Μπαίνοντας, το βράδυ της Δευτέρας 23 Ιανουαρίου, στο ίδρυμα των Πρασίνων, Χάινριχ Μπελ, ύστερα από… πεντάλ 10 χιλιομέτρων, το ψιλόβροχο με είχε κάνει μούσκεμα – πώς να κρατήσεις ομπρέλα επάνω στο ποδήλατο; Αλλά ήμουν τόσο ευδιάθετος, όσο καθημερινά σε αυτή τη μαγευτική πόλη, την “φτωχή, αλλά σέξι”, όπως την έχει χαρακτηρίσει ο -για τρίτη συνεχή πενταετία- δήμαρχός της, Κλάους Βόβεραϊτ (“Βόβι” για τους φίλους και ψηφοφόρους του)! Βγαίνοντας, ύστερα από τρεις ώρες, είχα τη γνώριμή μου… “ελληνική” τσαντίλα, η κορύφωσή της οποίας τα τελευταία χρόνια με οδήγησε να μετοικήσω στο Βερολίνο και να ξεκινήσω ξανά μια νέα, ανθρώπινη ζωή…

Οι λόγοι; Σίγουρα όχι ο πρώην πρωθυπουργός. Λίγο γερασμένος σε σχέση με τα χρόνια της πρωθυπουργίας του, το ίδιο ευγενής και απλός, ο κ. Σημίτης στάθηκε σε μερικά σημαντικά, προφανή και αυτονόητα σημεία της τελευταίας δεκαπενταετίας. Όπως: “Η ΟΝΕ δεν είναι μια παρέα προηγμένων χωρών που έχουν κοινά συμφέροντα αντίθετα προς εκείνα των χωρών που υστερούν. Είναι ένα εξελικτικό στάδιο της Ένωσης, ώστε να διευκολυνθεί η οικονομική συνεργασία των μελών της, να δημιουργηθούν σχέσεις οι οποίες θα ενδυναμώνουν την κοινή προσπάθεια ανάπτυξης, να επιτευχθεί βαθμιαία σύγκλιση των οικονομιών και καλύτερη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχουν η κατάργηση των συνόρων και οι κοινές επιδιώξεις. Είναι κοινό σχέδιο προόδου. Οφείλει να εντάσσει λοιπόν στο σχεδιασμό τόσο τους πιο ισχυρούς με τις δυνατότητές τους όσο και τους πιο αδύνατους με τις αδυναμίες τους.” Ή, όπως: “Σε περίπτωση απειλής της Τουρκίας προς την Ελλάδα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εγγυάται την ασφάλεια κάθε χώρας-μέλους της, δεν ισχύει το ίδιο και για το ΝΑΤΟ. Έτσι οι αμυντικές δαπάνες είναι σε ένα βαθμό απαραίτητες. Προσωπικά, πιστεύω ότι δεν υπάρχει περίπτωση πολέμου με την Τουρκία, αλλά ακόμη και να γίνει, θα είναι πόλεμος 2-3 ωρών. Προφανώς, λοιπόν, και δε χρειαζόμαστε π.χ. τα υποβρύχια. Η ηγεσία των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, όμως, προφανώς έχει διαφορετική άποψη.” Ή, τέλος, όπως: “Μόλις 2-3 χρόνια μετά την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ, οι συνδικαλιστές των εκπαιδευτικών ζητούσαν αυξήσεις 10%, ενώ του Δημοσίου 20%!”

Σίγουρα όχι, λοιπόν, δεν ήταν ο πρώην πρωθυπουργός που με τσάντισε – πιστεύω (και ελπίζω) πώς δε θα έρθει ποτέ η ώρα, που θα με τσαντίζει η κοινή λογική και ο ορθός λόγος. Σίγουρα… ναι, όμως, ήταν οι (δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια) τόσο αναμενόμενες, “προκάτ” αντιδράσεις (“γνωστών”) ορισμένων σε κάθε τι που δεν φαντάζει “επαναστατικό”, στην ουσία σε κάθε τι που δεν είναι λαϊκιστικό και δε “χαϊδεύει” τ’ αφτιά του λαού (τον οποίο, φυσικά, εννοείται ότι μόνο αυτοί που συμπεριφέρονται έτσι, εκπροσωπούν). Ήταν, επίσης σίγουρα, η… διάχυτη “ελληνικότητα” στον όμορφο χώρο του ιδρύματος Μπελ. Ας πούμε, η τόσο… κομψή φράση “Αν δεν είναι για μας, για ποιον είναι καλέ;” κυρίας, η οποία απάντησε έτσι στην ερώτηση της παρέας της “Εδώ γράφει ‘ρεζερβέ’, αλλά δε γράφει για ποιους” – ευνόητο, όμως, δεν είναι πως τα “ψώνια” δεν έχουν… ονοματεπώνυμο; Ή, η φράση “Τι μ… λέει!”, με την οποία κύριος “διένθιζε” -δυνατά, φυσικά!- το λόγο του πρώην πρωθυπουργού, εναλλάξ με τις φράσεις “Μπλα-μπλα-μπλα” και “Ψεύτη!” (η τελευταία στα Γερμανικά) – προφανώς η Αριστερά έχει τους δικούς της κώδικες δημοκρατίας, διαλόγου και σεβασμού της (κάθε) άλλης άποψης. Και ακόμη, ήταν σίγουρα η… απείρου κάλλους επιδρομή στο μπουφέ, μετά το τέλος της εκδήλωσης – ειδικότερα σε έναν από τους δέκα δίσκους, σε αυτό με τα μπιφτέκια! Μα απειλεί κιόλας και τους Έλληνες της Γερμανίας η… ασιτία;

Ύστερα απ΄ όλ΄αυτά η δήλωση του συνομιλητή του Κώστα Σημίτη, Ντάνιελ Κον- Μπέντιτ, “μιλώντας για την Ελλάδα, μιλάμε για την Ευρώπη” μου ακούστηκε τόσο αγνή, όσο αθώα(;) ο ίδιος πρόσθεσε λίγο αργότερα ότι “απαιτείται χρόνος για να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα”: μα πότε θα καταλάβουν οι Ευρωπαίοι (όχι οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, οι Ευρωπαίοι, σκέτο) πως ουδεμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί αν πρώτα δεν ξεκινήσει και πως ουδεμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να ξεκινήσει αν πρώτα δεν έχει δεχτεί την αναγκαιότητά της κάθε πολίτης της χώρας;

Για το θέμα της επιστροφής στη δραχμή(!) δε χρειάζεται καν να μεταφέρω εδώ την επιχειρηματολογία του Κώστα Σημίτη, σχετικά με το πόσο καταστροφικό θα ήταν κάτι τέτοιο. Θεωρώ πως αν διαβάζετε ακόμη το κείμενο αυτό, σίγουρα γνωρίζετε (και πιστεύετε) ό,τι και ο ίδιος. Αξίζει, όμως, να παραθέσω το επιστέγασμα της τοποθέτησης του Κον-Μπέντιτ στο ίδιο ζήτημα: “Αφού φτιάξεις την ομελέτα, δεν μπορείς πλέον να ξανασχηματίσεις το αβγό όπως ήταν πριν”!

Και βέβαια, να σημειώσω ότι τη συζήτηση μεταξύ των κυρίων Σημίτη και Κον-Μπέντιτ, που ακολούθησε την ομιλία του Έλληνα πρώην πρωθυπουργού, συντόνισε εξαιρετικά η -ιδιαιτέρως “διαβασμένη”- δημοσιογράφος Κριστιάν Σλέτζερ, συντάκτρια της σοβαρότερης εφημερίδας της Γερμανίας, Sueddeutsche Zeitung, η οποία εκδίδεται στο Μόναχο. Φανταστείτε, δηλαδή, να διοργανωνόταν αντίστοιχη εκδήλωση στην Αθήνα, να καλούσαν για το συντονισμό δημοσιογράφο της σοβαρότερης εγχώριας εφημερίδας (η οποία να εκδιδόταν όχι στην πρωτεύουσα, αλλά στην Πάτρα ή το Ηράκλειο) και αυτή να διάλεγε να στείλει συντάκτη της από τη Λάρισα ή τις Σέρρες! Ε, όσο υπάρχει πιθανότητα να λάβει σάρκα και οστά (ολόκληρη) η παραπάνω υπόθεση, άλλο τόσο η Ελλάδα θα μοιάσει κάποτε με τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση!

Όταν, το 1793, ο Φρίντριχ Βίλχελμ Κρίστιαν Καρλ Φέρντιναντ φον Χούμπολτ, υπερασπιστής της φιλελεύθερης ιδεολογίας και γλωσσολόγος, προσπάθησε να διαμορφώσει και να αναπτύξει μια νέα αντίληψη της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού, υποδεικνύοντάς τα ως το δρόμο προς μια υποδειγματική ανθρωπότητα (“Über das Studium des Alterthums, und des griechischen insbesondere”) μάλλον δε θα πρέπει να είχε στο μυαλό του… το “πνεύμα” και τη “φιλοσοφία” του Συνασπισμού. Ούτε όταν, στις 16 Αυγούστου 1809, ίδρυε το ομώνυμο πανεπιστήμιο στο Βερολίνο, φανταζόταν πως 202 χρόνια αργότερα, ύστερα από χιλιάδες εκδηλώσεις λόγου στον κατεξοχήν χώρο τους, το πανεπιστήμιο, μια χούφτα Έλληνες θα προσπαθούσαν να… διδάξουν στο ακροατήριο… δημοκρατία!

Βράδυ Δευτέρας, 24 Οκτωβρίου 2011, και στο κατάμεστο Audimax του Πανεπιστημίου Humboldt, ο απερχόμενος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Ζαν Κλοντ Τρισέ, σε μια ενδιαφέρουσα ομιλία με τίτλο “Διαμορφώνοντας το μέλλον της Ευρώπης”, τονίζει πως ό,τι γίνεται αυτή την περίοδο για την Ελλάδα είναι δικαιολογημένο, καθώς η χώρα δεν έχει πλέον πρόσβαση στις αγορές και η βοήθεια είναι δεδομένη – φυσικά, με αυστηρές προϋποθέσεις. “Οι χώρες είχαν το δικαίωμα να προσπαθήσουν να διορθώσουν μόνες τους την κατάσταση” προσθέτει με νόημα…

Μιάμιση ώρα το ακροατήριο (κυρίως νέοι και νέες, σπουδαστές και σπουδάστριες του παεπιστημίου, με μπλοκ και μολύβια στο χέρι για σημειώσεις) τον ακούει σιωπηλό (δεν εννοείται;). Αλλά τα πανό είναι εκεί, πίσω πίσω στην αίθουσα. Και κρύβει… τρομερές αλήθειες, βαθυστόχαστες ιδέες και ρηξικέλευθα νοήματα: “Όχι λεφτά στις τράπεζες”, “Έξω η τρόικα από την Ελλάδα”.

Η πρώτη ερώτηση προς τον κ. Τρισέ από Έλληνα φυσικά. Και. όπως συμβαίνει σχεδόν πάντοτε σε ομιλίες και συνεντεύξεις Τύπου, όταν ρωτούν οι Έλληνες… δε ρωτούν. Εκφωνούν δεύτερο και τρίτο και τέταρτο κ.ο.κ. λόγο. Βγάζουν τ’ απωθημένα τους. Τα λένε έξω απ’ τα δόντια, βρε αδελφέ! Χύμα και σταράτα. Και με φωνές και με γλώσσα αυθάδικη και αλαζονική – πώς μιλά ο Στέλιος Ράμφος, ας πούμε, ε, καμία σχέση! Και τι να απαντήσει ο άμοιρος Γάλλος, όταν του ζητούν… να απολογηθεί για το ελληνικό χάλι; Θυμήθηκα άλλους Έλληνες, που σε ερώτηση γερμανού δημοσιογράφου, απεσταλμένου του ραδιοφώνου του Βερολίνου στην Αθήνα, σχετικά με την ελληνική κρίση, απαντούσαν “Ε, να βοηθήσουν και λίγο οι Ευρωπαίοι, τι κοινοτική αλληλεγγύη είναι αυτή που δείχνουν” – σαν το ανέκδοτο με το “Κι εσείς, γιατί βασανίζετε τους μαύρους;”.

Και η δεύτερη “ερώτηση” από το ακροατήριο, “ελληνική” κι αυτή. Η συγκεκριμένη Ελληνίδα, όμως, δε δέχεται… καταπίεση, συνεπώς αρνείται ακόμη και να χρησιμοποιήσει το μικρόφωνο – “Με ακούνε όλοι κι έτσι” βροντοφωνάζει σα νέα… Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, και… “πατάει το play”. Ο κ. Τρισέ την ακούει προσεκτικά και όταν… τον αφήνει να πάρει το λόγο, κλείνει και απομακρύνει από μπροστά του, ήρεμα, το μικρόφωνό του. “Κι εγώ δε χρειάζομαι μικρόφωνο” της απαντά και μιλά για δέκα λεπτά χωρίς μικρόφωνο, δυνατότερα απ΄ό,τι σε όλο το λόγο του, με μικρόφωνο! Από τα χειροκροτήματα του τέλους δεν χωρά αμφιβολία: η ελευθερία του λόγου μα και η ευγένεια νίκησαν κατά κράτος το… κράτος του πανικού, της αυθάδειας και του τσαμπουκά. Πόσο διαφορετικά θα ήταν αν είχε συμβεί το ίδιο, στην Ελλάδα, πολλά πολλά χρόνια πριν…

Στο δρόμο της επιστροφής, επάνω στο ποδήλατο, οι 3 βαθμοί Κελσίου με βοηθούν να έχω ξάστερο μυαλό. Σκέφτομαι και ξανασκέφτομαι τα ίδια. Δύο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα και όλα φαίνονται (αν θέλεις να τα δεις) ακόμη πιο καθαρά. Κακώς φοβόμαστε πιθανή (σίγουρη, δηλαδή) απομόνωση “αλβανικού” τύπου, αν γυρίσουμε ξανά στη δραχμή. Η απομόνωση είναι εδώ, παρούσα – πολλά χρόνια τώρα. Και η διαφοροποίηση από την υπόλοιπη Ευρώπη πλήρης (και οριστική;). Σκέφτομαι και τα άλλα που είπε ο Ζαν Κλοντ Τρισέ. Το κάλεσμά του για περαιτέρω ενίσχυση του ελέγχου στα κράτη της ευρωζώνης που επανειλημμένα δεν τα καταφέρνουν καλά στο νοικοκύρεμα των οικονομικών τους. “Αλλά με σαφή όρια” τόνισε. Αν ένα κράτος συνεχίζει να μην πετυχαίνει τους στόχους του στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ώστε να λαμβάνει τη διεθνή βοήθεια, οι αρχές της ζώνης του ευρώ οφείλουν να θα αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο, πιο εξουσιαστικό ως προς τη διαμόρφωση της οικονομικής πολιτικής του κράτους αυτού, είπε, τονίζοντας πως κάτι τέτοιο βέβαια “θα καταστήσει αναπόφευκτη την τροποποίηση των Συνθηκών”.

Αλλά… με τι ασχολείται ο Τρισέ; Και τι νομίζει πως θα καταφέρει; Δε ρωτάει καλύτερα… το Συνασπισμό; Φτάνοντας στο σπίτι, αναζητώ στο internet τυχόν εξελίξεις της βραδιάς. Και πέφτω επάνω στον κ. Λαφαζάνη. Διαβάζω στο “Βήμα”: “Η έξοδος της χώρας μας από το ευρώ και η διάλυση της ευρωζώνης συνιστούν τη μόνη απάντηση ανάπτυξης και παραγωγικής προοπτικής για την Ελλάδα και την ευρωπεριφέρεια, απέναντι στο “ζουρλομανδύα” του ευρωνομίσματος, που έχει εξελιχθεί σε απέραντη γερμανική “φυλακή”». Ναι, αυτά έλεγε ο άτυπος επικεφαλής του Αριστερού Ρεύματος, Παναγιώτης Λαφαζάνης, στη Θεσσαλονίκη, την ώρα ακριβώς που ο Ζαν Κλοντ Τρισέ μιλούσε στο Humboldt. Και, στην ίδια εκδήλωση, ο πανεπιστημιακός Στάθης Κουβελάκης τόνισε ότι η πρόταση της στάσης πληρωμών και της εξόδου από το ευρώ “δεν οδηγεί στην απομόνωση της χώρας, ούτε στην επιστροφή σε κάποιον ανέφικτο εθνικό καπιταλισμό”. Αντίθετα, όπως είπε (σύμφωνα, πάντοτε, με το “Βήμα”), “θα ανοίξει νέους δρόμους ανατροπής σε όλη την Ευρώπη και σε ρήξη με το σημερινό αντικοινωνικό και ακραία αντιδημοκρατικό οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης”.

Το μέλλον της Ελλάδας ίσως προδιαγραφεί αύριο, Τετάρτη, 26 Οκτωβρίου 2011. Και μάλλον θα επηρεάσει όλες τις επόμενες γενιές. Αλλά το παρόν της έχει σίγουρα θεμελιωθεί δεκαετίες τώρα. Το ξέρουμε καλά εμείς οι Έλληνες – βάλαμε και τα φτυάρια και το τσιμέντο. Και τα ίδια μας τα χέρια – μέσα στα μάτια μας!

Λίγες εβδομάδες αργότερα, μια Παρασκευή βράδυ, βρίσκομαι, στο Σύνταγμα. “Τεράστια πλατεία”, σκέφτηκα, “θα χωράει πολλές δεκάδες χιλιάδες κόσμο. Αλλά γιατί έχουν κλείσει όλη την κυκλοφορία; Μόνο λίγες χιλιάδες έχουν μαζευτεί – και από… ατμόσφαιρα, σε κηδείες μεγαλύτερο κέφι έχουν ορισμένοι (που περιμένουν και την… κληρονομιά)!”

Δύο μέρες αργότερα, Κυριακή βράδυ παρακολουθώ στην τηλεόραση της ΕΡΤ τον Θοδωρή Καλούδη να μιλά για “νίκη των δημοκρατικών δυνάμεων” και τον Τέρενς Κουίκ να αναγγέλει πως “αύριο θα σχηματίσει κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου”!

Σήμερα, 18 Οκτωβρίου 2011, ακριβώς τριάντα χρόνια μετά την Κυριακή εκείνη, ξύπνησα άσχημα. Κατήφεια και… θολούρα – φανταστείτε πως κατευθύνθηκα στο περίπτερο, για να αγοράσω τα “Νέα” και να μάθω τη σύνθεση της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και τις προθέσεις του νέου πρωθυπουργού! Ευτυχώς (δυστυχώς), γρήγορα συνειδητοποίησα ότι… τις ξέρω: κατάργησε τους γενικούς διευθυντές στα υπουργεία και τους σχολικούς συμβούλους στην εκπαίδευση (“αυτοί θα μας λένε τι θα κάνουμε εμείς, που ξέρουμε;”), άνοιξε τις κάνουλες της ΕΟΚ (μόνο που από τα έργα υποδομής, τις κατηύθυνε στους αγροτικούς συνεταιρισμούς και τις “αέρινες” επιδοτήσεις), μετατόπισε την Ελλάδα κοντύτερα στην Ανατολή και το Νότο (όπου επιβίωναν ακόμη τα τελευταία δικτατορικά καθεστώτα της υφηλίου, εμείς ήμασταν… παρόντες, με φιλιά και εναγκαλισμούς!), “νομιμοποίησε” τα (μικρά, όμως!) “δωράκια” κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας στη δημόσια διοίκηση, εδραίωσε τη νοοτροπία του… φραπέ (“πού να τρέχω να δουλεύω, τώρα…”) και απενοχοποίησε και τις… γκόμενες στα μάτια του “απλού λαού” – “γιατί να μη τη δείχνω κι εγώ, αφού τη δείχνει κι αυτός (και της… γνέφει και δημόσια);”). Κι όλ’ αυτά… χωρίς λεφτά! Δηλαδή, χωρίς να μας ζητήσει λεφτά! Δηλαδή, μας έδινε κι από πάνω! Δηλαδή… ο Χάρρυ Κλυν τα είχε πει όλα από τότε: “Αυτή η χώρα δε σώζεται με τίποτα, να ‘ούμε!”…

Στην τεχνολογία, πολλοί νοιάζονται για το εσωτερικό, τη δομή, τα συστατικά. Κι άλλοι -επίσης πολλοί- αναζητούν πάνω απ´όλα το όμορφο, το γοητευτικό, το ξεχωριστό. Πολλοί αγοράζουν μια συσκευή κι άλλοι πολλοί αναζητούν μια σχεδιαστική πρόταση! Η ιδέα αυτή ήταν από τη δεκαετία του ’70 στον πυρήνα της επιτυχίας της Apple. Ήταν ιδέα του Στιβ Τζομπς, να δαπανήσει τα επιπλέον χρήματα που απαιτούνταν, προκειμένου να διαθέτει το Apple II ένα λείο πλαστικό περίβλημα, κάνοντας το προϊόν της εταιρείας πρότυπο αισθητικής για κάθε σπίτι – και μιλάμε για τριάντα χρόνια πριν!

Δεν τον συμπαθούσα. Ήμουν -και παραμένω- από τους “άλλους”, του Γκέιτς. Αλλά τον εκτιμούσα. Και με γοήτευσε και μένα, όταν βρέθηκα, για δύο ώρες, σε μια ομιλία του στο Σαν Φρανσίσκο, πριν από αρκετά χρόνια. Διέκρινες το ταλέντο του, αναγνώριζες την ευφυΐα του, παραδεχόσουν την ικανότητά του να πουλά καλές συσκευές για τέλειες, έχοντάς τες πρώτα μεταμοφώσει, όπως μόνο εκείνος ήξερε, σε εμβληματικές – θαρρείς σε υπνώτιζε… Και πώς το περνούσε αυτό και σε όλους τους συνεργάτες του, μέχρι τον τελευταίο πωλητή σε… κάτι μικρές χώρες σαν την Ελλάδα! Δε θα ξεχάσω τη… γνωριμία μου με τον iMac στο γραφείο μου – ήμουν αρχισυντάκτης στον “Κόσμο του Internet” τότε: μία ώρα παρουσίαση από την υπεύθυνη πωλήτρια, όλα εξαιρετικά και τέλεια, εκτός από μια μικρή λεπτομέρεια: δεν έβλεπα πουθενά εκείνη την απαραίτητη σχισμή, για τις δισκέτες των 3,5“! “Μα δεν δέχεται δισκέτες” μου απάντησε με χαρακτηριστική άνεση και αυτοπεποίθηση η πωλήτρια, “σήμερα πλέον όλοι διαθέτουν Internet!”. Ήταν 1998, ήμαστε στην Ελλάδα…

Βούρκωσα, όταν άκουσα στο τοπικό ραδιόφωνο του Βερολίνου πως ο Στιβ Τζομπς δεν ζει πια… Χαράματα της 6ης Οκτωβρίου 2011. Το ένα κομμάτι του κόσμου μου, του κόσμου της τεχνολογίας, την οποία αγαπάω και για την οποία γράφω είκοσι χρόνια τώρα, δεν υπάρχει πια… Οι συσκευές είναι εδώ, μα η ψυχή τους όχι. Και όσο κι αν είμαι οπαδός της θεωρίας που βάζει -τελικά- τη λειτουργικότητα πάνω από την ομορφιά, λυπάμαι πραγματικά που δε θα… εκνευριστώ ξανά, απολαμβάνοντας το νέο προϊόν που σκέφτηκε η ιδιοφυΐα που λεγόταν Στιβ Τζομπς – ή ακριβώς γι´αυτό!

Τι χάλι κι αυτό με τα σχολικά βιβλία. Την εντέκατη μέρα του Σεπτεμβρίου αρχίζουν τα μαθήματα στην ελληνική επικράτεια – νόμος το ορίζει και αυτό, σε ισχύ από πολλά χρόνια. Τι εμποδίζει, λοιπόν, κάθε υπεύθυνο να πράξει τα δέοντα, ώστε τα βιβλία να βρίσκονται ως τις 10 Σεπτεμβρίου στο γραφείο των καθηγητών κάθε σχολικής μονάδας; Μα ό,τι μπορεί να εμποδίσει και τον οδηγό ενός αστικού λεωφορείου να ανάψει τη μηχανή και να ξεκινήσει το δρομολόγιο ακριβώς την ώρα που πρέπει – δηλαδή την ώρα που έχει προκαθοριστεί να… πρέπει, όχι την ώρα που τον βολεύει τον ίδιο… Αβελτηρία στην αφετηρία – λεωφορείο και σχολείο στην ίδια μοίρα. Ένας κόσμος στην ίδια μοίρα. Ένα κράτος ολόκληρο βυθίζεται στην καταβόθρα της εγκληματικής ραστώνης, της εδραιωμένης απειθαρχίας, της συλλογικής αντίδρασης στο “νέο”, το “ξένο”, το “διαφορετικό”.

Και ύστερα αρχίζει ο “διάλογος”: ριπές μονοσήμαντων και αταβιστικών συλλογισμών, κακοσχηματισμένων σε συχνά ασύντακτες ως και πλήρως ακαταλαβίστικες φράσεις. Μα δεν ήξερε πότε αρχίζουν τα σχολεία η Αννούλα; Και ο Οργανισμός τι έκανε τόσους μήνες; Κάποιος πρέπει να πληρώσει. Θα πάει κανείς φυλακή; Και γιατί να παραδίδουν οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων τα βιβλία τους στους μικρότερους; Σιγά μην μπαίνει ο καθηγητής στην τάξη με το DVD – τότε να τον αντικαταστήσουμε εντελώς με μια φλατ σαρανταδυάρα χάι ντεφινίσιον! Ο δάσκαλος δίνει την ψυχή του στην έδρα – δεν μπορεί να παίρνει τρεις κι εξήντα. Γιατί οι σκουπιδιάρηδες δεν επιτελούν λειτούργημα; Δε δικαιούται επίδομα ανθυγειινής εργασίας ο εκφωνητής ειδήσεων από το ραδιοθάλαμο; Άμα καταργήσουμε και τον αγιασμό στα σχολεία, να κλείσουμε και τις εκκλησιές – εδώ είμαστε ορθόδοξοι, αυτά βρήκαμε, αυτά υπερασπιζόμαστε!

Και η παράνοια διογκώνεται, η συλλογική παράκρουση εντείνεται, το χάος ενισχύεται. Όπου η κοινή λογική ποδοπατιέται από τον εθισμό στο φανατισμό, το τέλος στην άκρη του δρόμου αποτελεί κόλαφο για ολόκληρη την κοινωνία. Όταν ο δημόσιος διάλογος, τον εικοστό πρώτο αιώνα, διαξάγεται με όρους ρωμαϊκής αρένας, κάποιους θα “φάνε” τα λιοντάρια στο τέλος… Όταν η πραγματικότητα, τα τεκμήρια, οι αποδείξεις, τα ξερά δεδομένα δίνουν τη θέση τους σε υποθέσεις, σε συνωμοσιολογικές θεωρίες, σε σαθρά επιχειρήματα και σε άναρθρες κραυγές φανατισμού και μισαλλοδοξίας, τότε η οπισθοδρόμηση και ο απομονωτισμός είναι τα νέα δεδομένα, η καινούργια πραγματικότητα που ξημερώνει…

Και βέβαια τα βιβλία έπρεπε να βρίσκονται ήδη στα χέρια των μαθητών, αφού έτσι ορίζει ο νόμος. Αλλά μήπως το σημερινό χάλι είναι μια ευκαιρία, για να ξανασκεφτούμε το θέμα “δωρεάν-καινούργια-ίδια-για-όλους-σχολικά-βιβλία-κάθε-χρόνο”; Στο Βερολίνο, π.χ., κάθε σχολείο αποφασίζει για το ποια βιβλία θα διδαχθούν οι μαθητές – και σχεδόν όλα τα χρησιμοποιούν ξανά και ξανά, επί πολλά χρόνια – αν τα δείτε, όμως, θα νομίσετε πως μόλις βγήκαν από το πιεστήριο! Και μήπως ήρθε η ώρα να καταργήσουμε απολιθώματα του περελθόντος, όπως το ράντισμα των μαθητών και τον αγιασμό στην έναρξη κάθε σχολικής χρονιάς; (Ίσως) άρμοζε τους προηγούμενους αιώνες, μα τώρα απηχεί την πραγματικότητα που βιώνουν οι σημερινοί μαθητές και ταιριάζει με όσα καταφέραμε να κατανοήσουμε και να πετύχουμε, τόσους αιώνες τώρα, ως ανθρώπινο γένος επάνω στη Γη; Επίδομα υπολογιστή έπαιρναν κάποτε στο Δημόσιο, ίσως θεσμοθετήθηκε επί εποχής… IBM 360, αλλά σήμερα, που εργασία χωρίς υπολογιστή είναι απλά… ανέκδοτο, γιατί το επίδομα υφίσταται ακόμη;

Δεν θέρω αν σιχαίνομαι περισσότερο κάτι από το περιβόητο σύνθημα μιας προπέρσινης “εκπαιδευτικής” διαδήλωσης στην Αθήνα: “Δε θέλουμε να αλλάξει τίποτα!”. Ή μάλλον ξέρω: αυτούς που, επί δεκαετίες, το εξέθρεψαν και τώρα απολαμβάνουν τους καρπούς του – για λίγο ακόμη, γιατί η λάβα της Πομπηίας καταπλάκωσε τους πάντες!

Αρκετά αργότερα, μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν τη διοίκηση της κατεστραμμένης γερμανικής οικονομίας είχαν αναλάβει οι σύμμαχοι, ένας άγγλος αξιωματικός στο Ανόβερο, για να τονώσει την εμπορική κίνηση στην περιοχή, σκέφτηκε να δημιουργήσει μια γενική εμπορική έκθεση στην πόλη – κάτι σαν τη ΔΕΘ, εδώ στην Ελλάδα (αλλά εδώ, σπεύδω να συμπληρώσω, πως εξαντλούνται απότομα όλες οι ομοιότητες της εγχώριας εμποροπανηγύρεως με τις άρτιες, λειτουργικές και αποδοτικές εμπορικές εκθέσεις της Γερμανίας…).

Πολύ γρήγορα και με την ανάπτυξη -αργότερα- κλαδικών εκθέσεων σε άλλες πόλεις, η Γερμανία έγινε πράγματι η χώρα των εκθέσεων και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να προηγείται παγκόσμια. Είναι χαρακτηριστικό πως η λεγόμενη “leadfair”, η κορυφαία εμπορική έκθεση σε κάθε τομέα της επιχειρηματικής δραστηριότητας, για τους περισσότερους κλάδους διοργανώνεται σε κάποια γερμανική πόλη! Σε μεγάλο βαθμό, το “οικονομικό θαύμα” της Γερμανίας μετά τον Πόλεμο οφείλεται στις εκθέσεις. Βοηθάει πολύ όταν κάθε φορά έρχεται τόσος κόσμος στις γερμανικές πόλεις – είναι σα να παίζεις ποδόσφαιρο μονίμως στο… γήπεδό σου!

Για να περιοριστούμε στο χώρο της τεχνολογίας, ενώ από το 2008 -λόγω της παγκόσμιας ύφεσης- έχουν ακυρωθεί δεκάδες εκθέσεις του κλάδου πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, η Γερμανία… παραμένει σταθερή – και η IFA, η πιο παλιά έκθεση ηλεκτρονικών ειδών της Ευρώπης, κορυφαία!

Η IFA πραγματοποιείται κάθε χρόνο στο Βερολίνο, εκεί γύρω στο πέρασμα από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο. Πέρσι, μάλιστα, γιόρτασε τις 50 διοργανώσεις της! Στη γερμανική πρωτεύουσα άρχισαν όλα, το 1924, με εκθέματα ραδιοφωνικές συσκευές (τελευταία λέξη της εποχής) και μόλις 242 εκθέτες. Το 1950 η έκθεση μετακόμισε στο Ντίσελντορφ (αφού το Βερολίνο είχε καταστραφεί από τον Πόλεμο), ενώ το 1957 γιόρτασε την 20ή της διοργάνωση στη Φρανκφούρτη, προσελκύοντας ακριβώς 199 εκθέτες. Το 1961 η IFA επέστρεψε στο Βερολίνο με 158 εκθέτες, ενώ το 1965 μετακόμισε στη Στουτγκάρδη. Το 1971 το Βερολίνο ξαναπήρε τη σκυτάλη και από τότε η έκθεση διεξάγεται εκεί.

Οι πρωτιές της IFA δεν είναι λίγες: 1931 – πρώτη εκπομπή ηλεκτρονικής τηλεόρασης, 1949 – πρώτη ραδιοεκπομπή στα FM, 1967 – πρεμιέρα της έγχρωμης τηλεόρασης (PAL), 1983 – πρεμιέρα του πρώτου CD-Player, 1991 – εμφάνιση του MP3… Τα τελευταία χρόνια η δημοτικότητά της αυξήθηκε θεαματικά και φαίνεται να έχει γίνει η αγαπημένη έκθεση όλων των εταιρειών κατασκευής καταναλωτικών ηλεκτρονικών ειδών. Εδώ πρωτοπαρουσιάζονται όλα τα προϊόντα που θα φτάσουν στα ράφια των καταστημάτων προς τα Χριστούγεννα και τις αρχές του επόμενου έτους. Και φέτος, για τέταρτη διαδοχική χρονιά, η IFA θα συμπεριλάβει και λευκές συσκευές (ψυγεία, κουζίνες, πλυντήρια κλπ.). Φυσικά, έξυπνα τηλέφωνα, υπολογιστές-ταμπλέτες και τρισδιάστατες τηλεοράσεις είναι αυτά που, πάνω απ´όλα, αναμένεται να προσελκύσουν τους εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες της έκθεσης.

Σε συνδυασμό με τις καλοκαιρινές διακοπές σας στην κεντρική Ευρώπη ή αποκλειστικά και μόνο για ένα τριήμερο στην πρωτεύουσα της Γερμανίας (και ολόκληρης της Ευρώπης – ας μη γελιόμαστε) με… ισχυρή δόση τεχνολογικής καινοτομίας, η IFA περιμένει και φέτος (02.-07.09.2011) τους επισκέπτες της.

Αφορμή για τις παραπάνω σκέψεις δύο ανακοινώσεις, που διάβασα (πού αλλού;) στο διαδίκτυο – των 35 καλλιτεχνών και των 11 πανεπιστημιακών. “Ψυχή”, “σοφιστές”, “ζητιάνοι”, “σατραπεία ξένων συμφερόντων” από τη μία. “Τα δεδομένα της πραγματικότητας”, “κοινή λογική”, “ευθύνη του λαού για την παρούσα δραματική κατάσταση”, “πόλεμος για την ανάπτυξη” από την άλλη. Επιτρέψτε μου: χάος! Αλήθεια, γιατί οι εξαίρετοι καλλιτέχνες δεν περιορίζονται στη δουλειά τους; Όχι, όχι, δεν εννοώ να μη μιλούν για ό,τι θέλουν – απέχει, όμως, πολύ από την ελευθερία του λόγου η εκμετάλλευση δημόσιου βήματος (εκ της αναγνωρισιμότητάς τους) μόνο και μόνο για να καλέσουν, π.χ., τον πρόεδρο της Δημοκρατίας “να παρέμβει πριν ολοκληρωθεί η μετατροπή της Ελλάδας σε σατραπεία ξένων συμφερόντων”, αλλά για την “ταμπακιέρα” (χρέος, διαφθορά, έλλειμμα, ανοργανωσιά, εργατοπατερισμός κλπ.)… ούτε κουβέντα! Έτσι, δε μου κάνει εντύπωση που και η “νέα” κυβέρνηση, αυτή την ώρα της απόλυτης κατρακύλας στο χάος και τη χρεοκοπία, ΔΕΝ είναι κυβέρνηση τεχνοκρατών (εξαιρουμένου του Παντελή Τζωρτζάκη, αλλά τι να σου κάνει και το “open gov”;), αλλά μόνο πολιτικ-ών, -άντηδων, -ολογούντων, -αποτυχημένων κοκ. Δε μου κάνει κι εντύπωση που συνταγματολόγος θα ασχολείται πλέον με τη φορολογία… Αντίθετα, είμαι ευτυχής που -τουλάχιστον- δεν περιλαμβάνει χορογράφο στο υπουργείο Υποδομών και ποιήτρια στο Περιβάλλοντος.

Αξίζει να διαβάσετε τα παραπάνω δύο κείμενα. Πιστεύω πως θα αντιληφθείτε αμέσως το χάσμα – γιατί σας είπα: χάσμα μπορεί να μην υφίσταται, αλλά όταν κάποιοι επιμένουν να το δημιουργούν, ε τότε… δημιουργείται! Και τότε νομίζει κανείς ότι, επειδή -όντως- άλλο πράγμα είναι ο πολιτισμός και οι τέχνες και άλλο οι επιστήμες και η τεχνολογία, υπάρχουν δύο κόσμοι: ο “καλλιτεχνικός” και ο “επιστημονικός”. Αμ δε! Ο κόσμος μας είναι ένας: ο φυσικός κόσμος, στον οποίο επικρατεί η κοινή λογική, σύμφωνα με την οποία δίχως χρήμα τίποτα (υλικό ή πνευματικό) δεν πραγματοποιείται, δίχως λεφτά μισθοί και συντάξεις δεν καταβάλλονται, δίχως ρευστό τρόφιμα και στέγη δεν είναι δυνατό να εξασφαλιστούν. Βέβαια, ίσως ορισμένοι καλλιτέχνες να κρίνουν εξ ιδίων τα αλλότρια, ενθυμούμενοι επιδοτήσεις και επιχορηγήσεις, αλλά πάλι, είναι δυνατό να μην έχουν αντιληφθεί (και δεχτεί) ότι κάτι τέτοια είναι πλέον… “λαστ γίαρ”;

Τι άλλο να πω; Προσπαθώντας να ηρεμήσω -και για να μη θυμηθώ την καλλιτέχνιδα Τ. Κ. (ηθοποιό του Εθνικού Θεάτρου μάλιστα), η οποία, πριν από καμια τριανταρια χρόνια, είχε… εκτοξεύσει το αμίμητο: “Φυσικά, και θα ήθελα να μας επισκεφθούν εξωγήινοι – μακάρι να κάναμε και πολιτιστικές ανταλλαγές θεατρικών παραστάσεων ή συναυλιών»(!) και κινδυνεύσω να εισαχθώ στο νοσοκομείο με διάγνωση “κοιλόπονος λόγω επίμονου γέλωτα”- προτιμώ να αντιγράψω για σας (για όλους μας) ορισμένα λόγια του Αλέκου Παπαδόπουλου, από την ομιλία του στη συζήτηση στη Βουλή για τον προϋπολογισμό του 2009 (20.12.2008): “Και όταν το τελευταίο διάστημα το δημόσιο χρέος διογκωνόταν σαν το πτώμα του Αμαδέου του Ιονέσκο, μια πολιτική η οποία στραγγάλιζε κάθε δυνατότητα της χώρας μας να ασκεί δημόσιες πολιτικές, είτε αναπτυξιακές είτε κοινωνικού χαρακτήρα, η πιο αντιπροοδευτική, η πιο αντιλαϊκή επιλογή, αυτή η οποία μας οδήγησε σε συνδυασμό με το έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών, αυτό το φονικό δίδυμο, στη σημερινή ασφυξία, η οποία θα οδηγήσει σε οδύνες το επόμενο διάστημα, υπήρχαν άνθρωποι και από το χώρο της επιστήμης και από το χώρο της οικονομίας λίγοι και από το χώρο της πολιτικής, οι οποίοι επεσήμαιναν τους κινδύνους ότι, σε περίπτωση κρίσης, όταν θα ερχόταν η ώρα των παγκόσμιων ανισορροπιών, χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος και δημοσιονομική ανισορροπία θα αντιμετώπιζαν πολύ μεγαλύτερα προβλήματα απ’ ό,τι αντιμετωπίζουν χώρες με ισχυρή παραγωγική βάση και με νοικοκυρεμένα δημοσιονομικά. Ξέρετε ποια ήταν η απάντηση; Η απάντηση ήταν μια οξεία επίθεση, είτε σε δημόσιο λόγο είτε κατ’ ιδίαν, με χαρακτηρισμούς οι οποίοι υπέκρυπταν μια αλαζονεία, μια αμετροέπεια και μία οίηση, με κατηγορίες μάλιστα και προσωπικού χαρακτήρα “δημοσιονομιστές”, “δεξιών αποκλίσεων”, “γραφικοί”, “εμμονές”, “νεοφιλελεύθεροι”, για να μπορεί να συντηρηθεί ένα πνεύμα που οδηγούσε μαθηματικά τη χώρα εδώ που την έφερε.”

Αλλά οι “αγανακτισμένοι” ήταν παρόντες και μέσα στο βαγόνι. Τύπος τριανταπεντάρης, ανοιχτό πουκάμισο κλπ. ανέλυε – μέσω κινητού, φυσικά- σε φίλο του πώς… αθωώθηκε λίγη ώρα πριν στο δικαστήριο, για τα άσεμνα συνθήματα (με… τσολιάδες!) που φώναξε τις προάλλες στο Σύνταγμα. “Ποιοι με κατηγορούν, κύριε δικαστά;” έλεγε πως… έλεγε στο δικαστή, “αυτά τα λαμόγια εκεί μέσα; Δεν είναι εκπρόσωποί μου αυτοί, δε με εκπροσωπούν!”. Θα ήταν αστείο, αν δεν ήταν τόσο φασιστικό!

Το τηλεφώνημα δεν κράτησε πολύ. Ο “αγανακτισμένος” είχε δουλειά πρωινή. Επτά η ώρα σήμερα, καλώς -ή κακώς;- εχόντων των πραγμάτων, θα έπρεπε να βρίσκεται πάλι στο Σύνταγμα. “Δε θα αφήσουμε κανέναν να μπει μέσα. Να εύχεσαι να μη χτυπήσουμε και κανέναν!” είπε στο συνομιλητή του και έκλεισε την -ομολογουμένως αποκαλυπτική για όλο το βαγόνι- συνδιάλεξη με τη γνωστή, χιλιοειπωμένη επωδό: “Έχουμε ξοφλήσει, ρε. Είμαστε τελειωμένοι. Αλλά δε μας το λένε, για να μη γίνει ντου!” Θα ήταν αστείο, αν δεν ήταν τόσο επικίνδυνο!

Έξω στην Ομόνοια, ανεβαίνοντας την Εμμανουήλ Μπενάκη και τη Ζωοδόχου Πηγής, ήταν σα να περνούσα από το πλατό του Ζαν Ζακ Μπενέξ για το “Φεγγάρι στον υπόνομο”. Σκηνικό περίεργο, βρόμικο, ρημαγμένο, εγκαταλειμμένο. Για λίγα λεπτά της ώρας περπατούσα στο 2011 και ονειροβατούσα στο 1991 και το 2001: “Άμστερνταμ” και ζεστή σοκολάτα, “Κοπερτί” και αρωματικά τσάγια, βόλτες, έρωτες και παθιασμένα φιλιά, “Αίτνα” και “Συχνότητες”, ζωντανές μουσικές, ζωντανοί άνθρωποι. Οι -λιγοστοί- τωρινοί ζωντανοί μού φάνηκαν πεθαμένοι. Ζόμπι, αλλά κι αυτά άκακα… Θα ήταν απλά απόκοσμο, αν δεν ήταν τόσο θλιβερό και αποκαρδιωτικό!

Σήμερα, με τη χώρα σε βαθύ ίλιγγο από τη θέα του γκρεμού, που απλόχερα (έργο των ίδιων, των δικών μας χεριών) απλώνεται μπροστά της, άκουγα πρωί-πρωί σε παλιά, επετειακή εμπομπή του Σκάι 100,3, την αξέχαστη Μαλβίνα να αναφέρεται στην ξιπασιά, τη γελοιότητα και το χάλι της ελληνικής κοινωνίας του ’90, και πικράθηκα. Όχι για την κοινωνία, για την έλλειψη προσωπικοτήτων σαν τη Μαλβίνα, ανθρώπων που δε δίσταζαν να σκέφτονται και να μιλούν δημόσια – δυσεύρετα και τα δύο στην εποχή μας. Τη θυμήθηκα να λέει για τον “τάπερμαν” και το “μόγκολο” και συνέλαβα τον εαυτό μου να παγώνει: ποιος θα είχε, σήμερα, το θάρρος να πει ό,τι θέλει και να γράψει ό,τι θέλει; Ειδικά σήμερα, ανήμερα της “γενικής απεργίας”. Όταν ο ελβετός φιλέλληνας Ι. Μάγερ, την 1η Ιανουαρίου 1824, εξέδιδε στο Μεσολόγγι το πρώτο φύλλο των “Ελληνικών Χρονικών”, μετουσιώνοντας σε πράξη το ρηθέν υπό του ιδίου “Η δημοσίευσις είναι η ψυχή της δικαιοσύνης”, μάλλον δε φανταζόταν τι θα ακολουθούσε… 187 χρόνια αργότερα, όταν -για πολλοστή φορά- η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ) θα επέμενε να ορίζει μέρα απεργίας και… δημοσιογραφικής μούγκας την ημέρα που ίσως αλλάξει το μεταπολιτευτικό σκηνικό της Ελλάδας. Θα ήταν αστείο, αν δεν ήταν τόσο γελοίο!

Δεν είναι μόνο το Μπάντμιντον, φίλτατε, είναι και το κλειστό γυμναστήριο Παλαιού Φαλήρου, που μας έμεινε – το “Ταε-κβο-ντό”, στα Ελληνικά… Εκεί, όπου, μεταξύ άλλων, τα τελευταία χρόνια η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ) συνηθίζει να διοργανώνει την ετήσια, χριστουγεννιάτικη γιορτή, αφιερωμένη στα παιδιά των μελών της. Όπως, π.χ., στις 13.03.2010 -ναι στα μέσα Μαρτίου, πέρσι!- που… Έλλη Κοκκίνου, Καλομοίρα, “Κόκκινα Χαλιά” και τραγουδιστές από το X-Factor του Ant1 διασκέδασαν τα παιδιά, σε μια εκδήλωση που παρουσίασε “η συνάδελφος του Star Channel, Χριστίνα Λαμπίρη”, όπως αναφερόταν στη σχετική ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ. [Σχετικά, διαβάστε και το εξαίρετο σχόλιο του Γιώργου Λιάλιου].

Αναζητήστε μόνοι σας το… μίτο της λογικής σε όλες τις παραπάνω πληροφορίες – δε θα το προσπαθήσω εγώ… Εξάλλου, δηλώνω πλήρη αδυναμία. Γιατί, ενώ εδώ, στην ομορφότερη χώρα του κόσμου (που κατοικείται κι από τους εξυπνότερους ανθρώπους του πλανήτη), η ΕΣΗΕΑ εξαγγέλλει απεργίες επειδή ιδιωτικές εταιρείες (όπως είναι οι εφημερίδες) επιμένουν να αποφασίζουν μόνοι τους για τα του οίκου τους (άρα και για τυχόν απολύσεις δημοσιογράφων), έξω… από ´δω συντελείται πραγματική κοσμογονία!

Στις ΗΠΑ, ας πούμε, καθιερωμένα μέσα, όπως η Seattle Post Intelligencer, έχουν περάσει ήδη στη μετάδοση ειδήσεων αποκλειστικά μέσω internet. Ένας από τους (πολλούς) λόγους: η χρήση της νέας τεχνολογίας προσφέρει στους διαφημιστές την ευκαιρία να έχουν πρόσβαση σε συγκεκριμένες κατηγορίες κοινού, κάτι που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχημένο στην Αμερική, όπου οι εφημερίδες αναπτύσσουν ιστοσελίδες με περιεχόμενο για συγκεκριμένες γειτονιές και προάστια των πόλεων. Αν και οι μαζικές αγορές παραμένουν, όπως είναι φυσικό, στην πρώτη προτίμηση των διαφημιστών, η παροχή εξειδικευμένου περιεχομένου (=μικρή αγορά) μπορεί να αποβεί αρκετά προσοδοφόρα, καθώς η διαφήμιση της στοχευμένης αυτής υπηρεσίας θα έχει κοστίσει πολύ λιγότερο. Παρ’ όλο που η πλειονότητα των καταναλωτών δηλώνει πως ενδιαφέρεται για περιεχόμενο γενικού ενδιαφέροντος, αυξάνεται διαρκώς και το ποσοστό εκείνων που ζητούν εξειδικευμένη πληροφορία. Οι εκδότες (δείχνουν -και οφείλουν- να) αντιλαμβάνονται την ανάγκη αυτή σαν μια μεγάλη ευκαιρία για μελλοντική ανάπτυξη. Η πρόκληση για τον Τύπο είναι η εύρεση του σημείου ισορροπίας, ώστε να μπορούν να προσφέρουν στους διαφημιστές έναν ολοκληρωμένο τρόπο για να φτάσουν -μέσω των χάρτινων και των online εκδόσεων- τόσο σε μεγάλο όσο και σε συγκεκριμένο (=μικρότερο) κοινό.

Οι παραδοσιακοί εκδότες (έντυπων εφημερίδων) έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή περιεχομένου – αποτελεί, λοιπόν, έξυπνη κίνηση εκ μέρους τους η παραγωγή και διάθεση online (σε διάφορες πλατφόρμες) εξειδικευμένου περιεχομένου για στοχευμένο κοινό. Όσοι παραδοσιακοί, γνωστοί εκδότες τολμήσουν να προσαρμόσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα, χρησιμοποιώντας πολλαπλές πλατφόρμες και νέες τεχνολογίες για τη διανομή του περιεχομένου τους (αξιοποιώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το όνομα, το περιεχόμενο και το πνευματικό τους κεφάλαιο), έχουν εξασφαλίσει ένα online κοινό πέρα από το κοινό της παραδοσιακής έντυπης έκδοσης. Καθώς ήδη σημειώνεται μετατόπιση τμήματος των διαφημιστικών εσόδων από τις έντυπες στις online πηγές – για να διατηρηθεί ολόκληρη η “πίτα” οι εκδότες εφημερίδων οφείλουν να δημιουργήσουν νέα, ελκυστικά και καινοτόμα διαφημιστικά πακέτα, καλύπτοντας τόσο την έντυπη όσο και την online έκδοση.

Εξάλλου, παρ’ όλο που οι παραδοσιακές, χάρτινες εφημερίδες διατηρούν ακόμη σημαντικά ερείσματα αξιοπιστίας στο αναγνωστικό κοινό, οι νέοι σε ηλικία αναγνώστες προτιμούν να ενημερώνονται online. “Εφημερίδες διαβάζω όχι για την εφημερίδα, αλλά για τους αρθρογράφους στην εφημερίδα – άσχετα αν συμφωνώ μαζί τους ή όχι. Online τις διαβάζω περισσότερο, όμως…” μου έλεγε τις προάλλες, νέος σε ηλικία, μα ώριμος σε επαγγελματική πείρα, ιδιοκτήτης  ελληνικού τεχνολογικού site. “Νομίζω ότι το πρόβλημα με τα έντυπα ΜΜΕ -τουλάχιστον στην Ελλάδα- είναι διπλό: καταρχήν όλα εξαρτώνται, λίγο-πολύ, από την κρατική διαφήμιση κι ύστερα υπάρχει αυτή η… κουλτούρα της αρπαχτής, να κάνω copy-paste να τελειώνω. Νομίζω ότι η σοβαρή δημοσιογραφία διαρκώς συρρικνώνεται και με την εξάρτηση, που από πάντα υπήρχε, και την κρίση, που τώρα υπάρχει, σύντομα θα εξαφανιστεί. Όλο το πράγμα θα καταρρεύσει. Εύχομαι να καταρρεύσει, γιατί δεν κάνει καλό σε κανένα! Θεωρώ, ας πούμε, απαράδεκτο, που sites ελληνικών εφημερίδων δεν αναγράφουν links προς εξωτερικές πηγές – είναι τρελό! Η νοοτροπία του «να μη σε οδηγήσω αλλού, μη τυχόν και σε χάσω από αναγνώστη» είναι εντελώς ηλίθια! Ο κόσμος έρχεται στην εφημερίδα να διαβάσει μια είδηση και, αν θέλει, θα πάει (και) κάπου αλλού. Αυτό δείχνει πόσο ανοιχτός είσαι ως δημοσιογράφος, ως εκδότης, πόσο θέλεις να βοηθήσεις το οικοσύστημά σου, δηλαδή, τελικά, και σένα τον ίδιο!”

Ναι, η αγορά των εφημερίδων αλλάζει. Όχι, οι (σοβαρές) εφημερίδες δε θα σταματήσουν να εκδίδονται (και) σε χαρτί – ίσως όχι κάθε μέρα, πάντως… Σίγουρα, οι εκδότες των παραδοσιακών (έντυπων) εφημερίδων διαθέτουν συγκριτικό πλεονέκτημα, μεταβαίνοντας από το πιεστήριο στα bytes! Και, αναμφίβολα, οι δημοσιογράφοι (συνεπώς και οι ενώσεις τους…) πρέπει να αντιληφθούν έγκαιρα πως η εποχή που φορούσαν το καπέλο με την ταμπέλα “Τύπος” και… ξεμπέρδευαν, τελείωσε – τώρα οφείλουν να γνωρίζουν τη χρήση laptop και φορητής βιντεοκάμερας, να συνδέονται στο internet μέσω κινητού τηλεφώνου και να στέλνουν το ρεπορτάζ τους από το δρόμο με… γεωγραφική σήμανση (geotagging)!

Σύμφωνα με τη φετινή (όγδοη στη σειρά), ετήσια έκθεση «State of the News Media» του έγκυρου Pew Research Center, σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί (ποσοστό 46%) απάντησαν ότι παρακολουθούν την επικαιρότητα, διαβάζοντας τρεις φορές την εβδομάδα τις ειδήσεις στο internet, ενώ τέσσερις στους δέκα (ποσοστό 40%) δήλωσαν ότι ενημερώνονται από χάρτινες εφημερίδες ή από τις ιστοσελίδες που λειτουργούν παράλληλα -έξυπνα σκεπτόμενες- ορισμένες σοβαρές χάρτινες εφημερίδες!

Από τις αρχές της πρώτης δεκαετίας της νέας χιλιετίας το κοινό δείχνει, με σταθερά ανοδική κλίση, την αλλαγή προσανατολισμού του από το χαρτί στα ψηφία, αλλά τα τελευταία χρόνια την… παραδείχνει. Φορητές, εύχρηστες συσκευές, ευέλικτα λειτουργικά συστήματα και έξυπνες εφαρμογές σίγουρα ευθύνονται γι’ αυτό. Πάνω απ΄όλα όμως, «ευθύνεται» η πάγια δίψα των ανθρώπων για πλουραλιστική και πλούσια ενημέρωση, για ανάγνωση μεστών κειμένων, με αρχή, μέση και τέλος, κειμένων, για τα οποία οι συντάκτες τους ίδρωσαν, για να τα γράψουν, αντί να πάθουν δυσκαμψία μόνο στα δάχτυλα εκείνα, με τα οποία πατιούνται αλλεπάλληλα οι συνδυασμοί Ctrl+C και Ctrl+V επάνω στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή τους!

Δηλαδή, αντίθετα απ΄ό,τι πιστεύουν πολλοί εγχώριοι “γνώστες” των “media”, ναι, η οικονομική κρίση έχει σίγουρα μερίδιο ευθύνης για την τωρινή κατάσταση των ΜΜΕ, αλλά όχι, η σημαντική μείωση των διαφημιστικών εσόδων στον κλάδο δεν είναι αιτία αλλά… απότέλεσμα. Σε απλά Ελληνικά, η διαφήμιση δεν πήγε στο διαδίκτυο επειδή έφυγε από το χαρτί, έφυγε από το χαρτί, για να πάει στο διαδίκτυο!

Το σημαντικότερο όμως, συμπέρασμα της έρευνας του ινστιτούτου Pew περιλαμβάνεται, ίσως, στη φράση πως “στη νέα, ψηφιακή εποχή η βιομηχανία των ειδήσεων δεν έχει πλέον στον έλεγχό της ούτε το ίδιο της το μέλλον”! Συλλέκτες και διανομείς ειδήσεων (π.χ. Google News), online κοινωνικά δίκτυα (π.χ. Facebook), φορητές συσκευές νεωτερικού χαρακτήρα (π.χ. tablets) αρπάζουν σιγά-σιγά μέσα από τα χέρια των παραδοσιακών Μέσων την ουσιαστική εξουσία. Ωστόσο… μην ξεχνάμε το αυτονόητο: αν δεν παραχθούν ειδήσεις, αν δεν γραφτούν κείμενα (με τον σωστό τρόπο του… ιδρώτα, εννοείται) τίποτε δε θα υπάρχει, για να συλλεχθεί, διανεμηθεί, μοιραστεί, διαβαστεί! Συμπέρασμα; Πάνω απ΄όλα, το περιεχόμενο μετράει!

Και όσες χάρτινες εφημερίδες χάνουν έδαφος, είναι ακριβώς εξαιτίας της φθίνουσας ποιότητας των κειμένων τους, που το χάνουν… Η γερμανική Die Zeit “σκίζει”, το ίδιο και η γαλλική Le Canard Enchaîné, o αγγλικός Economist…

Ε, μετά όλ΄αυτά είναι να μην ανησυχώ για το γνωστό μου διευθυντή; Μόλις θα τα έμαθε, σίγουρα θα έπεσε σε μεγάλη απόγνωση. Αλλά πάλι, μισό λεπτό: πώς θα τα έμαθε, αφού, όπως ξέρω καλά, απεχθάνεται την ενημέρωση από το διαδίκτυο – κι εγώ από το διαδίκτυο τα πληροφορήθηκα. Ουφ, σώθηκε ο άνθρωπος! Κι εγώ τσάμπα ανησύχησα…