. Εκεί ισχύει ένα πολύ απλός κανόνας: σιγά-σιγά και με την καθοδήγηση του παιδιάτρου, χρησιμοποιούνται όλες οι τροφές. Με εξαίρεση τις σπάνιες περιπτώσεις αλλεργίας-δυσανεξίας ελάχιστων ατόμων, τα παιδιά πρέπει να έχουν την ευκαιρία να δοκιμάσουν τα πάντα. Η αποστροφή των γονέων σε κάποια τροφή, δεν πρέπει να αποτελέσει λόγο να τη στερηθεί το παιδί. Σε περίπτωση άρνησης σε συγκεκριμένο φαγητό λαμβάνει χώρα η πρώτη σύγκρουση. Από την έκβαση αυτής της πρώτης μάχης μπορεί να κριθεί η ευκολία ή η δυσκολία διεξαγωγής όλου του “πολέμου”. Η τακτική είναι απλή: “Αυτό έχει μαγειρέψει σήμερα η μαμά. Αν δεν το θέλεις δεν πειράζει, μπορείς να πας για ύπνο, αλλά δεν θα φας τίποτα άλλο” (αλμυρό ή γλυκό) ούτε γάλα όμως! Πέτρα η καρδιά, χαμόγελο αγάπης, απομάκρυνση πεμπτοφαλαγγιτισών γιαγιάδων και τήρηση όσων ειπώθηκαν μέχρι τέλους με ηρεμία,  χωρίς φωνές. Σε περίπτωση πλήρους άρνησης το παιδί πάει για ύπνο νηστικό, δεν θα πάθει τίποτα. Στη συνέχεια αρχίζουν οι τακτικοί ελιγμοί. Δεν επιμένουμε την επομένη, αλλά επανερχόμεθα κάποια άλλη μέρα με την ίδια αποφασιστικότητα. Αν η άρνηση είναι διαρκής και για όλα τα φαγητά, τότε επιμένουμε για όσες μέρες χρειαστεί. Η πείνα, ναι η πείνα, είναι καθοριστικός παράγων για την έκβαση της μάχης υπέρ μας. Σημαντική παρατήρηση: την ώρα του φαγητού το παιδί δεν πρέπει να παίζει, ή να βλέπει τηλεόραση, ή να κάνει οτιδήποτε ευχάριστο που να του αποσπά την προσοχή και να παρατείνει επ’ αόριστον την “διάρκεια του φαγητού”, η οποία θα είναι προκαθορισμένη, πχ μισή ώρα. Μετά πρέπει να είναι ειδοποιημένο ότι το πιάτο θα μαζευτεί και όσο πρόφτασε έφαγε. Εννοείται ότι τηρούμε τα προσυμφωνηθέντα, αλλιώς χάνουμε κάθε αξιοπιστία και μαζί μ’ αυτή και τον πόλεμο.

Εκτός από την ποικιλία που είναι ο θεμέλιος λίθος της σωστής διατροφής, το δεύτερο μέλημα είναι η τακτικότητα των γευμάτων με βάση ένα σχήμα, που θα μπορούσε να είναι πχ: πρόγευμα – κολλατσιό (φρούτο) – γεύμα – απογευματινό (γιαούρτι) – δείπνο. Δεν είναι καλή συνήθεια η δυνατότητα λήψης τροφής οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, απλώνοντας το χέρι σε κάθε είδους προϊόντα  τα οποία παρέχονται επιδεικτικά σε μπουφέδες, τραπέζια, γραφεία, κοινώς οπουδήποτε. Σημαντικό αξίωμα: όχι στα 3 “Ο” (οποτεδήποτε, οσοδήποτε, οπουδήποτε).

Καλό είναι επίσης να αποφεύγουμε την κατανάλωση γλυκού λίγο πριν από το φαγητό.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, και η αρχή είναι το πρωινό. Καμία μέρα δεν πρέπει να ξεκινάει χωρίς πρωινό. Αυτό πρέπει να γίνει αντανακλαστικό τύπου Pavlof. Είναι δύσκολο αναμφισβήτητα για μια εργαζόμενη οικογένεια να το οργανώσει σε καθημερινή βάση, αλλά  το πρωινό είναι η μητέρα των μαχών. Το πρόγευμα προσφέρει απαραίτητα συστατικά (ασβέστιο) για την ανάπτυξη σε ύψος και βιταμίνες, που βοηθούν, σύμφωνα με ιατρικές μελέτες, στην καλύτερη νοητική συγκέντρωση & απόδοση στα μαθήματα. Όλα αυτά βέβαια υπό την προϋπόθεση ότι περιέχει τα ακόλουθα: Φρεσκο-στυμμένο χυμό εσπεριδοειδούς, γάλα (ζεστό ή κρύο, φρέσκο ή μακράς διαρκείας, πλήρες ή ημιαποβουτυρομένο) η/και γιαούρτι, ψωμί ή συναφή (παξιμάδια, φρυγανιές, κριτσίνια), δημητριακά (κατά προτίμηση όχι σοκολατούχα), τυρί (λευκό ή κίτρινο), μέλι ή μαρμελάδα. Τα προαναφερθέντα μπορεί να είναι παρόντα καθημερινά όλα από λίγο, ή εναλλασσόμενα από μέρα σε μέρα.

Σχετικά με τα δύο άλλα κύρια γεύματα της ημέρας καλό είναι να βασίζονται στις αρχές της Μεσογειακής διατροφής με μεγαλύτερη όμως έμφαση στις πρωτείνες, δηλαδή με καθημερινή λήψη ή κρέατος, ή ψαριού ή αυγού.

Όμως το γνωστό και μεγάλο πρόβλημα, που λίγο ως πολύ αντιμετωπίζουν όλοι οι γονείς είναι η απέχθεια των παιδιών για τα λαχανικά και μάλιστα τα μαγειρεμένα (λιγότερο για τις ωμές σαλάτες). Εδώ η τακτική μάχης είναι η ακόλουθη: Το γεύμα πρέπει να ξεκινάει οπωσδήποτε με λίγο λαχανικό ή όσπριο από αυτά που δεν αγαπάει και να προχωράει με ένα από τα “αγαπημένα” (μακαρόνια, μπιφτέκια, πατάτες τηγανητές κλπ. Αν δεν φαγωθεί το λαχανικό δεν θα ακολουθήσει το προσφιλές φαγητό. Η συμφωνία κλείνεται από πριν και τηρείται μέχρι τελικής πτώσεως. Προκειμένου να μην επέλθη άγρια σύρραξη ορίζουμε λογική ποσότητα λαχανικού ή όσπριου. Ακόμα και λίγες πιρουνιές αρκούν.

Γενικά ποτέ δεν δίνουμε την εντύπωση ότι για μας είναι πολύ σημαντικό να φάει το παιδί, ούτε ότι μας κάνει χάρη όταν τρώει. Αντίθετα αποδίδει πολύ το παιχνίδι-μπλόφα “Δεν πιστεύω να σ’ αρέσει και να μας το φας, γιατί δεν έχουμε και πολύ…”.

Σχετικά με τα φρούτα προσπαθούμε να επιλέγουμε τα εποχιακά και όποτε είναι δυνατό να τρώγονται με τη φλούδα, εξηγώντας στο παιδί πόσο θα το βοηθήσουν να μην έχει δυσκοιλιότητα.

Και τα γλυκά; Που έχουν θέση τα γλυκά; Θα ήταν παράλογο να στερήσουμε από ένα παιδί τα γλυκά. Το αποτέλεσμα θα ήταν ακριβώς το αντίθετο. Από την αρχή όμως πρέπει να γίνει μια ξεκάθαρη εξήγηση, ότι δηλαδή τα τρώμε για την ευχάριστη γεύση. Έτσι, κατά προτίμηση αφού τελειώσει το φαγητό δικαιούμαστε και μια γλυκιά γεύση “για την ευχαρίστηση”.

Κατά τον ίδιο τρόπο ορίζουμε και την συχνότητα που θα τρώει και τα σκουπιδοφαγητά (μπέργκερ, χοτ ντογκ, σφολιατοειδή κλπ) και άλλες νοστιμιές (πίτσα, σουβλάκι, λουκάνικα) των ταχυφαγείων και λοιπών ταβερνοβελιστηρίων. Μπορεί να τρώει και από αυτά το παιδί, αλλά σπάνια. Δηλαδή πρέπει να ξέρει ότι δεν είναι καλά για την υγεία, αλλά είναι αποδεκτό να τα τρώμε που και που για την ευχαρίστηση της γεύσης. Καλό θα ήταν να μην υπερβαίνουν σε συχνότητα την μία φορά ανά 15ήμερο.

Στην ίδια κατηγορία υπάγονται και τα αφεψήματα (χυμοί φρούτων και κόλες). Δεν προσφέρουν κανένα όφελος στον οργανισμό, παρά μόνον ευχάριστο ξεδίψασμα και γλυκιά γεύση. Νερό και μόνο νερό, δροσερό, από την βρύση ή το ψυγείο, είναι η καλύτερη επιλογή. Θα ήταν μεγάλη επιτυχία αν γινόταν κατανάλωση αναψυκτικών από τα παιδιά μόνον σε πάρτυ, γιορτές και εξόδους. Δυστυχώς πρόκειται μάλλον για χαμένη μάχη, καθώς και οι περισσότεροι ενήλικες τα καταναλώνουν καθημερινά, με αποτέλεσμα να λειτουργούν σαν κακό πρότυπο. Σε πρόσφατη εκπαιδευτική δραστηριότητα στο ΚΔΑΠ του δήμου Κορωπίου προτείναμε σαν πρωτότυπη ιδέα στα παιδιά να “φτιάξουν” την δική τους Ελληνική “κόκα κόλα” ανακατεύοντας επί τόπου σιρόπι βυσσινάδας με ανθρακούχο μεταλλικό νερό ελληνικής πηγής. Η αποδοχή και ο ενθουσιασμός των παιδιών ξεπέρασε τις προσδοκίες μας και αποδεικνύει ότι με απλά μέσα και γερή δόση φαντασίας μπορεί να γίνουν πολλά.

Τέλος μια φιλική συμβουλή, όχι από έναν Ενδοκρινολόγο, αλλά από έναν γονιό: μην προσπαθείτε να πετύχετε πολλά πράγματα σε στιγμές γιορτής ή κοινωνικής συναναστροφής. Αφήστε τον “εχθρό” να κερδίσει αυτή τη μάχη. Ο πόλεμος συνεχίζεται από την επομένη. Θυσιάστε την εξαίρεση για να κερδίσετε την καθημερινή ρουτίνα.

Για να καταλάβουμε την αλληλουχία: πυρηνικό ατύχημα – ραδιενέργεια – καρκίνος – ιώδιο – θυρεοειδής, πρέπει να ακολουθήσουμε αντίστροφη πορεία.

Ο θυρεοειδής αδένας για να παράξει θυρεοειδικές ορμόνες χρήσιμες για πλείστες λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, χρειάζεται ιώδιο. Το στοιχείο αυτό βρίσκεται σε πολλά προϊόντα της θάλασσας, αλάτι, ψάρια και θαλασσινά. Σε περιοχές ιωδοπενικές το επιτραπέζιο αλάτι είναι μάλιστα τεχνητά εμπλουτισμένο σε ιώδιο.

Επειδή ο θυρεοειδής αδένας είναι “αδηφάγος” σε ιώδιο, το προσλαμβάνει στο σύνολό του, ώστε άλλα συστήματα ή όργανα του σώματος να μην έχουν πρακτικά “επαφή” με αυτό.

Το ιώδιο της φύσης δεν είναι ραδιενεργό, αυτό όμως που απελευθερώνεται από την σχάση των πυρήνων κατά την πυρηνική αντίδραση εκπέμπει γ, και κυρίως β ακτινοβολία η οποία, ανάλογα με το ποσό, μπορεί να θανατώσει κύτταρα ή να μεταλλάξει το DNA. Τι είναι καλύτερο από τα δυο; Θάνατος ή μετάλλαξη; Ασφαλώς ο θάνατος! Ναι, όσο κι αν ακούγεται περίεργο, ένα νεκρό κύτταρο παύει απλώς να υπάρχει. Ένα κύτταρο με μεταλλαγμένο DNA μπορεί να είναι η αρχή καρκινογένεσης.

Να λοιπόν πώς το ίδιο ραδιενεργό στοιχείο, το ιώδιο 131 εν προκειμένω, μπορεί είτε να είναι επικίνδυνο, είτε να είναι χρήσιμο:

- Σε περίπτωση ανεξέλεγκτης απελευθέρωσης σε πυρηνικό ατύχημα (ή βόμβα!) μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στον γενετικό κώδικα των θυρεοειδικών κυττάρων.

- Αντίθετα, αν χορηγηθεί από ιατρούς σε προσεκτικά υπολογισμένη δόση, αποτελεί εξαιρετικό τρόπο ολοκλήρωσης της θεραπείας εγχειρισμένου καρκίνου του θυρεοειδή, καταστρέφοντας εναπομείναντα κύτταρα.

Ο καρκίνος του θυρεοειδή είναι ευτυχώς ένας ιάσιμος καρκίνος, που δημιουργεί σπάνια μεταστάσεις. Είναι όμως η πιο συχνή πάθηση μετά από απελευθέρωση ραδιενέργειας.

Η ραδιενέργεια είναι η ιδιότητα ορισμένων υλικών να διασπώνται απελευθερώνοντας ακτινοβολία και ενέργεια. Η ακτινοβολία αυτή, ανάλογα με το είδος της και την έντασή της, μπορεί να είναι καταστρεπτική για τα κύτταρα των οργανισμών.

Ποιά είναι τα νέα λοιπόν σε σχέση με τα παλιότερα και τα πρόσφατα πυρηνικά γεγονότα;

Τα άσχημα: Το 1945 στην Χιροσίμα και το Ναγκασάκι έπεσαν ατομικές βόμβες σκοτώνοντας με το θερμικό κύμα που προκάλεσαν χιλιάδες Ιάπωνες. Αρκετοί άλλοι πέθαναν από λευχαιμία και άλλους καρκίνους, λόγω της άμεσης έκθεσης σε υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας. Τα χρόνια που ακολούθησαν αυξήθηκαν στους επιζήσαντες τα ποσοστά καρκίνου του θυρεοειδή σε νέους ενήλικες, που ήσαν παιδιά το 1945.

Τα κακά: Ανάλογη καταστροφή έγινε και στο Τσερνόμπιλ το 1986, γιατί το κάλυμμα του πυρηνικού αντιδραστήρα εξερράγη ώστε ένα σύννεφο σωματιδίων απελευθερώθηκε ψηλά στην ατμόσφαιρα, το ταξίδεψε ο άνεμος και το προσγείωσε η βροχή σε διάφορα μέρη. Παιδιά της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας, απροστάτευτα, εισέπνευσαν μολυσμένο αέρα, ήπιαν ίσως μολυσμένο νερό ή γάλα και έφαγαν μολυσμένα λαχανικά, με αποτέλεσμα το ιώδιο 131 να εισέλθη στον οργανισμό τους και να απορροφηθεί αποκλειστικά από τον θυρεοειδή. Δυστυχώς η απομάκρυνση μέρους του πληθυσμού δεν έγινε εγκαίρως. Τα συνηθισμένα ποσοστά θυρεοειδικού καρκίνου (3 στο εκατομμύριο) ανέβηκαν περίπου 13 φορές (40 στο εκατομμύριο).

Ευτυχώς το ραδιενεργό ιώδιο 131 έχει μικρή διάρκεια ζωής και μετά από λίγες εβδομάδες διασπάται σε άλλα στοιχεία, έτσι μόνον άτομα των γύρω περιοχών που ήρθαν σε επαφή τις πρώτες μέρες μολύνθηκαν.

Υπάρχει ένα είδος σταθερού, ιωδίου, που δεν ακτινοβολεί, και αν δοθεί στον οργανισμό σε μεγάλη ποσότητα, προκαλώντας κορεσμό εμποδίζει το ραδιενεργό ιώδιο να εισέλθη. Αυτό υπάρχει (ή πρέπει να υπάρχει) πάντα αποθηκευμένο για περίπτωση πυρηνικού ατυχήματος. Οι αρχές οφείλουν να το διανείμουν άμεσα, έτσι ώστε η εντολή για πιθανή χορήγηση να εκτελεσθεί εγκαίρως, κάτι που έκανε η Πολωνική κυβέρνηση σε 10 εκατομμύρια παιδιά. Δεν το έκαναν οι σοβιετικές δημοκρατίες της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας, με αποτέλεσμα περίπου πέντε χιλιάδες ενήλικες, που ήσαν παιδιά το 1986 να εμφανίσουν μέχρι στιγμής καρκίνο του θυρεοειδή. Ευτυχώς, όπως συμβαίνει συνήθως σε αυτό τον τύπο καρκίνου, το προγνωστικό είναι καλό και η θνησιμότητα μικρή (1-2%).

Τα καλά: Στη Φουκουσίμα τον Μάρτιο 2011 δεν έγινε έκρηξη αλλά ελεγχόμενες εκλύσεις, με αποτέλεσμα η διασπορά και μεταφορά σωματιδίων να είναι περιορισμένη. Επλήγησαν οι γύρω περιοχές και ρυπάνθηκε η θαλάσσια περιοχή κοντά στο εργοστάσιο από το θαλασσινό νερό που χρησιμοποιήθηκε για να εμποδίσει την υπερθέρμανση του πυρηνικού υλικού.

Με δεδομένη την ταχεία διάσπαση του ιωδίου 131, η μόλυνση περιορίστηκε στην Ιαπωνική ακτογραμμή και όχι στο σύνολο του Ειρηνικού ωκεανού!

Ευτυχώς οι Ιαπωνικές αρχές προέβησαν εγκαίρως στην εκκένωση των περιοχών, στη διανομή σταθερού ιωδίου και στον έλεγχο των τροφίμων και του νερού. Από τα μέχρι στιγμής δεδομένα, προκύπτει ότι οι δόσεις ακτινοβολίας στον πληθυσμό ήσαν περιορισμένες.

Ενδεικτικά, μετρήσεις στην πόλη του Τόκιο έδειξαν επιβάρυνση ακτινοβολίας της τάξης μιας απλής ακτινογραφίας θώρακα, ενώ στην πόλη της Φουκουσίμα όσο θα ελάμβανε το σώμα από δύο μαστογραφίες!

Μετά από αυτές τις διαπιστώσεις δεν υπάρχει λόγος υπερβολικής ανησυχίας εκ μέρους των… δημοσιογράφων και επομένως του κοινού.

Διαλέξτε δικαιολογία:

Θέλω να γυμναστώ αλλά δεν έχω χρόνο.

Τώρα με τις εξετάσεις διαβάζω από το πρωί ως το βράδυ και δεν προλαβαίνω.

Από τότε που άρχισα δουλειά σταμάτησα τελείως τη γυμναστική.

Από τότε που παντρεύτηκα σταμάτησα το ποδόσφαιρο.

Από τότε που γέννησα δεν γυμνάζομαι καθόλου.

Με δυο μικρά παιδιά δεν έχω χρόνο για γυμναστική.

Δεν μπορώ να κάνω γυμναστική το πρωί. Φεύγω πολύ νωρίς για τη δουλειά.

Δεν κάνω jogging γυρνώντας το απόγευμα γιατί το χειμώνα σκοτεινιάζει νωρίς.

Δεν μπορώ να γυμναστώ τώρα το χειμώνα, με τέτοια παγωνιά θα αρρωστήσω.

Την άνοιξη δεν μπορώ να γυμναστώ στην εξοχή, έχει γύρη από τα λουλούδια και με πιάνει αλλεργία.

Με τέτοιο καύσωνα καλοκαιριάτικα θα βγω στον ήλιο να τρέχω;

Έχω διάδρομο στο σπίτι, αλλά δεν μ’ αρέσει να κάνω γυμναστική μόνος μου…

Δεν μ’ αρέσει να πηγαίνω στα γυμναστήρια με όλους αυτούς τους χαζούς  μποντυμπιλντεράδες.

Εδώ που μένω, πού να κάνω jogging μες στη πόλη; Να τρέχω στο δρόμο και να αναπνέω καυσαέρια;

Δεν μπορώ να κάνω ούτε ένα περίπατο στην εξοχή. Έχει αδέσποτα σκυλιά και φοβάμαι μη μου ορμήξουν.

Δεν μπορώ να πηγαίνω για περπάτημα με τον άντρα μου. Έχει γρήγορο διασκελισμό και όλο τρέχω από πίσω του.

Που να κάνω ποδήλατο καλέ! Εδώ είναι όλο ανηφόρες και κατηφόρες.

Ποδήλατο στη πόλη; Θες να με σκοτώσει κανένα αυτοκίνητο;

Δεν θέλω να κολυμπάω σε πισίνα. Φοβάμαι μην κολλήσω τίποτα. Δεν ξέρω αν είναι καθαρά.

Πάω συχνά στη θάλασσα αλλά δεν κολυμπάω πολλή ώρα. Συνήθως αράζω στην ξαπλώστρα για ηλιοθεραπεία.

Δεν θέλω να κάνω κολύμπι. Ντρέπομαι γιατί δεν έχω ωραίο σώμα.

Δεν μπορώ να κάνω κολύμβηση σε πισίνα. Μετά πρέπει να φτιάχνω τα μαλλιά μου μια ώρα.

Τι; Άμα κάνω γυμναστική μου ανοίγει η όρεξη και τρώω περισσότερο.

Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορώ να τρέχω, γιατί λαχανιάζω λόγω τσιγάρου.

Δεν μπορώ να κάνω γυμναστική, έχω χαμηλή πίεση και ατονία.

Δεν μπορώ να γυμναστώ γιατί πονάει όλο μου το σώμα.

Δεν γυμνάζομαι γιατί, να σας πω ειλικρινά… βαριέμαι.

Τα οικονομικά συμφέροντα υπέρ του τσιγάρου είναι πανίσχυρα και εκτεταμένα: από τον καπνοκαλλιεργητή της Ξάνθης μέχρι τον μεγαλοβιομήχανο των ΗΠΑ και από τον περιπτεριούχο της Ομόνοιας μέχρι τις πολυεθνικές διαφημιστικές εταιρίες. Η εχθρά του είναι μόνον η μία από τις πέντε κόρες του Ασκληπειού και ονομάζεται Υγεία.

“Σεβασμός στην ελευθερία του ατόμου” είναι μια πολύ ευαίσθητη έννοια.

Ο μη καπνιστής έχει δικαίωμα να μην μυρίζει καπνό στην καθημερινή του ζωή. Είτε γιατί δεν θέλει να ασθενήσει είτε γιατί απλούστατα του βρωμάει !

Ο καπνιστής έχει δικαίωμα να απολαύσει το ναρκωτικό του και να αυτοκτονήσει με όποιον τρόπο θέλει. Δεν νομίζω ότι ψηφίστηκε ακόμα κάποιος νόμος που να απαγορεύει την αυτοκτονία…

Κατ’ αντιστοιχία μήπως απαγορεύεται ο αλκοολισμός με δημόσια κατάχρηση οινοπνεύματος; Όχι. Απαγορεύεται όμως η οδήγηση, όχι για να μην πεθάνει στο τιμόνι ο μεθυσμένος, αλλά για να μην σκοτώσει άλλους.

Κατά τον ίδιο τρόπο θα έπρεπε να απαγορεύεται το κάπνισμα μόνον «όταν και εκεί όπου» οι μη καπνιστές δεν θα είχαν τρόπο να το αποφύγουν. Ορθά λοιπόν ΔΕΝ επιτρέπεται στα ΜΜΜ παντός τύπου (βαγόνια, αεροσκάφη κλπ) και γενικά σε δημόσιους χώρους (νοσοκομεία, σχολεία, υπηρεσίες). Σε όλους τους δημόσιους χώρους όμως, θα έπρεπε να υπάρχει οπωσδήποτε ένα καπνιστήριο. Θα μπορούσε να έχει διακοσμημένους τους τοίχους με φωτογραφίες από εγχειρήσεις πνευμόνων καπνιστών με καρκίνο, λίστες με επιφανείς καπνιστές που πέθαναν πρόωρα λόγω τσιγάρου, φωτογραφίες ηλικιωμένων με αποφρακτική πνευμονοπάθεια να σέρνουνε τη μπουκάλα οξυγόνου τους με σωληνάκια στη μύτη και άλλα χαρούμενα θέματα.

Η καθολική απαγόρευση είναι δύσκολα εφαρμόσιμη. Θα μπορούσε όμως ακόμα και αυτή να πετύχει αν οριζόταν ονομαστικά ένας υπεύθυνος χώρου ο οποίος σε περίπτωση παράβασης θα πλήρωνε από την τσέπη του κάθε πρόστιμο. Θα μπορούσε να είναι πχ ένας εύσωμος σερβιτόρος. Με ένα καλαίσθητο λογότυπο στο μπλουζάκι του που θα έγραφε: “1142, καταγγείλετέ με τώρα αν κάνω τα στραβά μάτια” θα προέτρεπε ευγενικά τους καπνιστές να σβήσουν το τσιγαράκι τους, ή να κάνουν μια μικρή βόλτα έξω για να καπνίσουν με ευχαρίστηση.

Έτσι όπως είναι διατυπωμένος και αυτός ο νόμος το μόνο που πετυχαίνει είναι η αυτοαναίρεσή του και ο εξευτελισμός, για άλλη μια φορά, της έννοιας του σεβασμού στη νομιμότητα.

Ο πρωθυπουργός θα παρασημορφορηθεί χάρις στην ψήφιση (όχι την επιβολή) αυτού του αυστηρού νόμου. Να χαμογελάσουμε; Είναι οι κουτόφραγκοι τόσο αφελείς που πιστεύουν ακόμα ότι οι νόμοι στην Ελλάδα τηρούνται; Ή να αγανακτήσουμε; Ποιός βραβεύει αλήθεια; Ο Π.Ο.Υ. Ποιός είπατε; Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας που προέτρεπε “ανιδιοτελώς” πριν από ενάμισι χρόνο τα κράτη σε μαζική αγορά άχρηστων αλλά πανάκριβων εμβολίων…

Η ναρκομανία δεν σταματάει με νόμους όπως ο τελευταίος. Η εξουσία για άλλη μια φορά καταφεύγει σε έναν υπερβολικά αυστηρό νόμο χωρίς να έχει την πρόθεση ή την δυνατότητα να τον εφαρμόσει. Ο αγώνας κατά του καπνίσματος χρειάζεται φαντασία, κάτι που δεν διαθέτει η εξουσία.

Η χριστιανική νηστεία είναι μια θεολογικής φύσεως “δοκιμασία”. Αποτελεί μια συμβολική επανάληψη-ανάμνηση της νηστείας των πρώτων αναχωρητών της ερήμου (Ιωάννης Πρόδρομος) αλλά και του ίδιου του Ιησού. Δεν μπορεί λοιπόν να κρίνεται παρά μόνον δογματικά. Άλλωστε δεν πρέπει καν να “κρίνεται”. Όπως δεν μπορεί να ασκηθεί κριτική στο μωαμεθανικό ραμαζάνι, στις εβραϊκές συνήθειες καρσέρ, στον ινδικό σεβασμό στην αγελάδα, ή στην βουδιστική χορτοφαγία.

Η δοκιμασία αυτή βέβαια έχει μεγαλύτερη αξία αν είναι ειλικρινής και αυθεντική. Η αντικατάσταση του γάλακτος από γάλα σόγιας, του τυριού από τυρί “φυτικό” κ.λπ., προκαλούν μειδίαμα. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος άλλωστε το είχε θέσει σωστά το ζήτημα: “… τι αξία έχει να μην τρώτε κρέας όταν τρώγεστε μεταξύ σας…”.

Όπως φαίνεται και από την ετυμολογία της λέξης, ο νηστευτής πρέπει να έχει και λίγο την αίσθηση της στέρησης, όπως ο νηστικός. Δεν νοείται δοκιμασία νηστείας, αν δεν εμπεριέχει και λίγο “το μαρτύριο” της πείνας.

Κατά τα άλλα, οποιαδήποτε έννοια “αποτοξίνωσης” που εμφανίζεται κατά κόρον στα ΜΜΕ είναι καθαρά «φιλοσοφική». Στην ιατρική οι τοξίνες είναι συγκεκριμένες ουσίες παραγόμενες από τα μικρόβια σε λοιμώξεις και η λέξη «αποτοξίνωση» δεν υφίσταται ως ιατρικός όρος.

Η θέση ότι η χριστιανική νηστεία είναι εξαιρετική από άποψη υγείας είναι ανακριβής. Μερικά χτυπητά παραδείγματα κακής εφαρμογής της νηστείας που δεν συνάδουν με την υγιεινή διατροφή:

- Δεν είναι περισσότερο παχυντικό ένα ψητό φιλέτο από μια πιατέλα πατάτες τηγανιτές.

- Δεν είναι χειρότερης ποιότητας τα λιπαρά ενός βραστού ψαριού από τα τηγανητά καλαμαράκια.

- Δεν είναι περισσότερο παχυντικό ένα γιαούρτι μειωμένων λιπαρών από το χαλβά, που περιέχει μεγάλη ποσότητα σησαμελαίου και ζάχαρης.

- Δεν έχει περισσότερες θερμίδες η μαγιονέζα λάιτ από τον πλούσιο σε λάδι ταραμά.

Νηστεία τυπικότατη λίγων ημερών, που ακολουθείται από άμετρη κρεοφαγία σε ποσότητα και σε χρονική διάρκεια τι μακροπρόθεσμη ωφέλεια έχει;

Όλα λοιπόν έχουν να κάνουν με τις ποσότητες και τη συχνότητα κατανάλωσης των τροφών και όχι με τη νηστίσιμη ή αρτίσιμη, με θεολογικά κριτήρια, κατάταξή τους.

Έτσι λοιπόν, εξηγείται ότι υπάρχουν καλόγριες και ιερείς παχύτατοι, αλλά και άλλοι λεπτοφυείς.

Και δύο λόγια για το λάδι. Όταν λέμε λάδι, κανονικά στην Ελλάδα δεν θα έπρεπε να υπάρχει τίποτε άλλο από ελαιόλαδο και ούτε σταγόνα σπορελαίων! Δεν πρέπει όμως  να λησμονούμε ότι το λάδι είναι το πιο περιεκτικό σε θερμίδες τρόφιμο που υπάρχει. Έκτός από την εμφανή του μορφή σε ωμά λαχανικά και μαγειρεμένα φαγητά, υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες σε ταραμοσαλάτες, πίτες, τηγανισμένα προϊόντα, ξηρούς καρπούς, ταχίνι.

Τέλος, είναι γνωστό και πλήρως αποδεκτό από τις εκκλησιαστικές αρχές ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να ακολουθούν το τυπικό της νηστείας.

Σαν συμπέρασμα: όλα τα νηστίσιμα τρόφιμα (ΛΑΧΑΝΙΚΑ, ΟΣΠΡΙΑ, ΦΡΟΥΤΑ, ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ) είναι προϊόντα μεσογειακής διατροφής, άρα εξαιρετικά για την υγεία. Τα συστήνουμε αδίστακτα στη διατροφή. Η διαφορά με την θεολογική άποψη είναι ότι: σε συνδυασμό με περιορισμένη κατανάλωση κρέατος, τα συνιστούμε σε όλη τη διάρκεια του έτους και όχι μόνον στις περιόδους νηστείας!

Η πρόοδος της υγιεινής, της ιατρικής και της φαρμακολογίας με τα τόσα εμβόλια, αντισηπτικά, αντιβιοτικά και αντι-ιικά σκευάσματα έχουν περιορίσει την αιτία θανάτου από λοιμώξεις. Έτσι οι πολίτες των σύγχρονων κοινωνιών έχουν πια τη δυνατότητα να ζήσουν πολλά-πολλά χρόνια και να ανακαλύψουν άλλους ωραίους τρόπους για … να πεθάνουν.

Ο τρόπος ζωής άλλαξε με τις νέες τεχνολογίες. Η ανέχεια έδωσε τη θέση της στις ανέσεις, η πείνα στην αφθονία τροφής, οι κακουχίες στην καλοζωία. Είναι κακό αυτό; Όχι, αν τηρείται το πληκτικά επαναλαμβανόμενο, πλην κλασικά επίκαιρο, ρητό “μέτρον άριστον”. Ξεπεράσαμε το μέτρο λοιπόν. Ιδού μερικά παραδείγματα α-μετρο-έπειας:

- οι μηχανές μπορούν να μας μεταφέρουν παντού, γρήγορα και ξεκούραστα. Σύμφωνοι, αλλά ας κάνουμε τον κόπο να πάμε στον φούρνο με τα πόδια και στον 1^ο όροφο με την σκάλα.

- οι “οθόνες” μας διασκεδάζουν. Σύμφωνοι, αλλά ας κλωτσήσουμε και μια μπάλα, ας κάνουμε και λίγο ποδήλατο.

- οι τροφές είναι διαολεμένα νόστιμες, σχετικά φτηνές και μπορούμε να τις βρούμε έτοιμες εκεί (στην ταβέρνα) ή εδώ (να μας τις φέρουν στο σπίτι). Σύμφωνοι, αλλά να μπαίνουμε που και που και στην κουζίνα, και ας μην ξεχνάμε τα εποχιακά λαχανικά και φρούτα της φύσης.

- το τσιγαράκι έχει στυλ, βοηθάει το φλερτ, και είναι μια υπέροχη “αντίσταση κατά της αρχής”. Σύμφωνοι, αλλά μήπως πρέπει κάποτε να καταλάβουμε ότι “τους πληρώνουμε” για να μας δηλητηριάζουν;

Οι συνέπειες για την υγεία είναι παχυσαρκία, υπερχοληστερολαιμία, καρδιοαγγειακά νοσήματα.

Άλλος τομέας όπου ο άνθρωπος προκαλεί “την μήνι των θεών” είναι ο υπερκαταναλωτισμός. Θεωρείται πρόοδος να διαθέτουμε πολλά και φτηνά καταναλωτικά προϊόντα από κάθε σημείο της γης. Όμως αυτό έχει σημαντικές συνέπειες για την υγεία που δεν τις σκεφτόμαστε την ώρα που γεμίζουμε την νιοστή πλαστική σακούλα με άλλο ένα μπιχλιμπίδι, παιχνίδι ή ρούχο, που θα έρθει να προστεθεί στο παραφορτωμένο με αγαθά (αγαθά είπατε;) σπίτι μας.

Οι τρεις αιτίες λοιπόν είναι: η ανάγκη για καταναλωτικά προϊόντα “πολλά”, “φτηνά”, “από κάθε σημείο της γης”. Για να παραχθεί μεγάλη ποσότητα και για να έρθουν από μακριά χρειάζεται πολλή ενέργεια και για να είναι φτηνά χρειάζεται “βρώμικη ενέργεια”. Αλλά και μετά τη χρήση θα απαιτηθεί κι άλλη ενέργεια για να καταστραφούν/ανακυκλωθούν ή απλώς θα προστεθούν στη “σαβούρα” του πλανήτη.

Ποιές είναι οι συνέπειες για την υγεία; Επιστημονικές μελέτες συνδέουν την εμφάνιση καρκίνου με συγκεκριμένα βιομηχανικά προϊόντα και παραπροϊόντα. Τα γνωστότερα είναι: βαρέα μέταλλα, PCB, διαλύτες, βαφές, διοξίνες, ραδιενεργά απόβλητα, που είτε περιέχονται στα προϊόντα, είτε απελευθερώνονται στο περιβάλλον, ηθελημένα, από αμέλεια, ή μετά από ατύχημα κατά την διαδικασία, παραγωγής-χρήσης-απόσυρσης του προϊόντος. Άλλη, λιγότερο γνωστή από τον καρκίνο επίπτωση είναι η μιμητική-ορμονική δράση ουσιών (PCB, BPA) στον οργανισμό (πχ ξενο-οιστρογόνα), με αποτέλεσμα αλλοιώσεις στην αναπαραγωγική δραστηριότητα, δηλαδή στειρότητα, μεταλλάξεις κλπ.

Η υπερκαταναλωτική μανία λοιπόν προάγει την μόλυνση σε κάθε μορφή της, με έμμεσες αλλά σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία.

Μειωμένη κινητική δραστηριότητα + αυξημένη και κακής ποιότητας διατροφή + κάπνισμα αυξάνουν την παχυσαρκία, την υπερχοληστερολαιμία και τα καρδιοαγγειακά νοσήματα. Κάπνισμα + περιβαλλοντική μόλυνση αυξάνουν την εμφάνιση πολλών μορφών καρκίνου.

Ο σύγχρονος “homo sapios” δεν πεθαίνει πια από πείνα, ούτε από λοιμώξεις, όπως ο προϊστορικός homo sapiens. Αυτοκτονεί αργά-αργά με τις υπερβολές του.

Εδώ και λίγα χρόνια, όμως, έρευνες αμερικανών και βορειο-ευρωπαίων επιδημιολόγων απέδειξαν ότι οι παλιοί, φτωχοί αυτοί Έλληνες ήσαν μακροβιότεροι και υγιέστεροι. Οι επιστημονικές μελέτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπεύθυνες ήσαν οι διατροφικές συνήθειες, ιδιαίτερα των νησιωτικών περιοχών. Έτσι παίρνοντας από την Ελλάδα τη διατροφή κι από την Αίγυπτο τους φαραωνικούς τάφους “έχτισαν” την πυραμίδα της σωστής διατροφής. Στη στενή κορυφή βρίσκονται τα τρόφιμα που πρέπει να τρώμε σπάνια και σε μικρές ποσότητες και στη φαρδιά βάση αυτά που είναι υγιεινά και πρέπει να τρώμε συχνά και σε μεγαλύτερες ποσότητες. Στην 1^η κατηγορία ανήκει το κρέας τετράποδων, τα γλυκά, τα αυγά & τα ζυμαρικά, που καλό είναι να τρώμε το πολύ 1-2 φορές/εβδομάδα. Ακολουθούν το κρέας των δίποδων (εννοώ τα πουλερικά όχι τους ανθρώπους), οι ξηροί καρποί, οι ελιές και τα όσπρια που μπορούμε να τρώμε 3 φορές/εβδομάδα, καθώς και τα ψάρια, που θα έπρεπε να τρώμε 4 φορές/εβδομάδα. Τα γαλακτοκομικά και το ελαιόλαδο επιτρέπονται σε καθημερινή βάση, ενώ τα φρούτα και λαχανικά επιβάλλονται σε κάθε γεύμα. Τέλος το ψωμί πρέπει να είναι πανταχού παρόν.

Σας θυμίζει τίποτα; Όχι! Δεν σας θυμίζει, ή στους μεγαλύτερους κάτι θυμίζει από την παλιά φτωχή Ελλάδα. Όπως κάποιος ηλικιωμένος καρδιακός ασθενής, που μετά από πολύωρη εξήγηση της διαίτης του, γύρισε και μου είπε: “Δηλαδή γιατρέ κατοχικά φαγητά θα τρώω τώρα;”

Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες είμαστε πραγματικοί Ευρωπαίοι. Μαγειρεύουμε λιγότερο γιατί βαριόμαστε, τρώμε πολύ συχνά σε ταβέρνα νόστιμο κρέας και τηγανητούς μεζέδες. Δεν προτιμάμε τα λαχανικά γιατί είναι άνοστα. Δεν συμπαθούμε τα όσπρια γιατί προξενούν φούσκωμα και αέρια (τα οποία ως γνωστόν είναι αντικοινωνικά). Βαριόμαστε να φάμε ψάρια γιατί έχουν πολλά κόκκαλα, και φρούτα γιατί πρέπει να τα ξεφλουδίσουμε. Δεν τρώμε πολύ ψωμί γιατί όλοι λένε πως παχαίνει (!). Τρώμε όμως πολλά γλυκά γιατί είναι άριστα αντικαταθλιπτικά (ειδικά τα σοκολατούχα).

Και μήπως δεν είναι αλήθεια; Αλήθεια είναι. Όλο το παιχνίδι όμως παίζεται στη συχνότητα και στη ποσότητα. Η γευστική απόλαυση δεν μπορεί να είναι η ρουτίνα αλλά “η ευχάριστη εξαίρεση”. Το γρήγορο (fast) – σκουπιδο (junk) – φαγητό (food) δεν πρέπει να είναι η καθημερινή λύση, αλλά “η αναπόφευκτη εξαίρεση”. Αυτά ως προς την ποσότητα και την συχνότητα. Γιατί αν αρχίσουμε να μιλάμε για την ποιότητα θα μας πιάσει κατάθλιψη (και θα το ρίξουμε στα γλυκά!).

- Το ψωμί το κατ’ ευφημισμό “χωριάτικο” είναι κάτασπρο και πανάλαφρο. Αλήθεια, που πήγε το πίτουρο και οι φυτικές ίνες;

- Τα φρούτα και τα λαχανικά είναι “εκτός εποχής” και μεγαλώνουν σε θερμοκήπια εν ριπή οφθαλμού. Αλήθεια, γιατί να απαιτούμε ντομάτα το χειμώνα & μπρόκολο το καλοκαίρι;

- Τα αυγά έχουν άλλη σύσταση, πιο επιβαρημένη σε χοληστερίνη και οι γεννήτορές τους μεγαλώνουν «ακίνητες» σε κλουβιά καναρινιού μέσα σε λίγες μέρες. Αλήθεια, που πήγαν οι αλάνες;

Αν αυτό δεν είναι διαστροφή της φύσης και του ανθρώπου τότε τι είναι; Και τώρα ήρθε η σειρά του Ίλιτς Βλαντιμήρ Λένιν να αναφωνήσει: “Τί να κάνουμε;” (Que faire?)

- Να θυμόμαστε την αξία του “εξαιρετικού” ( = εξαίρεση) και να ζούμε με εγκράτεια την καθημερινότητά μας.

- Να τηρούμε όσο γίνεται την “πυραμίδα” Μεσογειακής Διατροφής.

- Να προκρίνουμε τα βιολογικά προϊόντα, που είναι ακριβότερα.

Σε ένα επίπεδο πιο προχωρημένο:

- Να καλλιεργούμε σε ζαρντινιέρες ή γλάστρες μερικά πανεύκολα λαχανικά: σπανάκι, μαρούλια, μπρόκολο τον χειμώνα, πιπεριές, μελιτζάνες το καλοκαίρι (αφορά τους “διαμερισματοποιημένους”).

Σε ένα ακόμα πιο υψηλό επίπεδο:

- Να μετατρέψουμε τον μικρό μας ανθόκηπο σε λαχανόκηπο (αφορά τους “μεζονετούχους”)

Μερικές φορές δεν είναι κακό να κάνεις μια «στροφή» προς το παρελθόν. Η διαστροφή του σύγχρονου Ευρωπαίου δεν απέχει τελικά τόσο πολύ από την υγιεινή διατροφή του παλιού φτωχού Έλληνα. Μόνο κατά ένα “σίγμα”…